III CSK 31/11

Sygn. akt III CSK 31/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 18 marca 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Dariusz Dończyk 
SSN Barbara Myszka 
 
Protokolant Iwona Budzik 
 
w sprawie z wniosku M. S., G. G.  i  A. G., następców prawnych A. S. 
o stwierdzenie nabycia spadku po S. S., 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej  
w dniu 18 marca 2011 r. 
rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości  
od postanowienia Sądu Rejonowego  
z dnia 30 stycznia 1978 r. 
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie i umarza postępowanie. 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Prawomocnym postanowieniem z dnia 30 stycznia 1978 r., sprostowanym i 
uzupełnionym postanowieniami z dnia 7 lutego 1978 r. i z dnia 18 lutego 1978 r., 
Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po S. S., zmarłym dnia 12 marca 1951 r., 
nabyli żona A. S. oraz dzieci A. G. i M. S. po 1/3 części, z tym że udział w majątku 
objętym w chwili otwarcia spadku ustawową wspólnością małżeńską dziedziczą 
dzieci A. G. i M. S. po połowie. 
 
Postanowieniem z dnia 26 listopada 1980 r., Sąd Rejonowy ponownie orzekł 
o nabyciu spadku po S. S., stwierdzając, że nabyli go żona A. S. w 2/8 częściach 
oraz dzieci A. G. i M. S. po 3/8 części z wyłączeniem udziału spadkodawcy w 
majątku objętym w chwili jego śmierci wspólnością majątkową małżeńską, który 
dziedziczą dzieci spadkodawcy po połowie. Również to postanowienie stało się pra-
womocne. 
 
W dniu 25 stycznia 1982 r. Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję 
nadzwyczajną od postanowienia z dnia 30 stycznia 1978 r., domagając się jego 
uchylenia i umorzenia postępowania. Zarzucił, że istnienie dwu różnych 
postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po tej samej osobie godzi w powagę 
wymiaru sprawiedliwości i narusza interes PRL, a skoro zaskarżone postanowienie 
jest merytorycznie wadliwe, to powinno być usunięte z obrotu. 
 
Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1982 r., III CRN 42/82, Sąd Najwyższy 
zawiesił postępowanie, gdyż uczestniczka A. S. zmarła. 
 
W dniu 7 stycznia 2011 r. wpłynął wniosek uczestnika M. S. o podjęcie 
postępowania, wskazujący, że następcami prawnymi po A. S. są jej dzieci A. G. i 
M. S., a następcami po A.G. – zmarłej dnia 28 listopada 1999 r. – jej dzieci G. G. 
i A. G. po połowie. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie kodeksu 
postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo 
upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, kodeksu postępowania 

 
3 
administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.), w sprawie, w której została 
wniesiona rewizja nadzwyczajna przed dniem wejścia w życie tej ustawy, 
rozpoznanie rewizji następuje według przepisów dotychczasowych. Oznacza to, 
że po podjęciu postępowania w niniejszej sprawie w dniu 18 marca 2011 r. mają 
zastosowanie – mimo zniesienia systemu rewizyjnego oraz instytucji rewizji 
nadzwyczajnej – przepisy prawa procesowego obowiązujące przed wejściem 
w życie wymienionej ustawy. 
Stosownie do art. 417 k.p.c., od każdego prawomocnego orzeczenia 
kończącego postępowanie w sprawie Minister Sprawiedliwości – oraz inne 
wymienione w tym przepisie organy mógł złożyć rewizję nadzwyczajną – jeżeli 
orzeczenie rażąco naruszało prawo lub interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 
(od 1990 r. – Rzeczpospolitej Polskiej). Istnienie dwóch różnych prawomocnych 
postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po tej samej osobie niewątpliwie 
spełnia tę przesłankę, co Sąd Najwyższy niejednokrotnie podkreślał, wyrażając 
jednocześnie zapatrywanie, że w takiej sytuacji uchyleniu ulega orzeczenie 
merytorycznie wadliwe, nawet wtedy, gdy jest orzeczeniem późniejszym, wydanym 
w reżimie rei iudicatae lub warunkach litispendencji. Zgodnie ze stanowiskiem 
Sądu Najwyższego, uchyleniu zaskarżonego postanowienia nie stał także 
na przeszkodzie upływ terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c., gdyż istnienie 
dwóch prawomocnych postanowień stwierdzających nabycie spadku po tym 
samym spadkodawcy godzi w obowiązujący porządek prawny oraz powagę 
wymiaru sprawiedliwości i tym samym narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej 
(por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 1997 r., II CKU 56/96, 
nie publ.). 
Spadkodawca S. S. zmarł w dniu 12 marca 1951 r., nie sporządziwszy 
testamentu, jego żona A. S. oraz dzieci A.G. i M. S. nabyli zatem spadek na 
podstawie ustawy. W chwili śmierci spadkodawcy obowiązywał art. 22 dekretu  z 
dnia 8 października 1946 r. – Prawo spadkowe, przewidujący, że pozostały przy 
życiu małżonek dziedziczy z ustawy w zbiegu ze zstępnymi małżonka zmarłego – 
jedną czwartą część spadku. Przepis ten należy odczytywać łącznie z art. 25 
dekretu, wskazującym, że pozostający przy życiu małżonek, który otrzymuje część 

 
4 
majątku, podlegającego według obowiązującego małżonków ustroju małżeńskiego 
majątkowego podziałowi w przypadku ustania małżeństwa, nie dziedziczy w zbiegu 
ze zstępnymi małżonka zmarłego pozostałej części tego majątku. Oznacza to, że 
małżonek dziedziczący w zbiegu ze zstępnymi na mocy tego dekretu nie 
dziedziczył części majątku zmarłego obejmującej jego udział w majątku wspólnym. 
Udział ten dziedziczyły wyłącznie dzieci spadkodawcy w częściach równych.  
W tym stanie rzeczy należy uznać, że postanowienie z dnia 26 listopada 
1980 r., odpowiadające regułom dziedziczenia ustawowego w chwili śmierci 
spadkodawcy, powinno pozostać w obrocie, uchyleniu podlega więc orzeczenie 
wydane wcześniej, zaskarżone skutecznie rewizją nadzwyczajną Ministra 
Sprawiedliwości. 
Z tych względów orzeczono, jak na wstępie (art. 422 § 1 k.p.c. w związku 
z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 1 marca 1996 r.). 
 
 
 
 
 
 
 
jz