III CSK 228/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o unieważnienie małżeństwa, opartego na zarzucie choroby psychicznej pozwanej w chwili jego zawarcia. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że pozwana nie cierpiała na chorobę psychiczną, która stanowiłaby przesłankę do unieważnienia małżeństwa zgodnie z art. 12 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd Apelacyjny podkreślił, że kluczowe jest istnienie choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego w dacie zawarcia małżeństwa, a także to, czy stan ten zagraża małżeństwu lub potomstwu. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, potwierdził utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym unieważnienie małżeństwa może nastąpić wyłącznie z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego, a nie innych zaburzeń psychicznych, nawet o dużym nasileniu. Sąd wskazał, że termin „choroba psychiczna” w rozumieniu przepisów prawa rodzinnego jest węższy niż ogólne pojęcie zaburzeń psychicznych w medycynie i wymaga precyzyjnego ustalenia, czy konkretne schorzenie wykluczało możliwość zawarcia małżeństwa lub zagrażało jego istocie. W niniejszej sprawie ustalono, że stan zdrowia pozwanej nie spełniał kryteriów choroby psychicznej w rozumieniu przepisów, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia art. 12 § 1 k.r. i op. dotycząca przesłanek unieważnienia małżeństwa z powodu stanu psychicznego małżonka.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie kluczowe jest ustalenie istnienia choroby psychicznej w dacie zawarcia małżeństwa i jej wpływu na małżeństwo/potomstwo. Nie wyklucza możliwości unieważnienia w przypadku innych zaburzeń, jeśli ich skutki są tożsame z chorobą psychiczną sensu stricto.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wszelkie zaburzenia psychiczne o dużym nasileniu, zagrażające małżeństwu, mogą stanowić podstawę do unieważnienia małżeństwa na podstawie art. 12 § 1 k.r. i op., czy też jedynie ściśle zdefiniowana choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jedynie ściśle określona choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy, zagrażające małżeństwu lub zdrowiu potomstwa, mogą stanowić podstawę do unieważnienia małżeństwa. Inne zaburzenia psychiczne, nawet o dużym nasileniu, nie są objęte tym przepisem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że przepisy prawa rodzinnego ograniczają przesłanki unieważnienia małżeństwa. Termin "choroba psychiczna" w art. 12 § 1 k.r. i op. jest węższy niż ogólne pojęcie zaburzeń psychicznych w medycynie. Wykładnia systemowa z art. 13 k.c. nie prowadzi do zrównania innych zaburzeń psychicznych z chorobą psychiczną, gdyż "duże nasilenie" jest nieprecyzyjne i narusza zasadę zakazu rozszerzającej interpretacji przepisów wyjątkowych. Konieczne jest indywidualne ustalenie, czy schorzenie psychiczne wykluczało możliwość zawarcia małżeństwa lub zagrażało jego istocie.
Jak należy interpretować pojęcie "choroba psychiczna" na potrzeby unieważnienia małżeństwa w świetle współczesnej wiedzy medycznej i tendencji do ograniczania zakazów małżeńskich?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Pojęcie "choroba psychiczna" w art. 12 § 1 k.r. i op. należy interpretować wąsko, ograniczając je do psychoz (chorób psychicznych sensu stricto), które wykluczają możliwość zawarcia małżeństwa. Nie można go rozszerzać na inne zaburzenia psychiczne, nawet jeśli są one poważne, chyba że w konkretnym przypadku wywołują skutki tożsame z chorobą psychiczną sensu stricto w zakresie zagrożenia małżeństwa lub potomstwa.
Uzasadnienie
Sąd zauważył, że termin "choroba psychiczna" w przepisach prawa rodzinnego nie przystaje do współczesnych pojęć medycznych. Jednakże, intencją ustawodawcy jest minimalizowanie zakazów małżeńskich. Dlatego należy ograniczyć podstawy unieważnienia do przypadków, gdy schorzenie psychiczne faktycznie wykluczało możliwość zawarcia małżeństwa. Nie można automatycznie zrównywać innych zaburzeń psychicznych z chorobą psychiczną, choć w wyjątkowych sytuacjach, gdy skutki są tożsame, może to stanowić podstawę powództwa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. K. | osoba_fizyczna | powód |
| A. K. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (7)
Główne
k.r. i op. art. 12 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Zawarcie małżeństwa wyklucza istnienie choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego, chyba że stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa. Zakres przepisu jest węższy niż art. 13 k.c. i dotyczy tylko choroby psychicznej lub niedorozwoju, a nie innych zaburzeń psychicznych.
Pomocnicze
k.r. i op. art. 17
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Małżeństwo może zostać unieważnione wyłącznie z przyczyn przewidzianych w Dziale I Tytułu I Kodeksu.
k.c. art. 13 § § 1
Kodeks cywilny
Określa przesłanki ubezwłasnowolnienia całkowitego (choroba psychiczna, niedorwój umysłowy, inne zaburzenia psychiczne), które są szersze niż przesłanki unieważnienia małżeństwa.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodu z opinii biegłego przez sąd.
k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia prawa materialnego.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy.
u.o.z.p.
Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego
Definiuje na potrzeby ustawy osobę z zaburzeniami psychicznymi, w tym osobę chorą psychicznie, upośledzoną umysłowo lub wykazującą inne zakłócenia czynności psychicznych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Interpretacja art. 12 § 1 k.r. i op. powinna być wąska i ograniczać podstawy unieważnienia małżeństwa do choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego. • Pojęcie "choroba psychiczna" w prawie rodzinnym jest węższe niż ogólne zaburzenia psychiczne w medycynie. • Zasada favor matrimonii wymaga ograniczania zakazów małżeńskich.
Odrzucone argumenty
Wszelkie zaburzenia psychiczne o dużym nasileniu, zagrażające małżeństwu, powinny być traktowane podobnie jak choroba psychiczna na potrzeby unieważnienia małżeństwa (argument skarżącego).
Godne uwagi sformułowania
minimalizowanie zakazów (przeszkód) małżeńskich • ograniczenie możliwości powołania się przez jednego z małżonków na stan psychiczny współmałżonka jako przeszkodę w zawarciu małżeństwa jedynie do takich wypadków, w których schorzenie psychiczne wyklucza możliwość zawarcia małżeństwa • choroby psychiczne (psychozy), czasami zwane chorobami psychicznymi sensu stricto • nie można wykluczyć, że tego rodzaju zaburzenie wywołujące, w zakresie zagrożenia małżeństwa lub zdrowia przyszłego potomstwa, skutek tożsamy z chorobą psychiczną sensu stricto może stanowić skuteczną podstawę powództwa o unieważnienie małżeństwa
Skład orzekający
Krzysztof Strzelczyk
przewodniczący
Anna Owczarek
członek
Maria Szulc
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia art. 12 § 1 k.r. i op. dotycząca przesłanek unieważnienia małżeństwa z powodu stanu psychicznego małżonka."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie kluczowe jest ustalenie istnienia choroby psychicznej w dacie zawarcia małżeństwa i jej wpływu na małżeństwo/potomstwo. Nie wyklucza możliwości unieważnienia w przypadku innych zaburzeń, jeśli ich skutki są tożsame z chorobą psychiczną sensu stricto.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa rodzinnego – unieważnienia małżeństwa z powodu stanu psychicznego jednego z małżonków. Wyjaśnia istotne rozróżnienie między chorobą psychiczną a innymi zaburzeniami psychicznymi w kontekście prawnym.
“Czy każde zaburzenie psychiczne może unieważnić małżeństwo? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
rodzina
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.