III CSK 169/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWnioskodawca Witold Ś. domagał się uchylenia orzeczonego wobec niego ubezwłasnowolnienia całkowitego. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił wniosek, uznając, że stan zdrowia wnioskodawcy nie uległ istotnej zmianie, a ubezwłasnowolnienie jest nadal potrzebne. Sąd Okręgowy zauważył, że pomoc kuratora mogłaby wystarczyć, gdyby ubezwłasnowolnienie zostało zmienione na częściowe, jednak wnioskodawca o to nie wnosił, a sąd nie mógł dokonać takiej zmiany z urzędu. Sąd Apelacyjny w Krakowie, rozpoznając apelację wnioskodawcy, również oddalił ją, uznając, że mimo istnienia podstaw do ubezwłasnowolnienia częściowego, nie było to możliwe ani dopuszczalne bez stosownego wniosku. Sąd Apelacyjny podkreślił, że postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia może być wydane wyłącznie na wniosek, a zgłoszenie w apelacji żądania ewentualnej zmiany na częściowe stanowiło niedopuszczalną zmianę żądania w rozumieniu art. 383 k.p.c. Prokurator Apelacyjny wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie art. 559 § 2 i art. 383 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, że ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe są odrębnymi instytucjami prawnymi, a żądanie zmiany ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe może być uwzględnione tylko na wniosek. Sąd Najwyższy podkreślił również, że postępowanie nieprocesowe wszczyna się na wniosek, a wyjątki od tej zasady muszą być wyraźnie przewidziane w ustawie. Zmiana żądania w apelacji została uznana za niedopuszczalną. W konsekwencji Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie zasady, że postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia wymaga wniosku strony, a sąd nie może dokonywać takiej zmiany z urzędu. Potwierdzenie niedopuszczalności zmiany żądania w postępowaniu apelacyjnym.
Dotyczy specyficznej procedury związanej z ubezwłasnowolnieniem. Interpretacja przepisów k.p.c. dotyczących postępowania nieprocesowego i apelacyjnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd może z urzędu zmienić ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe, jeśli wnioskodawca domaga się jedynie uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może z urzędu zmienić ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe, jeśli wnioskodawca domaga się jedynie uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego. Postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia może być wszczęte tylko na wniosek.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe są odrębnymi instytucjami prawnymi. Postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia, w przeciwieństwie do postępowania o jego uchylenie, może być wszczęte tylko na wniosek, zgodnie z art. 506 k.p.c. Sąd nie może dokonać takiej zmiany z urzędu, gdyż naruszałoby to zasadę dyspozycyjności i sferę wolności obywatelskich.
Czy w postępowaniu apelacyjnym dopuszczalna jest zmiana żądania wnioskodawcy z uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego na zmianę ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka zmiana żądania jest niedopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że złożenie w apelacji wniosku o zmianę ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe stanowi niedopuszczalną zmianę żądania w rozumieniu art. 383 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Ponadto, dopuszczenie takiej zmiany spowodowałoby orzekanie przez sąd drugiej instancji, co naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Witold Ś. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Dorota Ś. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Zofia Ś. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Prokurator Apelacyjny w K. | organ_państwowy | uczestnik |
| Prokurator Okręgowy w Krakowie | organ_państwowy | uczestnik |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 559 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe może być wszczęte wyłącznie na wniosek.
k.p.c. art. 506
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd wszczyna postępowanie nieprocesowe na wniosek.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.p.c. art. 383
Kodeks postępowania cywilnego
Zmiana żądania w postępowaniu apelacyjnym jest niedopuszczalna.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis stosuje się do postępowań nieprocesowych.
k.c. art. 13 § § 1
Kodeks cywilny
Przesłanki ubezwłasnowolnienia całkowitego.
k.c. art. 15
Kodeks cywilny
Ustanowienie kuratora w przypadku ubezwłasnowolnienia częściowego.
k.c. art. 16 § § 2
Kodeks cywilny
Pomoc osobie ubezwłasnowolnionej częściowo w prowadzeniu spraw.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd jest związany żądaniem strony.
Konstytucja RP art. 176 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego.
k.p.c. art. 367
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada dwuinstancyjności postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia może być wszczęte tylko na wniosek. • Zmiana żądania w postępowaniu apelacyjnym jest niedopuszczalna. • Sąd nie może z urzędu orzec o zmianie ubezwłasnowolnienia, gdyż naruszałoby to zasadę dyspozycyjności.
Odrzucone argumenty
Sąd powinien móc z urzędu zmienić ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe, jako że jest to "coś mniej" niż uchylenie ubezwłasnowolnienia. • Zgłoszenie w apelacji żądania ewentualnej zmiany ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe jest dopuszczalne.
Godne uwagi sformułowania
sąd orzeka wyłącznie na wniosek • niedopuszczalna w rozumieniu art. 383 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. zmiana żądania • ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe są – mimo pewnej bliskości, także nazewniczej – aktami odrębnymi i niezależnymi • wniosek o ubezwłasnowolnienie może być uzasadniony albo nie uzasadniony; niemożliwe jest jego częściowe uwzględnienie i częściowe oddalenie • przepisy dotyczące wszczynania postępowania z urzędu – jako wyjątkowe – należy wykładać ściśle, a nawet zwężająco • wykładnia zmierzająca w tym kierunku stanowiłaby przekroczenie granicy uprawnień władzy sądowniczej
Skład orzekający
Jacek Gudowski
przewodniczący-sprawozdawca
Józef Frąckowiak
członek
Iwona Koper
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że postępowanie o zmianę ubezwłasnowolnienia wymaga wniosku strony, a sąd nie może dokonywać takiej zmiany z urzędu. Potwierdzenie niedopuszczalności zmiany żądania w postępowaniu apelacyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury związanej z ubezwłasnowolnieniem. Interpretacja przepisów k.p.c. dotyczących postępowania nieprocesowego i apelacyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej instytucji prawa cywilnego, jaką jest ubezwłasnowolnienie, i wyjaśnia istotne kwestie proceduralne dotyczące możliwości ingerencji sądu z urzędu oraz zmiany żądania w toku postępowania.
“Czy sąd może zmienić ubezwłasnowolnienie z "własnej woli"? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice ingerencji.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.