III CO 35/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy o zapłatę przeciwko jednostkom penitencjarnym innemu sądowi, uznając, że nadzór penitencjarny sądu nad pozwanymi nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia go z postępowania.
Sąd Okręgowy w Szczecinie wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie sprawy o zapłatę, w której pozwanymi były jednostki penitencjarne, innemu sądowi równorzędnemu. Sąd Okręgowy argumentował, że sprawowanie przez niego nadzoru penitencjarnego nad pozwanymi może stwarzać w odbiorze społecznym wrażenie braku bezstronności. Sąd Najwyższy odmówił przekazania, uznając, że sama okoliczność sprawowania nadzoru penitencjarnego nie jest wystarczającą podstawą do wyłączenia sądu z postępowania, gdyż nie wpływa realnie na swobodę orzekania ani nie stwarza przekonania o braku obiektywizmu.
Sąd Okręgowy w Szczecinie, rozpoznając sprawę o zapłatę, w której pozwanymi były Skarb Państwa – Zakład Karny w Goleniowie, Zakład Karny w Wierzchowie oraz Areszt Śledczy w Szczecinie, zwrócił się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Sąd Okręgowy uzasadnił swój wniosek tym, że sprawuje nadzór penitencjarny nad pozwanymi jednostkami organizacyjnymi Skarbu Państwa, co w odbiorze społecznym mogłoby stwarzać wrażenie braku bezstronności sądu. Sąd Okręgowy argumentował, że wyznaczenie innego sądu zapewniłoby pełne odczucie bezstronności w oczach opinii publicznej i że rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy miejscowo sprzeciwia się dobru wymiaru sprawiedliwości z uwagi na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek, odwołał się do nowo dodanego art. 44¹ k.p.c., który pozwala na przekazanie sprawy innemu sądowi, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że instytucja ta stanowi wyjątek od zasady rozpoznawania sprawy przez sąd właściwy miejscowo i powinna być interpretowana ściśle. Analizując orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące podobnych przepisów w postępowaniu karnym (art. 37 k.p.k.) oraz własne orzecznictwo dotyczące art. 44¹ k.p.c., Sąd Najwyższy stwierdził, że przekazanie sprawy jest możliwe jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy istnieją realne podstawy świadczące o tym, że rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy byłoby niezgodne z interesem publicznym i sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości. Sąd Najwyższy uznał, że sama okoliczność sprawowania nadzoru penitencjarnego przez sąd nad pozwanymi jednostkami Skarbu Państwa nie stanowi wystarczającej podstawy do przekazania sprawy, ponieważ nie wpływa realnie na swobodę orzekania ani nie stwarza przekonania o braku obiektywizmu. W związku z tym Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, sama okoliczność sprawowania nadzoru penitencjarnego przez sąd nad pozwanymi jednostkami Skarbu Państwa nie stanowi wystarczającej podstawy do przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 44¹ k.p.c. powinien być interpretowany ściśle jako wyjątek od zasady właściwości miejscowej. Przekazanie sprawy jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy istnieją realne podstawy świadczące o tym, że rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy byłoby niezgodne z interesem publicznym i sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości. Sama okoliczność sprawowania nadzoru penitencjarnego nie wpływa realnie na swobodę orzekania ani nie stwarza przekonania o braku obiektywizmu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odmowa przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. M. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa-Zakład Karny w Goleniowie | instytucja | pozwany |
| Zakład Karny w Wierzchowie | instytucja | pozwany |
| Areszt Śledczy w Szczecinie | instytucja | pozwany |
Przepisy (3)
Główne
k.p.c. art. 44¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Instytucja przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Powinna być interpretowana ściśle jako wyjątek od zasady właściwości miejscowej.
Pomocnicze
k.p.k. art. 37
Kodeks postępowania karnego
Przepis analogiczny do art. 44¹ k.p.c., stanowiący wzór dla wprowadzonej regulacji. Przekazanie sprawy możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy silne względy związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości przemawiają za taką decyzją.
Konstytucja RP art. 45
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zapewnia prawo do sądu właściwego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sama okoliczność sprawowania przez sąd nadzoru penitencjarnego nad pozwanymi jednostkami Skarbu Państwa nie stanowi wystarczającej podstawy do przekazania sprawy do innego sądu. Przesłanka dobra wymiaru sprawiedliwości musi opierać się na realnych okolicznościach faktycznych, a nie jedynie na społecznym postrzeganiu. Art. 44¹ k.p.c. jest przepisem szczególnym i powinien być interpretowany ściśle.
Odrzucone argumenty
Sprawowanie przez Sąd Okręgowy nadzoru penitencjarnego nad pozwanymi jednostkami Skarbu Państwa stwarza w odbiorze społecznym odczucie braku bezstronności sądu, co uzasadnia przekazanie sprawy. Rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy miejscowo sprzeciwia się dobru wymiaru sprawiedliwości z uwagi na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.
Godne uwagi sformułowania
dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego instytucja uregulowana w art. 44¹ k.p.c. stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo właściwy art. 44¹ k.p.c. powinien być interpretowany w sposób ścisły Okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą być przy tym realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości Nie stanowi ich powołanie się jedynie na okoliczność o charakterze techniczno-organizacyjnym, że orzekać w sprawie ma sąd, który sprawuje nadzór penitencjarny nad pozwanymi jednostkami Skarbu Państwa.
Skład orzekający
Maciej Kowalski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przekazania sprawy do innego sądu na podstawie art. 44¹ k.p.c., gdy jedyną podstawą jest społeczne postrzeganie bezstronności sądu z uwagi na sprawowany nadzór penitencjarny."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o przekazanie sprawy na podstawie art. 44¹ k.p.c. i nie stanowi ogólnej zasady dotyczącej właściwości sądów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia społecznego postrzegania bezstronności sądu i jego wpływu na wymiar sprawiedliwości, a także interpretacji przepisów proceduralnych przez Sąd Najwyższy.
“Czy nadzór nad więzieniami dyskwalifikuje sąd? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN III CO 35/23 POSTANOWIENIE Dnia 28 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maciej Kowalski w sprawie z powództwa D. M. przeciwko Skarbowi Państwa-Zakładowi Karnemu w Goleniowie, Zakładowi Karnemu w Wierzchowie i Aresztowi Śledczemu w Szczecinie o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym 28 lutego 2023 r. w Izbie Cywilnej w Warszawie, na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z 9 stycznia 2023 r., sygn. akt I C 173/23, o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. UZASADNIENIE Rozpoznając sprawę z powództwa D. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Goleniowie, Zakładowi Karnemu w Wierzchowie, Aresztowi Śledczemu w Szczecinie o zapłatę Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z 9 stycznia 2023 r. zwrócił się do Sądu Najwyższego na podstawie art. 44 1 k.p.c. o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu. W uzasadnieniu wskazano, że pozwanymi w sprawie są m.in. jednostki organizacyjne Skarbu Państwa - Zakład Kamy w Goleniowie i Areszt Śledczy w Szczecinie, które niewątpliwie stanowią część wymiaru sprawiedliwości. Nad jednostkami tymi nadzór penitencjarny sprawuje Sąd Okręgowy w Szczecinie. Sąd Okręgowy, aprobując stanowisko powoda w tej kwestii, zauważył, że wyznaczenie innego sądu do rozpoznania sprawy, spoza obszaru właściwości Zakładu Karnego w Goleniowie i Aresztu Śledczego w Szczecinie zapewni w oczach opinii publicznej pełne odczucie bezstronności. W ocenie Sądu rozpoznanie sprawy przez sąd, którego właściwość wynika z ustawy sprzeciwia się dobru wymiaru sprawiedliwości, właśnie z uwagi na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Okoliczność, że orzekać w sprawie ma Sąd, który sprawuje nadzór penitencjarny nad pozwanymi jednostkami Skarbu Państwa może bowiem w odbiorze społecznym stwarzać odczucie, iż sprawa nie została rozpoznana obiektywnie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469 ze zm., dalej jako: „ustawa nowelizująca”) dodała, z dniem 7 listopada 2019 r., art. 44 1 k.p.c., przewidujący, że Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego (§ 1); o przekazanie sprawy może wystąpić sąd właściwy (§ 2). Wymaga podkreślenia, że kwestia właściwości sądu ma charakter konstytucyjny (zob. art. 45 Konstytucji RP - zapewniający i kształtujący prawo do sądu właściwego), a instytucja uregulowana w art. 44 1 k.p.c. stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo właściwy. W konsekwencji art. 44 1 k.p.c. powinien być interpretowany w sposób ścisły. Wprowadzony przepis reguluje instytucję dotychczas nieznaną w postępowaniu cywilnym, lecz celem i funkcją odpowiada on przepisowi art. 37 k.p.k. (będącemu w świetle uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej wzorem dla wprowadzonej regulacji). Stosownie do art. 37 k.p.k., Sąd Najwyższy może z inicjatywy właściwego sądu przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro sprawiedliwości. Dokonując wykładni przepisu art. 37 k.p.k. w orzecznictwie Sądu Najwyższego w Izbie Karnej przyjęto, że przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu na tej podstawie, jako odstępstwo od obowiązku rozpoznania sprawy przez sąd właściwy miejscowo, jest możliwe tylko w zupełnie wyjątkowych przypadkach, w których silne względy związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości przemawiają za taką decyzją; chodzi o sytuacje, które mogą wywierać realny wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie (choćby mylne) o braku warunków do rozpoznania w danym sądzie sprawy w sposób obiektywny (zob. m.in. postanowienia SN: z 13 lipca 1995 r., III KO 34/95, OSNKW 1995, nr 9-10, poz. 68; z 10 grudnia 1999 r., III KO 98/99; z 21 października 2008 r., IV KO 116/08, OSNwSK 2008, nr 1, poz. 2077). Podobnie, na tle wykładni art. 44 1 k.p.c., w orzecznictwie Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, przyjmuje się, że do przekazania sprawy do innego sądu może dojść jedynie w razie powstania okoliczności faktycznych odnoszących się do przedmiotowych lub podmiotowych cech konkretnej sprawy, świadczących jednoznacznie o tym, że rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy miejscowo i rzeczowo według przepisów k.p.c. byłoby niezgodne z interesem publicznym i sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości, albowiem godziłoby w społeczny odbiór sądu jako bezstronnego. Okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą być przy tym realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. np. postanowienia SN: z 7 maja 2020 r., V CO 1/20; z 5 marca 2020 r., IV CO 44/20; z 29 listopada 2022 r., III CO 1097/22; z 13 lutego 2023 r., III CO 63/23). Z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie nie wynika, aby istniały obiektywne podstawy wskazujące na potrzebę zastosowania art. 44 1 § 1 k.p.c. i przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu. Nie stanowi ich powołanie się jedynie na okoliczność o charakterze techniczno-organizacyjnym, że orzekać w sprawie ma sąd, który sprawuje nadzór penitencjarny nad pozwanymi jednostkami Skarbu Państwa. Powyższe nie może być uznane za czynnik, który mógłby wywierać realny wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie (choćby mylne) o braku warunków do rozpoznania w danym sądzie sprawy w sposób obiektywny. Z tych względów, na podstawie art. 44 1 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI