III CSK 319/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego, dokumentującego umowę przedwstępną sprzedaży użytkowania wieczystego nieruchomości. Powódka wnosiła o pozbawienie wykonalności obowiązku zwrotu kwoty 27.000.000 zł, wpłaconej jako zaliczka/zadatek. Sądy niższych instancji uznały, że do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło z przyczyn leżących po stronie pozwanej, co uprawniało powódkę do odstąpienia od umowy i zatrzymania wpłaconej kwoty. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego. W skardze kasacyjnej pozwany zarzucał m.in. nieważność postępowania, naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących dowodów i składu sądu, a także naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym dotyczących wykładni umów, zadatku i przyczyn uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za bezzasadne. W szczególności odrzucono argument o nieważności postępowania z powodu udziału tych samych sędziów w składzie sądu po uchyleniu poprzedniego orzeczenia. Sąd Najwyższy szczegółowo analizował kwestie związane z wykładnią umowy przedwstępnej, charakterem prawnym wpłaconej kwoty (uznając ją za zadatek), przyczynami niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej oraz dopuszczalnością obrotu ekspektatywą prawa użytkowania wieczystego. Stwierdzono, że sądy prawidłowo oceniły, iż pozwany bezpodstawnie uchylał się od zawarcia umowy przyrzeczonej, co uzasadniało zatrzymanie zadatku przez powódkę.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zadatku, wykładni umów przedwstępnych, dopuszczalności obrotu ekspektatywą prawa użytkowania wieczystego, a także kwestii proceduralnych związanych z ponownym rozpoznawaniem sprawy przez sąd po uchyleniu orzeczenia.
Szczegółowa analiza opiera się na konkretnych zapisach umowy i okolicznościach faktycznych sprawy.
Zagadnienia prawne (5)
Czy sąd drugiej instancji orzekający ponownie po uchyleniu wyroku przez Sąd Najwyższy musi orzekać w innym składzie sędziowskim?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 386 § 5 k.p.c. dotyczący obowiązku orzekania w innym składzie ma zastosowanie do sądu pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, a nie do sądu drugiej instancji orzekającego ponownie po uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji przez Sąd Najwyższy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 386 § 5 k.p.c. odnosi się do sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji, którego wyrok został uchylony, rozpoznaje sprawę ponownie. W przypadku ponownego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji po uchyleniu przez Sąd Najwyższy, nie ma bezwzględnego wymogu zmiany składu orzekającego, chyba że wydane z udziałem sędziego orzeczenie zostało uchylone.
Czy sąd drugiej instancji jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy w wyroku uchylającym poprzednie orzeczenie sądu drugiej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd drugiej instancji jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy w tej samej sprawie, jednakże wskazania co do dalszego postępowania mogą być bardziej szczegółowe i obejmować szerszy zakres zagadnień niż tylko wykładnia prawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia prawa dokonana przez Sąd Najwyższy jest wiążąca dla sądu, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania. Jednocześnie zaznaczył, że art. 386 § 6 k.p.c. pozwala sądowi odwoławczemu na wypowiedzenie się zarówno w przedmiocie prawa materialnego, jak i procesowego, określając czynności procesowe do wykonania.
Czy wpłata oznaczona w umowie przedwstępnej jako 'zaliczka' może być traktowana jako zadatek w rozumieniu Kodeksu cywilnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, pomimo oznaczenia wpłaty jako 'zaliczka', jeśli zasady rozliczenia przy odstąpieniu od umowy nadają jej cechy zadatku, sąd może ją tak zakwalifikować.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sąd Apelacyjny prawidłowo zakwalifikował wpłaconą kwotę jako zadatek, mimo oznaczenia jej jako 'zaliczka', ze względu na cechy właściwe zadatkowi wynikające z dalszych postanowień umowy, w tym zasady rozliczenia przy odstąpieniu od umowy. Podkreślono, że wykładnia umowy powinna uwzględniać całokształt jej postanowień i zamiar stron, a nie tylko dosłowne brzmienie.
Czy odmowa zawarcia umowy przyrzeczonej z powodu braku wpisu prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej uzasadnia zatrzymanie zadatku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku, a umowa sprzedaży ekspektatywy tego prawa jest dopuszczalna, to brak wpisu w momencie wyznaczonego terminu niekoniecznie uzasadnia odmowę zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wpis do księgi wieczystej ma charakter konstytutywny, ale moc wsteczną od dnia złożenia wniosku. Obrót ekspektatywą prawa użytkowania wieczystego jest dopuszczalny. W sytuacji, gdy strony przewidziały możliwość wskazania innego podmiotu do sprzedaży nieruchomości, a nabywca (spółka komandytowa) zgłosił gotowość wykonania zobowiązania, brak wpisu do księgi wieczystej nie musiał stanowić przeszkody nie do usunięcia.
Czy sąd może miarkować wysokość zadatku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przeciwieństwie do kary umownej, wysokość zadatku nie podlega miarkowaniu przez sąd.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że ustawodawca nie przewidział możliwości miarkowania zadatku, w odróżnieniu od kary umownej. Zadatek ma na celu dyscyplinowanie stron do wykonania umowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. P. D. S.A. | spółka | powód |
| V. sp. z o.o. | spółka | pozwany |
Przepisy (36)
Główne
k.c. art. 389 § 1 i 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 390 § 1, 2 i 3
Kodeks cywilny
k.c. art. 394 § 1 i 3
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 840 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39815 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39820
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § 6
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 217 § 2 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 65 § 1 i 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 3531
Kodeks cywilny
k.c. art. 484 § 2
Kodeks cywilny
u.g.n. art. 27
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.k.w.i.h. art. 29
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.c. art. 157 § 1 i 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 237
Kodeks cywilny
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
k.c. art. 457
Kodeks cywilny
k.c. art. 354 § 1 i 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 355 § 1 i 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 476
Kodeks cywilny
k.c. art. 477 § 1 i 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 486 § 2
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 247
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 236
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 162
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 380
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawidłowa wykładnia umowy przedwstępnej przez sądy niższych instancji, prowadząca do uznania wpłaconej kwoty za zadatek. • Niedojście do skutku umowy przyrzeczonej z przyczyn leżących po stronie pozwanego. • Dopuszczalność obrotu ekspektatywą prawa użytkowania wieczystego. • Brak naruszenia przepisów proceduralnych dotyczących składu sądu i postępowania dowodowego.
Odrzucone argumenty
Nieważność postępowania z powodu udziału tych samych sędziów w składzie sądu po uchyleniu wyroku przez Sąd Najwyższy. • Naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów. • Błędna wykładnia lub brak wykładni przepisów dotyczących zadatku i kar umownych. • Naruszenie przepisów dotyczących terminu zawarcia umowy przyrzeczonej. • Naruszenie przepisów dotyczących przyczyn uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej. • Naruszenie przepisów dotyczących wpisu prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej.
Godne uwagi sformułowania
„Wszystkie warunki do zawarcia umowy przyrzeczonej przewidziane w umowie przedwstępnej zostały spełnione w dniu 29 stycznia 2008 r. Termin zawarcia umowy przyrzeczonej strony wyznaczyły na dzień 15 lutego 2008 r., jednak do jej podpisania nie doszło wobec licznych zastrzeżeń strony pozwanej” • „Sąd Apelacyjny zaakceptował także przyjętą przez sąd pierwszej instancji kwalifikację kwoty wpłaconej przy zawarciu umowy przedwstępnej. Pomimo bowiem oznaczenia wpłaty jako „zaliczka”, miała ona cechy właściwe instytucji zadatku w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego.” • „Przepis art. 386 § 5 k.p.c. ma bowiem ścisły związek z treścią § 2 i § 4, w których przewidziano uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi przez sąd drugiej instancji. Ponowne rozpoznanie sprawy, to jej rozpoznanie przez sąd pierwszej instancji, którego wyrok został uchylony i któremu sprawa została przekazana.” • „Wysokość zadatku (w odróżnieniu od kary umownej) nie podlega miarkowaniu” • „Obrót taką ekspektatywą został uznany za dopuszczalny, choć dopiero od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej”
Skład orzekający
Irena Gromska-Szuster
przewodniczący
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Katarzyna Polańska-Farion
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zadatku, wykładni umów przedwstępnych, dopuszczalności obrotu ekspektatywą prawa użytkowania wieczystego, a także kwestii proceduralnych związanych z ponownym rozpoznawaniem sprawy przez sąd po uchyleniu orzeczenia."
Ograniczenia: Szczegółowa analiza opiera się na konkretnych zapisach umowy i okolicznościach faktycznych sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy dużej kwoty pieniędzy i złożonej interpretacji umowy przedwstępnej, co czyni ją interesującą dla prawników specjalizujących się w prawie zobowiązań i nieruchomości. Analiza kwestii zadatku i jego odróżnienia od zaliczki jest praktyczna.
“Czy 27 milionów złotych zaliczki to zadatek? Sąd Najwyższy rozstrzyga spór o klauzulę w umowie przedwstępnej.”
Dane finansowe
WPS: 27 000 000 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.