III CO 648/22

SN
Sygn. akt III CO 648/22
POSTANOWIENIE
Dnia 24 stycznia 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
w sprawie z powództwa C. B.
‎
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w Słupsku, Sądowi Okręgowemu w Słupsku, Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy i Sądowi Okręgowemu w Toruniu
‎
o zapłatę,
‎
na posiedzeniu niejawnym 24 stycznia 2023 r. w Izbie Cywilnej w Warszawie,
‎
na skutek wystąpienia przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku
‎
z żądaniami sędziów Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
o ich wyłączenie od rozpoznania sprawy V ACo 47/22,
przekazuje sprawę do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu                w Gdańsku, jako właściwemu na podstawie art. 52 § 1 k.p.c.
UZASADNIENIE
W sprawie zarejestrowanej w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku pod sygn. V ACo 47/22 wyznaczony został jako sędzia referent sędzia SA R.K., który 17 lutego 2022 r. złożył wniosek o wyłączenie go od rozpoznawania sprawy na podstawie art. 49 k.p.c. Wniosek ten nie został rozpoznany przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku, właściwy na podstawie 52 § 1 k.p.c. Nie został także wyznaczony w sprawie inny sędzia referent. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia innych sędziów Sądu Apelacyjnego w Gdańsku o wyłączenie ich od rozpoznania sprawy. Po złożeniu oświadczeń przez sędziów V Wydziału Cywilnego, akta sprawy przekazane zostały wiceprezesowi Sądu Apelacyjnego w Gdańsku sędziemu SA M.W., który zarządził przekazanie akt Przewodniczącej I Wydziału Cywilnego, informując jednocześnie, że o ile sędziowie tego Wydziału wniosą o wyłączenie ich od rozpoznania, akta winny być przekazane kolejno przewodniczącym innych wydziałów „celem ewentualnego złożenia przez sędziów oświadczeń o wyłączenie od rozpoznania sprawy a następnie zwrócone do V Wydziału Cywilnego”. Po złożeniu oświadczeń przez sędziów innych wydziałów zastępca Przewodniczącej V Wydziału Cywilnego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku sędzia SA T. K. przedstawiła akta Sądowi Najwyższemu pismem z 1 czerwca 2022 r. Pismo nie zawiera wyraźnie sformułowanego wniosku, jednak z kontekstu wynika, że chodzi o rozpatrzenie ww. wniosków sędziów Sądu Apelacyjnego w trybie art. 52 § 1
in fine
k.p.c. z powodu braku dostatecznej liczby sędziów Sądu Apelacyjnego do rozpatrzenia złożonych wniosków.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
:
Zgodnie z art. 52 § 1 k.p.c. o wyłączeniu sędziego powinien rozstrzygać sąd, w którym sprawa się toczy, a w razie niemożności wydania przez ten sąd postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony. Przyjmuje się, że sądem przełożonym nad sądami apelacyjnymi jest Sąd Najwyższy. Oznacza to, że w niniejszej sprawie kompetencja Sądu Najwyższego do orzekania w przedmiocie wyłączenia sędziego zaktualizowałaby się, gdyby Sąd Apelacyjny w Gdańsku nie mógł wydać stosownego orzeczenia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów mogących orzekać w sprawie. Sąd Apelacyjny przedstawił akta sprawy Sądowi Najwyższemu wraz żądaniami sędziów o wyłączenie ich od rozpoznania sprawy. Można sądzić, że w przekonaniu Sądu Apelacyjnego rozpoznanie żądań wyłączenia sędziów nie jest możliwe, gdyż co do żądań wyłączenia nie mógłby orzekać żaden z sędziów tego Sądu. Takie zapatrywanie nie może być jednak podzielone, gdyż wyrasta ono z nietrafnej wykładni przepisów regulujących instytucję wyłączenia sędziego.
W aktualnym orzecznictwie ukształtował się zasługujący na podzielenie pogląd, zgodnie z którym wnioski i żądania z art. 49 § 1 k.p.c. mogą dotyczyć (w przypadku żądań - mogą być składane przez) sędziów wyznaczonych do rozpoznania sprawy. Składanie żądania wyłączenia przez sędziego, który nie został wyznaczony do rozpoznania sprawy, jest nie tylko zbędne, ale w zasadzie niedopuszczalne. Badanie bezstronności sędziego, czemu służy instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie, może dotyczyć wyłącznie konkretnej sprawy.  Możliwość zastosowania art. 49 § 1 k.p.c. otwiera się zatem wyłącznie w razie przydzielenia sprawy danemu sędziemu do rozpoznania (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 26 lipca 2019 r., I NOZP 1/19 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 8 października 2021 r., IV CO 209/21; z 27 października 2021 r., IV CO 235/21; z 2 grudnia 2021 r., IV CO 323/21; z 8 czerwca 2022 r., III CO 460/22), choć
a limine
nie można również wykluczyć tego rodzaju żądania w  przypadku sędziów wyznaczonych do podjęcia czynności wpadkowych.
W sytuacjach takich jak mająca miejsce w niniejszym postępowaniu, rozpatrzenie wniosku sędziego referenta powinno być powierzone innemu sędziemu Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Sędzia wyznaczony do rozpoznania takiego żądania powinien rozpoznać to żądanie, albo – jeśli dostrzega przeszkody w rozpoznaniu tego żądania – dopiero wówczas skorzystać ze środka prawnego uregulowanego w art. 49 § 1 k.p.c.
Za pominięciem stosownych kroków proceduralnych nie może w opisanym przypadku przemawiać dążenie do realizacji zasady szybkości postępowania, nawet jeśli działania te oparte są na przekonaniu, że po stronie wszystkich sędziów istnieją okoliczności, o których mowa w ostatnio przywołanym przepisie, toteż ostatecznie wszyscy oni wykorzystają instrument unormowany w art. 49 § 1 k.p.c. Z perspektywy założenia, że żądanie wyłączenia może być zgłoszone jedynie przez sędziego wyznaczonego do rozpoznania sprawy, podejmowanie awansem czynności określonych w art. 52 § 1 k.p.c. opierałoby się na niedopuszczalnym antycypowaniu zgłoszenia żądań wyłączenia przez kolejnych sędziów, z pominięciem etapu przydzielenia sprawy do rozpoznania określonemu sędziemu. Tymczasem dopiero z momentem takiego przydzielenia otwiera się możliwość podjęcia przez sędziego decyzji o nierozpoznaniu sprawy i złożeniu żądania z art. 49 § 1 k.p.c. Decyzja o złożeniu takiego żądania może być więc w procesowo skuteczny sposób podjęta wyłącznie przez sędziego, który ma rozpoznać daną sprawę (sensu largo, włącznie ze sprawami wpadkowymi).
Należy zatem uznać, że wnioski (żądania) wyłączenia od rozpoznania sprawy złożone przez sędziów innych niż sędzia referent są co najmniej przedwczesne i nie wywarły skutków prawnych.
Powyższe pozwala na sformułowanie konkluzji, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka pozwalająca na przyjęcie, iż Sąd Apelacyjny w Gdańsku nie może wydać stosownego orzeczenia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów mogących orzekać w sprawie. Sąd z urzędu czuwa nad tym, by rozpoznawać jedynie te sprawy, które leżą w jego właściwości miejscowej, rzeczowej i funkcjonalnej (art. 200 § 1
¹
i 1
⁴
k.p.c.). Oznacza to, że skutecznie złożone żądanie wyłączenia sędziego wyznaczonego do rozpoznania sprawy, należało na podstawie art. 200 § 1
⁴
k.p.c. w zw. z art. 52 § 1 k.p.c., przekazać Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku jako sądowi właściwemu.
Z uwagi na powyższe orzeczono, jak w sentencji postanowienia.