III CSK 275/07

Sygn. akt III CSK 275/07 POSTANOWIENIE Dnia 27 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Jan Górowski SSA Michał Kłos (sprawozdawca) w sprawie z wniosku „C.(...)” sp. z o.o w K. przy uczestnictwie L. P. o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lutego 2008 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 25 maja 2007 r., sygn. akt VII GA (…), uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 19 lutego 2007 r., Sąd Rejonowy w K. orzekł wobec uczestnika L. P. zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu na okres trzech lat, oddalił wniosek w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach postępowania. Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski. Uczestnik był prezesem zarządu P.(…) SA z siedzibą w K. w okresie od 1995 r. do dnia 10 lipca 2002 r. i od dnia 17 czerwca 2003 r. do dnia wydania postanowienia. 2 Spółka ta była dłużnikiem wnioskodawcy. Na dzień 31 października 2001 r. spółka nie wykonywała swoich zobowiązań wobec nie mniej niż 30 wierzycieli, w styczniu 2002 r. spółka nie regulowała zobowiązań już wobec 64 wierzycieli. Uczestnik nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Dopiero zarząd dłużnika w nowym składzie osobowym złożył w dniu 26 lipca 2002 r. wniosek o otwarcie postępowania układowego, zaś wniosek o ogłoszenie upadłości złożony został w dniu 12 czerwca 2003 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek jest uzasadniony treścią art. 373 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm. - dalej: „pr. up. i n.”). W niniejszej sprawie zachodziły podstawy do ogłoszenia upadłości dłużnika, wymagane treścią art. 10 i 11 pr. up. i n., albowiem dłużnik nie wykonywał swoich wymagalnych zobowiązań. Stan ten istniał już w październiku 2001 r. Pomimo że w ciągu dwóch tygodni od tej daty zarząd dłużnika zobowiązany był do złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego lub, jeśli przyczyna niewypłacalności miała charakter trwały – do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, uczestnik nie złożył stosownego wniosku. W ocenie Sądu pierwszej instancji, pomimo, że do ogłoszenia upadłości dłużnika doszło pod rządem przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. - dalej: „pr. up.”), na podstawie art. 540 pr. up. i n. do niniejszego postępowania zastosowanie znajdują przepisy art. 373 i n. pr. up. i n. Zaskarżonym postanowieniem, zapadłym na skutek apelacji uczestnika, Sąd Okręgowy w K. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w ten sposób, że oddalił wniosek i orzekł o kosztach postępowania stosownie do wyniku rozstrzygnięcia. Sąd ten uznał, że wnioskodawca uchybił terminowi wynikającemu z art. 377 pr. up. i n. do złożenia przedmiotowego wniosku. W sytuacji w której wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony, termin ten biegnie od daty w której powstała podstawa do ogłoszenia upadłości. Jest to termin prekluzyjny prawa materialnego i jego uchybienie powoduje oddalenie wniosku. W ocenie Sądu Okręgowego, art. 377 pr. up. i n. nie działa wstecz i nie powinien mieć zastosowania do zdarzeń, które wystąpiły przed dniem jego wejścia w życie. Wynika to z materialnoprawnego charakteru tego przepisu a także z wprowadzenia w zakresie orzekania zakazu prowadzenia działalności gospodarczej zasady skargowości. W porównaniu z poprzednim stanem prawnym (art. 172 § pr. up.) postępowanie w tym przedmiocie może toczyć się bowiem wyłącznie na wniosek. W konsekwencji art. 377 pr. up. i n. nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, w 3 której Sąd Okręgowy powołał się na to, że upadłość dłużnika ogłoszona została pod rządami pr. up., zaś przedmiotowy wniosek został złożony w okresie obowiązywania nowej ustawy. Powyższe postanowienie zaskarżył wnioskodawca, opierając skargę kasacyjną na pierwszej podstawie kasacyjnej z art. 3983 § 1 k.p.c. W ramach powyższej podstawy wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 377 pr. up. i n. poprzez oddalenie wniosku o jakim mowa w art. 373 pr. up. i n. na skutek uznania, że w sprawie upłynął roczny termin prekluzyjny, określony w tym przepisie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut naruszenia art. 377 pr. up. i n. jest uzasadniony. Jak wynika z art. 540 pr. up. i n., do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, na podstawie art. 172 pr. up., stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że do postępowań wszczętych pod rządem pr. up. i n., zastosowanie znajdują przepisy nowej ustawy. Art. 540 pr. up. i n. odwołuje się do pojęcia „przepisy" bez rozróżnienia ich procesowego lub materialnego charakteru. Oznacza to, że normy prawa materialnego nie zostały wyłączone spod działania tego przepisu i pozostają w zakresie jego unormowania. Powyższy pogląd należy uznać za ugruntowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienia: z dnia 15 grudnia 2005 r. II CSK 415/05, niepubl. oraz z dnia 17 marca 2006 r. l CSK 111/05, niepubl.). Należy zgodzić się z tezą, że powyższy przepis, zawierający normę prawa materialnego, nie działa wstecz i nie powinien mieć zastosowania do zdarzeń, które nastąpiły przed datą jego wejścia w życie. Doprowadziłoby to do sytuacji, w której termin o jakim mowa w art. 377 pr. up. i n. mógłby upłynąć przed datą wejścia w życie tej ustawy. W sytuacji zatem, w której nie złożono wniosku o ogłoszenie upadłości a stan obligujący władze dłużnika do złożenia takiego wniosku zaistniał w okresie obowiązywania poprzednich przepisów, termin o jakim mowa w art. 377 pr. up. i n. obowiązuje, z tym że nie może rozpocząć biegu przed datą wejścia w życie nowej ustawy, czyli przed dniem 1 października 2003 r. (tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2006 r. III CZP 13/06, OSNC 2007, nr 1, poz. 8 ). Przede wszystkim należy jednak stwierdzić, że uszło uwagi Sądu drugiej instancji, iż w niniejszej sprawie wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika wpłynął i przynajmniej do dnia zamknięcia rozprawy przed Sądem drugiej instancji postępowanie upadłościowe toczyło się. Wniosek pochodził od zarządu dłużnika i został podpisany przez osoby, które w tym okresie były członkami zarządu. W tej sytuacji termin do złożenia wniosku o 4 orzeczenie pozbawienia prawa prowadzenia działalności gospodarczej nie rozpoczął biegu. Dla ustalenia początku biegu terminu do złożenia wniosku, o jakim mowa w art. 373 pr. up. i n., bez znaczenia jest, czy postępowanie upadłościowe wszczęte zostało z inicjatywy osoby, której wniosek ten dotyczy, czy z inicjatywy innych osób. Po pierwsze wynika to z brzmienia przepisu. Ustawodawca - różnicując sposób liczenia tego terminu w zależności od tego, czy nastąpiło złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości - posłużył się bowiem czasownikiem „złożyć” w formie nieosobowej. Ponadto odmienna interpretacja, zakładająca, że tylko zainicjowanie postępowania upadłościowego przez osobę, której dotyczy art. 373 i n. pr. up. skutkuje koniecznością liczenia terminu z art. 377 pr. up. i n. od daty ukończenia postępowania upadłościowego podważyłaby możliwość spełnienia funkcji, jakie ustawodawca przypisał powyższym unormowaniom. Jak przyjmuje się w doktrynie, celem art. 373 i n. pr. up. i n. jest czasowe wyłączenie od prowadzenia działalności gospodarczej osób, których zaniechanie naraziło wierzycieli na straty. W sytuacji, w której upadłym jest spółka prawa handlowego, wniosek zaś dotyczy członka zarządu spółki, odwlekając moment ogłoszenia upadłości, osoba ta narażałaby wierzycieli na negatywne konsekwencje wynikające z upływu terminu i pozbawiałaby wierzycieli możliwości wnoszenia o orzeczenie przedmiotowego zakazu. Stanowisko, w myśl którego nie jest istotne z punktu widzenia liczenia terminu o jakim mowa w art. 373 pr. up. i n. z czyjej inicjatywy wszczęto postępowanie upadłościowe, zajął Sąd Najwyższy również w postanowieniu z dnia 12 maja 2006 r. V CSK 54/06, (niepubl.) oraz z dnia 10 listopada 2006 r. l CSK 218 / 06, (niepubl.). W uzasadnieniach obu tych orzeczeń Sąd Najwyższy uznał, że złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez wierzyciela powoduje, że termin z art. 377 pr. up. i n. nie biegnie. Mając powyższe względy na uwadze, jak również treść art. 39815 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., zaskarżone postanowienie należało uchylić. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.