Orzeczenie · 2012-01-26

III CSK 169/11

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2012-01-26
SAOSinneubezwłasnowolnienieWysokanajwyższy
ubezwłasnowolnieniezmiana orzeczeniapostępowanie nieprocesowewnioseksąd najwyższyprokuratorapelacjaskarga kasacyjna

Wnioskodawca Witold Ś. domagał się uchylenia orzeczonego wobec niego ubezwłasnowolnienia całkowitego. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił wniosek, uznając, że stan zdrowia wnioskodawcy nie uległ istotnej zmianie, a ubezwłasnowolnienie jest nadal potrzebne. Sąd Okręgowy zauważył, że pomoc kuratora mogłaby wystarczyć, gdyby ubezwłasnowolnienie zostało zmienione na częściowe, jednak wnioskodawca o to nie wnosił, a sąd nie mógł dokonać takiej zmiany z urzędu. Sąd Apelacyjny w Krakowie, rozpoznając apelację wnioskodawcy, również oddalił ją, uznając, że mimo istnienia podstaw do ubezwłasnowolnienia częściowego, nie było to możliwe ani dopuszczalne bez stosownego wniosku. Sąd Apelacyjny podkreślił, że postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia może być wydane wyłącznie na wniosek, a zgłoszenie w apelacji żądania ewentualnej zmiany na częściowe stanowiło niedopuszczalną zmianę żądania w rozumieniu art. 383 k.p.c. Prokurator Apelacyjny wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie art. 559 § 2 i art. 383 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, że ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe są odrębnymi instytucjami prawnymi, a żądanie zmiany ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe może być uwzględnione tylko na wniosek. Sąd Najwyższy podkreślił również, że postępowanie nieprocesowe wszczyna się na wniosek, a wyjątki od tej zasady muszą być wyraźnie przewidziane w ustawie. Zmiana żądania w apelacji została uznana za niedopuszczalną. W konsekwencji Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Ugruntowanie zasady, że postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia wymaga wniosku strony, a sąd nie może dokonywać takiej zmiany z urzędu. Potwierdzenie niedopuszczalności zmiany żądania w postępowaniu apelacyjnym.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej procedury związanej z ubezwłasnowolnieniem. Interpretacja przepisów k.p.c. dotyczących postępowania nieprocesowego i apelacyjnego.

Zagadnienia prawne (2)

Czy sąd może z urzędu zmienić ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe, jeśli wnioskodawca domaga się jedynie uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, sąd nie może z urzędu zmienić ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe, jeśli wnioskodawca domaga się jedynie uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego. Postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia może być wszczęte tylko na wniosek.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe są odrębnymi instytucjami prawnymi. Postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia, w przeciwieństwie do postępowania o jego uchylenie, może być wszczęte tylko na wniosek, zgodnie z art. 506 k.p.c. Sąd nie może dokonać takiej zmiany z urzędu, gdyż naruszałoby to zasadę dyspozycyjności i sferę wolności obywatelskich.

Czy w postępowaniu apelacyjnym dopuszczalna jest zmiana żądania wnioskodawcy z uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego na zmianę ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, taka zmiana żądania jest niedopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że złożenie w apelacji wniosku o zmianę ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe stanowi niedopuszczalną zmianę żądania w rozumieniu art. 383 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Ponadto, dopuszczenie takiej zmiany spowodowałoby orzekanie przez sąd drugiej instancji, co naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalenie skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
Prokurator Apelacyjny w K.

Strony

NazwaTypRola
Witold Ś.osoba_fizycznawnioskodawca
Dorota Ś.osoba_fizycznauczestnik
Zofia Ś.osoba_fizycznauczestnik
Prokurator Apelacyjny w K.organ_państwowyuczestnik
Prokurator Okręgowy w Krakowieorgan_państwowyuczestnik

Przepisy (11)

Główne

k.p.c. art. 559 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe może być wszczęte wyłącznie na wniosek.

k.p.c. art. 506

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd wszczyna postępowanie nieprocesowe na wniosek.

k.p.c. art. 39814

Kodeks postępowania cywilnego

Oddalenie skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

k.p.c. art. 383

Kodeks postępowania cywilnego

Zmiana żądania w postępowaniu apelacyjnym jest niedopuszczalna.

k.p.c. art. 13 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis stosuje się do postępowań nieprocesowych.

k.c. art. 13 § § 1

Kodeks cywilny

Przesłanki ubezwłasnowolnienia całkowitego.

k.c. art. 15

Kodeks cywilny

Ustanowienie kuratora w przypadku ubezwłasnowolnienia częściowego.

k.c. art. 16 § § 2

Kodeks cywilny

Pomoc osobie ubezwłasnowolnionej częściowo w prowadzeniu spraw.

k.p.c. art. 321 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd jest związany żądaniem strony.

Konstytucja RP art. 176 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego.

k.p.c. art. 367

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada dwuinstancyjności postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia może być wszczęte tylko na wniosek. • Zmiana żądania w postępowaniu apelacyjnym jest niedopuszczalna. • Sąd nie może z urzędu orzec o zmianie ubezwłasnowolnienia, gdyż naruszałoby to zasadę dyspozycyjności.

Odrzucone argumenty

Sąd powinien móc z urzędu zmienić ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe, jako że jest to "coś mniej" niż uchylenie ubezwłasnowolnienia. • Zgłoszenie w apelacji żądania ewentualnej zmiany ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe jest dopuszczalne.

Godne uwagi sformułowania

sąd orzeka wyłącznie na wniosek • niedopuszczalna w rozumieniu art. 383 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. zmiana żądania • ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe są – mimo pewnej bliskości, także nazewniczej – aktami odrębnymi i niezależnymi • wniosek o ubezwłasnowolnienie może być uzasadniony albo nie uzasadniony; niemożliwe jest jego częściowe uwzględnienie i częściowe oddalenie • przepisy dotyczące wszczynania postępowania z urzędu – jako wyjątkowe – należy wykładać ściśle, a nawet zwężająco • wykładnia zmierzająca w tym kierunku stanowiłaby przekroczenie granicy uprawnień władzy sądowniczej

Skład orzekający

Jacek Gudowski

przewodniczący-sprawozdawca

Józef Frąckowiak

członek

Iwona Koper

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia wymaga wniosku strony, a sąd nie może dokonywać takiej zmiany z urzędu. Potwierdzenie niedopuszczalności zmiany żądania w postępowaniu apelacyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury związanej z ubezwłasnowolnieniem. Interpretacja przepisów k.p.c. dotyczących postępowania nieprocesowego i apelacyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej instytucji prawa cywilnego, jaką jest ubezwłasnowolnienie, i wyjaśnia istotne kwestie proceduralne dotyczące możliwości ingerencji sądu z urzędu oraz zmiany żądania w toku postępowania.

Czy sąd może zmienić ubezwłasnowolnienie z "własnej woli"? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice ingerencji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst