I CSK 397/17

Sygn. akt I CSK 397/17
POSTANOWIENIE
Dnia 17 listopada 2017 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Anna Owczarek
w sprawie z wniosku F.N.
‎
przy uczestnictwie Gminy M.
‎
o stwierdzenie nabycia spadku,
‎
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2017 r.,
‎
na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy
‎
od postanowienia Sądu Okręgowego w W.
‎
z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt V Ca (…),
1)    odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) oddala wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów
‎
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2011 r. stwierdził, że spadek po J.S., zmarłym dnia
[…]
2011 r. w M. nabył F.N. na mocy testamentu ustnego z dnia 7 czerwca 2011 r.
Postanowieniem z dnia 27 lutego, wydanym na skutek apelacji uczestnika postępowania Miasta M. Sąd Okręgowy w W. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego, stwierdzając że spadek po J.S.  na podstawie ustawy nabyło Miasto M..
Wnioskodawca F.N. zaskarżył postanowienie Sądu drugiej instancji skargą kasacyjną.
Sąd Najwyższy, oceniając - na podstawie art. 398
9
§ 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. - skargę kasacyjną z punktu widzenia podstaw przyjęcia jej do rozpoznania, zważył:
Celem skargi kasacyjnej jest ochrona interesu publicznego polegającego na ujednoliceniu orzecznictwa sądów i rozwoju judykatury. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. Jego rola nie polega zatem na korygowaniu ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa, nawet gdyby  one  rzeczywiście wystąpiły. W ramach tzw. przedsądu Sąd Najwyższy bada, czy wskazano i należycie umotywowano przyczyny powołane w art. 398
9
§ 1 w zw. z  art. 13 § 2 k.p.c., tj. czy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,  istnieje  potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przyczyny te wskazują na występowanie kwestii istotnych dla interesu publicznego w sprawie, co uzasadnia przyjęcie skargi do rozpoznania.
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania jest oddzielną jednostką redakcyjną skargi kasacyjnej, uregulowaną w art. 398
4
§ 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. By spełnić to wymaganie konieczne jest pełne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z perspektywy powołanych w nim przesłanek z art. 398
9
§ 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Nie wystarcza odwołanie się do uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej, nawet jeżeli wskazano w nim tożsame argumenty (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16 - nie publ.). Wymaganie to uzasadnione jest okolicznością, że postanowienie w przedmiocie przyjęcia skargi  do rozpoznania zapada podczas innego posiedzenia i w innym składzie niż rozpoznanie skargi kasacyjnej (art. 398
10
zd. 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
W niniejszej skardze oparto się na przesłance wskazanej w art. 398
9
§ 1 pkt 1 i 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., podnosząc, że w sprawie występuje szereg zagadnień prawnych związanych z wykładnią pojęcia „obawy rychłej śmierci” jako przesłanki testamentu ustnego.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 398
9
§ 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) powinno spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z dnia 14 września 2012 r., I UK 218/12 - nie publ.), których
nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, z dnia 24 października 2012 r., I PK 129/12 - nie publ.). Wspomniane wątpliwości muszą znajdować się w związku z rozstrzygnięciem sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
‎
z dnia 5 listopada 2014 r., III CZP 79/14, BSN 2014, nr 11, s. 7), który powinien wynikać z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 71/13, nie publ.). Istotne zagadnienie prawne należy bowiem postawić w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by mogło być rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego, a wątpliwości z nim związane muszą mieć charakter wyłącznie prawny, czyli nie mogą obejmować elementów stanu faktycznego sprawy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 14/12, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 - nie publ.). Kolejnym niezbędnym elementem uzasadnienia tej przesłanki jest   wskazanie przepisu prawa, który wzbudził poważne wątpliwości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., II PK 257/13, nie publ.), a także różnych możliwych sposobów jego interpretacji, wynikających z judykatury lub piśmiennictwa, w tym również zajęcia przez samego skarżącego stanowiska co do rozstrzygnięcia sprawy oraz przyczyn wadliwości zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 54/12, nie publ.). Wymagania tego nie można zastąpić postawieniem samych pytań do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011 r., I PK 52/11, nie publ.) Jednocześnie zagadnienie prawne może zostać uznane za istotne tylko wtedy, kiedy Sąd Najwyższy nie wyraził jeszcze stanowiska w związku z przedstawionym problemem, a w przypadku istnienia rozstrzygnięcia problemu - nie zaszły żadne okoliczności faktyczne uzasadniające jego zmianę (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP 2003, nr 13, poz. 5).
Zagadnienia prawne sformułowane przez skarżącego mają charakter pytań wyjaśniających stan faktyczny sprawy i nie zawierają uniwersalnych problemów o naturze jurydcznej. Ponadto ograniczono się jedynie do ich wyliczenia, nie uzasadniając na czym polegają wiązane z nimi wątpliwości. Taki sposób przedstawienia zagadnień nie spełnia wymagań przewidzianych w art. art. 398
9
§ 1 pkt 1 w zw. z art. 390 § 1 k.p.c.
Z kolei dla skutecznego powołania w skardze przesłanki określonej w art. 398
9
§ 1 pkt 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. konieczne jest wykazanie przez skarżącego kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego mającej charakter oczywisty, widoczny prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2016 r., IV CSK 729/14 oraz z dnia 15 lipca 2015 r., IV CSK  17/15 - nie publ.). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna bez głębszej analizy przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z dnia 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Przy tym przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest
oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub  procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że  skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. np. postanowienie Sądu  Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, nie publ.). Skarżący powinien nie tylko przywołać konkretne przepisy prawa, którym - jego  zdaniem - Sąd drugiej instancji uchybił, ale także przytoczyć odpowiednią jurydyczną argumentację odnoszącą się do oczywistości ich naruszenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2013 r., I UK 214/13, nie publ.).
Skarżący wiąże oczywistą zasadność skargi z naruszeniem art. 232 w zw. z art. 670, art. 286, art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lekarza z zakresu chorób wewnętrznych pomimo nieustalenia przyczyny zgonu. Wnioskodawca wskazuje również na błędne podanie podstawy rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd drugiej instancji, który powołał się na art. 386 § 2 k.p.c., pomimo braku wystąpienia jego przesłanek.
Przedmiotem skargi kasacyjnej nie mogą stać się zarzuty dotyczące oceny dowodów i ustalenia stanu faktycznego (art. 398
3
§ 3 k.p.c.), a tych kwestii dotyczy zarzut niepowołania dowodu z opinii biegłego lekarza. Skarżący ma natomiast rację  w odniesieniu do błędnego podania podstawy rozstrzygnięcia. Jednak okoliczność  ta nie może stać się przyczyną przyjęcia skargi do rozpoznania, ponieważ  dostrzeżone uchybienie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Przesłanką  przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jest bowiem wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, nie zaś naruszenie przepisu prawa - choćby o charakterze - oczywistym, jeżeli nie mogło mieć ono wpływu na wynik sprawy.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 398
9
§ 1 i 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zaś na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.
jw