III CO 396/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy spadkowej do innego sądu, uznając, że zatrudnienie jednego z wnioskodawców w sądzie nie stanowi wystarczającej podstawy do obaw o bezstronność.
Sąd Rejonowy Katowice-Zachód wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku do innego sądu, argumentując, że jedna z wnioskodawczyń jest pracownikiem tego sądu, co może budzić wątpliwości co do bezstronności. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 44¹ § 1 k.p.c., odmówił przekazania, stwierdzając, że sama okoliczność zatrudnienia pracownika w sądzie nie jest wystarczająca do zagrożenia dobra wymiaru sprawiedliwości, chyba że istnieją inne, szczególne okoliczności uzasadniające takie obawy.
Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach zwrócił się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po W. W. do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Jako powód wskazano fakt, że jedna z wnioskodawczyń jest pracownikiem Sądu Rejonowego, co mogło wywołać u pozostałych uczestników postępowania wyobrażenie o preferencyjnym traktowaniu. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek na podstawie art. 44¹ § 1 k.p.c., odmówił przekazania sprawy. Podkreślono, że przekazanie sprawy jest możliwe tylko w sytuacjach, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, a w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Sąd Najwyższy zaznaczył, że przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” wymaga ścisłej wykładni i musi opierać się na realnych zagrożeniach, a nie hipotetycznych obawach. Sama okoliczność zatrudnienia pracownika sądu w postępowaniu przed tym sądem nie jest wystarczająca do przekazania sprawy, jeśli nie towarzyszą jej inne, kwalifikowane okoliczności uzasadniające zagrożenie dla bezstronności. Sąd Najwyższy podkreślił również, że nadmierne korzystanie z możliwości przekazania sprawy może osłabić zaufanie do niezależności sędziów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, sama okoliczność zatrudnienia pracownika sądu w postępowaniu przed tym sądem nie jest wystarczająca do przekazania sprawy innemu sądowi, jeśli nie towarzyszą jej inne, szczególne okoliczności uzasadniające zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga ścisłej wykładni art. 44¹ § 1 k.p.c. Obawy o bezstronność muszą być realne, a nie hipotetyczne. Sama obecność pracownika sądu nie musi prowadzić do naruszenia bezstronności, a nadmierne korzystanie z tej instytucji może osłabić zaufanie do sądów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odmowa przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. W. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| D. L. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| A. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| K. S. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| J. P. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| A. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Ł. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| E. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. Z. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Z. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (3)
Główne
k.p.c. art. 44¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przekazanie sprawy przez Sąd Najwyższy innemu sądowi równorzędnemu jest możliwe tylko wówczas, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, a w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Okoliczności muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
Pomocnicze
k.p.c. art. 44¹ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 49
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy ewentualnych kontaktów osobistych lub zawodowych sędziego, które powinny być rozpoznawane na gruncie tej regulacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Okoliczność zatrudnienia pracownika sądu nie stanowi samoistnej podstawy do przekazania sprawy, jeśli nie towarzyszą jej inne, szczególne okoliczności uzasadniające zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości. Obawy o bezstronność muszą być realne, a nie hipotetyczne. Nadmierne korzystanie z instytucji przekazania sprawy może osłabić zaufanie do niezależności sędziów.
Godne uwagi sformułowania
dobro wymiaru sprawiedliwości społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w tym Sądzie bezstronnie rozpoznana musi być realna, a nie hipotetyczna
Skład orzekający
Krzysztof Grzesiowski
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przekazania sprawy do innego sądu w sytuacji, gdy jeden z uczestników postępowania jest pracownikiem tego sądu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o przekazanie sprawy na podstawie art. 44¹ k.p.c. i wymaga oceny konkretnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z postrzeganiem bezstronności sądu, gdy w postępowaniu uczestniczy pracownik sądu. Choć nie zawiera nietypowych faktów, stanowi przykład stosowania przepisów o przekazaniu sprawy.
“Czy pracownik sądu może liczyć na preferencyjne traktowanie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN III CO 396/24 POSTANOWIENIE 15 maja 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Grzesiowski na posiedzeniu niejawnym 15 maja 2024 r. w Warszawie w sprawie z wniosku P. W., D. L., A. B., K. S. i J. P. z udziałem A. W., M. W., Ł. W., E. W., M. W., A. W., M. Z., A. W., M. P., A. K. i Z. W. o stwierdzenie nabycia spadku po W. W., na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach postanowieniem z 28 marca 2024 r., II Ns 125/24, o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu (art. 44 1 § 1 kpc). UZASADNIENIE 1. 1. Postanowieniem z 28 marca 2024 r. Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach wystąpił do Sądu Najwyższego na podstawie art. 441 § 2 k.p.c. o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy z wniosku P. W., D. L., A. B., K. S. i J. P. z udziałem A. W., M. W., Ł. W., E. W., M. W., A. W., M. Z., A. W., M. P., A. K. i Z. W. o stwierdzenie nabycia spadku po W. W.. 2. Sąd występujący powołał się na okoliczność, że jedna z osób występująca w postępowaniu jako wnioskodawca jest pracownikiem Sądu, co może wywołać - chociażby mylne - wyobrażenie u pozostałych uczestników, że wnioskodawczyni ta będzie traktowana w sposób preferencyjny względem pozostałych uczestników. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3. Zgodnie z art. 44 1 § 1 k.p.c. przekazanie przez Sąd Najwyższy sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu jest możliwe tylko wówczas, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, a w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od konstytucyjnej i ustawowej reguły rozpoznania sprawy cywilnej przez sąd miejscowo właściwy, co powoduje konieczność jego ścisłej wykładni. 4. Pojęcie „dobro wymiaru sprawiedliwości” nie zostało ustawowo zdefiniowane. Przesłanka ta ma charakter oceny. Dobro wymiaru sprawiedliwości nie jest tożsame ani z dobrem (w szczególności sprawnym funkcjonowaniem) sądu rozpoznającego konkretną sprawę lub z interesami prawnymi stron, ani też ze społecznym postrzeganiem sądu jako organu bezstronnego. Wszystkie te elementy stanowią części składowe tej wartości, lecz w stosowaniu art. 44 1 § 1 k.p.c. trzeba mieć na uwadze, że żaden z elementów nie dominuje nad pozostałymi. Wprawdzie wymiar sprawiedliwości istnieje po to, by rozstrzygać indywidualne spory o prawo i tym samym zabezpieczać interesy prawne stron postępowań, jednak „dobro wymiaru sprawiedliwości” trzeba każdorazowo rozumieć uniwersalistycznie, mając na względzie nie tylko konkretną sprawę, ale też długofalowe konsekwencje wynikające z decyzji o zastosowaniu art. 44 1 § k.p.c. (zob. postanowienia SN: z 7 lipca 2020 r., IV CO 153/20; z 10 marca 2022 r., III CO 64/22). 5. Okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w tym Sądzie bezstronnie rozpoznana musi być realna, a nie hipotetyczna (zob. postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 20 grudnia 2023 r., III CO 988/23). Natomiast ewentualne kontakty osobiste czy zawodowe sędziego powinny być przedmiotem rozpoznania na gruncie regulacji art. 49 k.p.c. 6. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym zgadza się ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z 15 maja 2020 r. (II CO 106/20) , że wprawdzie okoliczność występowania przez pracownika sądu właściwego w postępowaniu przed tym sądem powinna przemawiać za rozważeniem przez sąd rozpoznający sprawę okoliczności faktycznych w aspekcie ewentualnego wystąpienia w trybie art. 44 1 k.p.c., jednak o potrzebie wystąpienia o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu powinno decydować występowanie innych, szczególnych – czyli o kwalifikowanym charakterze – okoliczności uzasadniających zagrożenie dobra wymiaru sprawiedliwości, w szczególności społeczny odbiór sądu jako organu bezstronnego. Za takim rozumieniem ratio legis tego przepisu przemawia wykładnia systemowa a contrario przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w tej materii. Gdyby bowiem intencją ustawodawcy było zastosowanie art. 44 1 k.p.c. do wszystkich spraw, w których występuje pracownik sądu właściwego, to wprowadziłby takie rozwiązanie wprost (zob. postanowienia SN: z 20 marca 2023 r., III CO 1208/22; z 12 maja 2022 r., III CO 401/22). 7. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela stanowisko, że stosowanie art. 44 1 §1 i §2 k.p.c. w praktyce powinno następować wyjątkowo, ponieważ nadmierne i pochopne korzystanie przez Sąd Najwyższy z możliwości przekazania sprawy do innego sądu może doprowadzić do skutku odwrotnego do zamierzonego, a wynikiem takiego działania może być nawet osłabienie zaufania do niezależności sędziów oraz ich zdolności do obiektywnego orzekania (zob. postanowienia SN: z 28 sierpnia 2020 r., V CO 142/20; z 24 czerwca 2021 r., I CO 74/21; z 31 maja 2023 r., III CO 260/23). 8. Dlatego na podstawie art. 44 1 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. [SOP] [ms]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI