III CSK 241/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa J.W. przeciwko Gminie Wyznaniowej [...] o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przyjęciu powoda w poczet członków gminy. Powód, obywatel brytyjski wyznania mojżeszowego, zamieszkujący w Polsce, kwestionował wymóg posiadania polskiego obywatelstwa jako warunek członkostwa, wskazując na naruszenie konstytucyjnych zasad równości i wolności sumienia. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich nie nakłada na gminę obowiązku przyjęcia każdego, kto spełnia kryteria, a także powołując się na prawo wewnętrzne gminy. Sąd Apelacyjny podzielił to stanowisko. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżone wyroki. Zwrócił uwagę na potrzebę interpretacji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r., wskazując, że przepis ten powinien być rozumiany jako zobowiązujący gminę do przyjęcia osoby spełniającej kryteria, chyba że istnieją przyczyny wykluczenia. Podkreślił również, że wymóg polskiego obywatelstwa budzi wątpliwości konstytucyjne. Sąd Najwyższy rozważył także kwestię drogi sądowej w sprawach dotyczących członkostwa w związkach wyznaniowych, odróżniając je od spraw dotyczących wewnętrznych wyborów władz, i uznał, że stosunek członkostwa ma charakter cywilnoprawny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących członkostwa w związkach wyznaniowych, wolności sumienia i wyznania, oraz drogi sądowej w sprawach religijnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce i wymogów członkostwa, choć zasady mogą mieć szersze zastosowanie do innych związków wyznaniowych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wymóg posiadania polskiego obywatelstwa jako warunek członkostwa w gminie wyznaniowej żydowskiej jest zgodny z Konstytucją RP i ustawą o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że wymóg posiadania polskiego obywatelstwa jako warunek członkostwa w gminie wyznaniowej żydowskiej budzi wątpliwości konstytucyjne i powinien być interpretowany w sposób umożliwiający przyjęcie osoby spełniającej inne kryteria, chyba że istnieją przyczyny wykluczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. powinien być interpretowany w sposób, który nie wyklucza przyjęcia do gminy osoby wyznania mojżeszowego spełniającej pozostałe przesłanki, jeśli nie ma przyczyn do jej wykluczenia. Podkreślono, że wymóg obywatelstwa polskiego jest problematyczny z punktu widzenia konstytucyjnej wolności sumienia i wyznania.
Czy stosunek członkostwa w gminie wyznaniowej jest stosunkiem cywilnoprawnym podlegającym kognicji sądów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że stosunek członkostwa w gminie wyznaniowej ma charakter cywilnoprawny i podlega kontroli sądowej, odróżniając go od spraw dotyczących wewnętrznych wyborów władz związku wyznaniowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił sprawy dotyczące członkostwa od spraw dotyczących wyboru władz w związkach wyznaniowych. Stwierdził, że prawo wewnętrzne związku wyznaniowego stanowi statut osoby prawnej, a zatem stosunek członkostwa ma charakter cywilnoprawny i podlega prawu do sądu.
Czy przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich nakłada na gminę obowiązek przyjęcia w poczet członków każdej osoby spełniającej wskazane kryteria?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy zinterpretował przepis art. 2 ust. 1 ustawy jako zobowiązujący gminę do przyjęcia osoby spełniającej kryteria, chyba że istnieją uzasadnione przyczyny odmowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sformułowanie 'zrzesza' w art. 2 ust. 1 ustawy sugeruje obowiązek przyjęcia, a nie swobodę decydowania przez gminę, co jest zgodne z zasadą wolności wyznania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.W. | osoba_fizyczna | powód |
| Gminy Wyznaniowej [...] w [...] | instytucja | pozwana |
Przepisy (18)
Główne
ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. art. 2 § 1
Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej
Powinien być interpretowany jako zobowiązujący gminę do przyjęcia osoby spełniającej kryteria, chyba że istnieją przyczyny wykluczenia. Wymóg obywatelstwa polskiego budzi wątpliwości konstytucyjne.
Konstytucja RP art. 53
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wolność sumienia i wyznania. Interpretacja art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. musi być zgodna z tym przepisem.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy.
Pomocnicze
ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. art. 3
Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej
Odwołuje się do własnego prawa wewnętrznego gmin żydowskich.
ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. art. 4
Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej
Akcentuje niezależność organizacyjną gmin żydowskich.
k.c. art. 64
Kodeks cywilny
Nie jest źródłem roszczenia o przyjęcie do gminy.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości.
ustawa z dnia 17 maja 1989 r. art. 2 § 1
Ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania
Obejmuje możność tworzenia wspólnot religijnych i należenia do nich.
ustawa z dnia 17 maja 1989 r. art. 2 § 2a
Ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania
Obejmuje możność tworzenia wspólnot religijnych i należenia do nich.
k.p.c. art. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Definicja spraw cywilnych.
k.p.c. art. 2 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Definicja spraw cywilnych.
k.p.c. art. 199 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki odrzucenia pozwu.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania skargi kasacyjnej.
k.c. art. 35
Kodeks cywilny
Statut osoby prawnej.
k.c. art. 38
Kodeks cywilny
Statut osoby prawnej.
ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 r. art. 1
Ustawa o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej
Przykład przepisu o tworzeniu związku wyznaniowego.
ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. art. 5 § 1
Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Rzeczypospolitej Polskiej
Przykład przepisu o przynależności do kościoła.
ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 r. art. 16 § 1
Ustawa o stosunku Państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej
Przykład przepisu zawierającego ograniczenia dotyczące członkostwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. przez błędną wykładnię. • Niezgodność wymogu posiadania polskiego obywatelstwa z Konstytucją RP i ustawą o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.
Odrzucone argumenty
Argumentacja sądów niższych instancji opierająca się na braku podstaw prawnych do nałożenia obowiązku przyjęcia do gminy. • Argumentacja sądów niższych instancji opierająca się na prawie wewnętrznym gminy. • Argumentacja Prokuratora Generalnego o braku podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Godne uwagi sformułowania
„zrzesza” mogłoby oznaczać, że osoby wyznania mojżeszowego, które odpowiadają wskazanym przesłankom, z mocy prawa należą do właściwej gminy wyznaniowej • taka interpretacja art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r., zgodnie z którą przepis ten przewiduje powstanie ex lege członkostwa w gminie wyznaniowej [...], pozostawałaby w sprzeczności z art. 53 Konstytucji • Artykuł 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. powinien natomiast być interpretowany w ten sposób, że jeżeli osoba wyznania mojżeszowego odpowiada przesłankom określonym w tym przepisie i zamierza przystąpić do właściwej gminy wyznaniowej [...], to gmina w zasadzie nie ma prawa odmówić przyjęcia takiej osoby w poczet swoich członków. • Należy w związku z tym podkreślić, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 marca 2016 r., IV CSK 529/15 (OSNC 2017, nr 3, poz. 35) przyjął, że w sprawie o stwierdzenie ważności uchwały kościoła lub związku wyznaniowego dotyczącej obsady funkcji w tym kościele lub związku droga sądowa jest niedopuszczalna. • Trzeba bowiem odróżnić kwestionowanie uchwały w sprawie wyboru zwierzchniej władzy w Muzułmańskim Związku Religijnym w Rzeczypospolitej Polskiej [...] od ubiegania się o członkostwo w gminie wyznaniowej [...]. • Stosunek członkostwa ma niewątpliwie charakter cywilnoprawny
Skład orzekający
Henryk Pietrzkowski
przewodniczący
Anna Owczarek
członek
Krzysztof Pietrzykowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących członkostwa w związkach wyznaniowych, wolności sumienia i wyznania, oraz drogi sądowej w sprawach religijnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce i wymogów członkostwa, choć zasady mogą mieć szersze zastosowanie do innych związków wyznaniowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii konstytucyjnych związanych z wolnością wyznania, równością i prawem do sądu, a także specyfiki prawnej mniejszości religijnych w Polsce.
“Czy obywatelstwo jest kluczem do przynależności do wspólnoty religijnej? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.