III CO 799/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej postanowieniem z 7 listopada 2024 r. umorzył postępowanie rewizyjne w sprawie z powództwa H. M. (zmarłego) przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej S. w W. o uznanie za nieważną uchwały o wykluczeniu z grona członków. Wyrok Sądu Wojewódzkiego z 1952 r. uwzględniający powództwo został zaskarżony rewizją. Po śmierci powoda w 1954 r. postępowanie zostało zawieszone w 1955 r. Po ponad 70 latach pozwana spółdzielnia cofnęła rewizję, wskazując na śmierć powoda, wygaśnięcie praw jego spadkobierców oraz późniejsze uregulowanie kwestii członkostwa i lokalu przez osoby trzecie, które uzyskały członkostwo i prawa do lokalu. Sąd Najwyższy, analizując przepisy intertemporalne, uznał postępowanie za bezprzedmiotowe i umorzył je, wskazując na brak następstwa procesowego po stronie powodowej oraz na cofnięcie rewizji przez stronę pozwaną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaStosowanie przepisów intertemporalnych w sprawach długotrwałych, zwłaszcza w kontekście śmierci strony i zmian stanu prawnego oraz faktycznego w trakcie postępowania. Możliwość umorzenia postępowania w składzie jednoosobowym.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu PRL i późniejszych zmian, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie do współczesnych spraw, choć zasady intertemporalne i bezprzedmiotowość postępowania mają charakter uniwersalny.
Zagadnienia prawne (3)
Jakie przepisy intertemporalne należy stosować do postępowania rewizyjnego, które zostało zawieszone przed wejściem w życie Kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r. i nie zostało zakończone przed jego wejściem w życie?
Odpowiedź sądu
Należy stosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r. (k.p.c.) zgodnie z zasadą automatycznego działania ustawy nowej, chyba że dalsze przepisy ustawy wprowadzającej stanowią inaczej. W przypadku orzeczenia sądu pierwszej instancji kończącego postępowanie, postępowanie rewizyjne toczy się według przepisów dotychczasowych, chyba że orzeczenie zostało uchylone po wejściu w życie k.p.c. lub wniesiono rewizję nadzwyczajną.
Uzasadnienie
Sąd analizuje przepisy ustawy wprowadzającej k.p.c. z 1964 r. (p.w.k.p.c.), w szczególności art. XVI § 1 i § 2, dotyczące stosowania przepisów dotychczasowych lub nowych w zależności od stadium postępowania i rodzaju środka odwoławczego.
Czy w przypadku śmierci powoda w toku postępowania rewizyjnego, które zostało zawieszone, a następnie doszło do wygaśnięcia praw jego spadkobierców i uregulowania sytuacji prawnej lokalu przez osoby trzecie, postępowanie powinno zostać podjęte i kontynuowane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie stało się bezprzedmiotowe z uwagi na brak następstwa procesowego po zmarłym powodzie oraz wygaśnięcie jego praw i praw jego spadkobierców do członkostwa i lokalu, a także z uwagi na cofnięcie rewizji przez stronę pozwaną.
Uzasadnienie
Sąd stwierdza, że roszczenie o uznanie uchwały za nieważną miało charakter osobisty (niemajątkowy) i nie podlegało dziedziczeniu wprost. Spadkobiercy nabyli uprawnienia do wskazania jednego z nich do realizacji roszczenia o przyjęcie w poczet członków i przydział lokalu. Jednakże w toku postępowania sytuacja uległa zmianie: spadkobierczyni uzyskała członkostwo i prawa do lokalu, a następnie przeniosła je na osobę trzecią. W efekcie uprawnienia materialno-prawne powoda i jego spadkobierców wygasły, a przedmiot sporu stał się nieaktualny.
Czy Sąd Najwyższy może umorzyć postępowanie rewizyjne w składzie jednoosobowym, biorąc pod uwagę przepisy intertemporalne i aktualne regulacje dotyczące składów orzekających?
Odpowiedź sądu
Tak, Sąd Najwyższy może umorzyć postępowanie rewizyjne w składzie jednoosobowym, stosując dynamiczną wykładnię przepisów i odwołując się do aktualnych regulacji, które dopuszczają umorzenie postępowania apelacyjnego lub kasacyjnego w składzie jednoosobowym.
Uzasadnienie
Sąd argumentuje, że dogmatyczna i statyczna interpretacja przepisów intertemporalnych nie byłaby adekwatna. Odwołuje się do art. 367 § 3 k.p.c. (umorzenie postępowania apelacyjnego w składzie jednoosobowym) oraz art. 398^10 k.p.c. (Sąd Najwyższy orzeka w składzie jednego sędziego w sprawach innych niż rozpoznawanie skarg kasacyjnych), co uzasadnia możliwość umorzenia postępowania rewizyjnego w składzie jednoosobowym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. M. (zmarły) | osoba_fizyczna | powód |
| Spółdzielnia Mieszkaniowo-Budowlana S. w W. | spółka | pozwana |
| Z. K. | osoba_fizyczna | spadkobierca powoda / następca prawny |
| K. W. | osoba_fizyczna | spadkobierca powoda |
| A. M. | osoba_fizyczna | spadkobierca powoda |
| C. K. | osoba_fizyczna | następca prawny |
Przepisy (25)
Główne
p.w.k.p.c. art. XVI § § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje stosowanie przepisów k.p.c. do postępowań wszczętych przed jego wejściem w życie, w tym postępowań rewizyjnych.
Pomocnicze
k.p.c. art. 193 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zawieszenia postępowania.
k.p.c. art. 390 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zawieszenia postępowania w postępowaniu rewizyjnym.
p.w.k.p.c. art. XVI § § 2
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania z rewizji nadzwyczajnej.
Ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach art. 144 § § 1 i 4
Dotyczy praw związanych z lokalem mieszkalnym w spółdzielni.
Ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach art. 145
Ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach art. 147
Ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach art. 149
Ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach art. 150
Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze art. 221
Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze art. 228 § § 1
Uznany za niekonstytucyjny wyrokiem TK z 21 maja 2001 r.
Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych art. 15
Dotyczy spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.
Ustawa z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach art. 25
W zw. z art. 22, regulowała prawa spadkobierców w razie śmierci członka spółdzielni przed wejściem w życie ustawy z 1961 r.
k.p.c. art. 182 § § 1 pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy umorzenia postępowania zawieszonego na skutek śmierci strony (w wersji po noweli z 4 lipca 2019 r.).
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 361
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy umorzenia postępowania w postępowaniu rewizyjnym.
k.p.c. art. 209 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy cofnięcia rewizji i skutków prawnych.
k.p.c. art. 209 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów zastępstwa procesowego.
Ustawa z dnia 30 grudnia 1950 r. - Przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych art. 33
Reguluje zwrot opłaty sądowej od rewizji.
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych art. 79
Dotyczy zwrotu kosztów sądowych.
Ustawa z dnia 6 lutego 1928 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym
k.p.c. art. 367 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dopuszcza umorzenie postępowania apelacyjnego w składzie jednoosobowym.
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
Określa skład Sądu Najwyższego rozpoznającego skargi kasacyjne i inne sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Cofnięcie rewizji przez stronę pozwaną. • Bezprzedmiotowość postępowania z uwagi na śmierć powoda i wygaśnięcie praw jego spadkobierców oraz późniejsze uregulowanie kwestii członkostwa i lokalu przez osoby trzecie. • Możliwość zastosowania dynamicznej wykładni przepisów intertemporalnych i umorzenia postępowania w składzie jednoosobowym.
Godne uwagi sformułowania
literalne stosowanie dawnych przepisów, bez uwzględnienia zmieniającego się kontekstu prawno-ustrojowego, czyli statyczna wykładnia przepisów, może prowadzić do rozwiązań niedorzecznych i groteskowych, wręcz ośmieszających wymiar sprawiedliwości. • Wykładania dynamiczna przepisów prawnych uwzględnia zmieniający się z biegiem czasu wielowarstwowy kontekst ich funkcjonowania. • nie ma już następstwa procesowego po zmarłym powodzie, a w konsekwencji nie ma podmiotu, który musiałby występować po stronie powodowej i w związku z tym postępowanie stało się też bezprzedmiotowe
Skład orzekający
Władysław Pawlak
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Stosowanie przepisów intertemporalnych w sprawach długotrwałych, zwłaszcza w kontekście śmierci strony i zmian stanu prawnego oraz faktycznego w trakcie postępowania. Możliwość umorzenia postępowania w składzie jednoosobowym."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu PRL i późniejszych zmian, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie do współczesnych spraw, choć zasady intertemporalne i bezprzedmiotowość postępowania mają charakter uniwersalny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa jest interesująca ze względu na niezwykle długi czas trwania postępowania (ponad 70 lat) oraz analizę przepisów intertemporalnych i ewolucji prawa spółdzielczego i procesowego. Pokazuje, jak zmiany społeczne i prawne mogą wpływać na rozstrzygnięcia sądowe.
“Sprawa sprzed 70 lat zakończona: Sąd Najwyższy umarza postępowanie po śmierci powoda i zmianach własnościowych.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.