III CO 219/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy do innego sądu równorzędnego, uznając brak podstaw do zastosowania art. 44¹ § 1 k.p.c. mimo powiązań stron z zawodem adwokata.
Sąd Okręgowy w S. zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy do innego sądu równorzędnego, powołując się na dobro wymiaru sprawiedliwości i społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Uzasadnieniem był fakt, że powód jest czynnym adwokatem, a pozwana matką jego byłej partnerki, również adwokatki, a obie kancelarie działają w okręgu tego sądu. Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku, wskazując, że okoliczności te nie stanowią wystarczającej podstawy do przekazania sprawy w trybie art. 44¹ § 1 k.p.c., a ewentualne wątpliwości co do bezstronności powinny być rozpatrywane w trybie wyłączenia sędziego.
Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 14 lutego 2025 r. zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, zgodnie z art. 44¹ § 1 i 2 k.p.c. Uzasadnieniem była konieczność zapewnienia dobra wymiaru sprawiedliwości, w szczególności poprzez wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Sąd Okręgowy wskazał, że inicjatorem wniosku jest powód, który jest czynnym adwokatem, a pozwana jest matką jego byłej partnerki, również wykonującą zawód adwokata. Obie kancelarie stron są prowadzone w okręgu Sądu Okręgowego w S., co według sądu pierwszej instancji, uzasadnia przekazanie sprawy. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek, nie uwzględnił go. Podkreślił, że art. 44¹ § 1 k.p.c. stanowi wyjątek od zasady właściwości miejscowej i powinien być interpretowany ściśle. Stwierdził, że sama okoliczność, iż strony są adwokatami prowadzącymi kancelarie w okręgu sądu, nie jest wystarczającą przesłanką do przekazania sprawy. Wskazał, że ewentualne wątpliwości co do bezstronności sędziów powinny być rozpatrywane w trybie instytucji wyłączenia sędziego (art. 49 k.p.c.), a nie przekazania sprawy w trybie art. 44¹ k.p.c. Sąd Najwyższy uznał, że przedstawione przez Sąd Okręgowy okoliczności są szczątkowe i nie stwarzają realnego zagrożenia dla dobra wymiaru sprawiedliwości.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, takie okoliczności same w sobie nie stanowią wystarczającej podstawy do przekazania sprawy, a ewentualne wątpliwości co do bezstronności powinny być rozpatrywane w trybie wyłączenia sędziego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 44¹ § 1 k.p.c. jest przepisem szczególnym i wymaga ścisłej interpretacji. Stwierdził, że fakt, iż strony są adwokatami prowadzącymi kancelarie w okręgu sądu, nie stwarza realnego zagrożenia dla dobra wymiaru sprawiedliwości. Wskazał, że wątpliwości co do bezstronności sędziów powinny być rozpatrywane w trybie wyłączenia sędziego (art. 49 k.p.c.), a nie przekazania sprawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
nie uwzględnia wniosku
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W.K. | osoba_fizyczna | powód |
| I.N. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (5)
Główne
k.p.c. art. 44¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle. Podstawa do zastosowania istnieje, gdy zachodzi istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa znacząco ucierpi. Okoliczności muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Dotyczy przeszkód dotyczących sądu jako organu, a nie poszczególnych sędziów.
Pomocnicze
k.p.c. art. 44¹ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 49 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wskazuje, że wątpliwości co do bezstronności sędziów powinny być rozpatrywane w trybie wyłączenia sędziego.
k.p.c. art. 48¹
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten wyprzedza stosowanie art. 44¹ k.p.c. w przypadku złożenia wniosków o wyłączenie sędziów.
k.p.c. art. 44
Kodeks postępowania cywilnego
Wspomniany w kontekście innego trybu wystąpienia o wyznaczenie innego sądu równorzędnego, gdy zachodzi przeszkoda uniemożliwiająca sądowi właściwemu rozpoznanie sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 44¹ § 1 k.p.c. wymaga ścisłej interpretacji i stosowania tylko w sytuacjach realnego zagrożenia dla autorytetu sądownictwa. Okoliczności związane z zawodem stron i miejscem prowadzenia kancelarii nie stanowią wystarczającej podstawy do przekazania sprawy. Wątpliwości co do bezstronności sędziów powinny być rozpatrywane w trybie wyłączenia sędziego (art. 49 k.p.c.). Przekazanie sprawy w trybie art. 44¹ k.p.c. nie może być uzasadniane wnioskami o wyłączenie sędziów, gdyż w tym zakresie pierwszeństwo ma art. 48¹ k.p.c.
Odrzucone argumenty
Fakt, że powód jest czynnym adwokatem, a pozwana matką jego byłej partnerki, również adwokatki, oraz że obie kancelarie działają w okręgu Sądu Okręgowego w S., uzasadnia przekazanie sprawy ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości i społeczne postrzeganie bezstronności sądu.
Godne uwagi sformułowania
dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości manipulowania ich ustawową właściwością Okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości Artykuł 44¹ k.p.c. ma na względzie przeszkody dotyczące danego sądu jako organu wymiaru sprawiedliwości, a nie przeszkody odnoszące się do poszczególnego sędziego Szczątkowe okoliczności wskazane w postanowieniu zawierającym wniosek o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie uzasadniają zastosowania art. 44¹ § 1 k.p.c. To, że stronami są adwokaci czy radcowie prawni prowadzący kancelarie w okręgu danego sądu, samo w sobie nie stanowi przesłanki zastosowania powołanego przepisu.
Skład orzekający
Tomasz Szanciło
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i ścisłe stosowanie art. 44¹ k.p.c. dotyczącego przekazywania spraw do innych sądów równorzędnych, zwłaszcza w kontekście zawodów prawniczych i potencjalnych konfliktów interesów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji wnioskuje o przekazanie sprawy ze względu na powiązania stron z zawodem prawniczym w danym okręgu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy potencjalnego konfliktu interesów i postrzegania bezstronności sądu, gdy strony postępowania są adwokatami. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy interpretuje przepisy dotyczące przekazywania spraw.
“Adwokaci w sądzie – czy to powód do przekazania sprawy? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN III CO 219/25 POSTANOWIENIE 11 marca 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szanciło na posiedzeniu niejawnym 11 marca 2025 r. w Izbie Cywilnej w Warszawie w sprawie z powództwa W.K. przeciwko I.N. o zapłatę, na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z 14 lutego 2025 r. sprawy o sygn. akt II Ca 189/25, celem przekazania innemu sądowi równorzędnemu nie uwzględnia wniosku. UZASADNIENIE Postanowieniem z 14 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w S. zwrócił się do Sądu Najwyższego – na podstawie art. 44 1 § 1 i 2 k.p.c. – o przekazanie sprawy do innego sądu równorzędnego, albowiem wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Sąd Okręgowy wyjaśnił, że inicjatorem wniosku jest powód, aczkolwiek również w ocenie tego Sądu – z uwagi na fakt, iż powód jest czynnym adwokatem, zaś pozwana matką byłej partnerki powoda wykonującej zawód adwokata, obie natomiast kancelarie prowadzone są w Okręgu Sądu Okręgowego w S.– zachodzą przesłanki do przekazania sprawy (rozpoznania apelacji) do innego sądu równorzędnego z Sądem występującym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 44 1 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle (zob. np. postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września 2020 r., II CO 203/20; z 28 września 2021 r., II CO 72/21). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienia SN z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, i z 24 lutego 2020 r., II PO 5/20). Podstawa do zastosowania powyższego przepisu istnieje wtedy, gdy zachodzi istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa znacząco ucierpi w razie rozpatrzenia danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny wagi zagrożenia dla autorytetu sądownictwa znaczenie mają przesłanki obiektywne (np. uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej sprawie) oraz przesłanki subiektywne (np. przekonanie stron postępowania albo lokalnej opinii publicznej o braku bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej sprawie). Same przesłanki subiektywne nie są wystarczające do zastosowania art. 44 1 § 1 k.p.c. (zob. postanowienia SN z 3 sierpnia 2022 r., I NO 86/22, i z 26 października 2023 r., III CO 536/23). Okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie hipotetyczna (zob. postanowienie SN z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20). Artykuł 44 1 k.p.c. ma na względzie przeszkody dotyczące danego sądu jako organu wymiaru sprawiedliwości, a nie przeszkody odnoszące się do poszczególnego sędziego, czy poszczególnych sędziów, gdyż w tym przypadku do rozwiązania zaistniałych wątpliwości służy instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w danej sprawie. Podstaw stosowania omawianego przepisu nie należy utożsamiać z podstawami wyłączenia sędziego, od rozpoznania sprawy w stosunku do części, nawet istotnej, sędziów sądu występującego. Jeżeli zatem w ocenie sędziego referenta istnieją podstawy do jego wyłączenia, należy wdrożyć odpowiednie postępowanie, pozostawiając ocenę właściwemu sądowi (zob. np. postanowienia SN: z 15 września 2020 r., IV CO 191/20; z 26 czerwca 2020 r., IV CO 108/20; z 7 maja 2021 r., I CO 53/21, z 8 września 2022 r., III CO 540/22; z 28 września 2021 r., II CO 72/21; z 30 stycznia 2025 r., III CO 15/25). Przekazania sprawy w trybie art. 44 1 k.p.c. („wyłączenia sądu”) nie można także uzasadniać złożeniem wniosku (wniosków) o wyłączenie (wszystkich) sędziów, gdyż w tym aspekcie przepisami szczególnymi, a tym samym wyprzedzającymi stosowanie tego przepisu i powodującymi bezzasadność wystąpienia sądu o przekazanie sprawy na tej podstawie jest art. 48 1 k.p.c. (zob. np. postanowienia SN: z 30 stycznia 2020 r., III CO 4/20, OSNC 2020, nr 9, poz. 78; z 30 stycznia 2025 r., III CO 15/25). Szczątkowe okoliczności wskazane w postanowieniu zawierającym wniosek o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie uzasadniają zastosowania art. 44 1 § 1 k.p.c. Przede wszystkim zauważenia wymaga, że Sąd Okręgowy nie przedstawił szerszej argumentacji na poparcie twierdzeń odnośnie do tego, dlaczego fakt, iż zarówno powód, jak i pozwana, będąca matką jego byłej partnerki, prowadzą kancelarie w okręgu Sądu Okręgowego w S. stanowi przeszkodę dla rozpoznania sprawy dotyczącej całego sądu. To, że stronami są adwokaci czy radcowie prawni prowadzący kancelarie w okręgu danego sądu, samo w sobie nie stanowi przesłanki zastosowania powołanego przepisu. Jak wskazuje się natomiast w orzecznictwie, okoliczność, że strona może być osobą osobiście znaną przez niektórych czy większość sędziów orzekających w występującym sądzie, może powodować jedynie uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności, dotyczącą konkretnego sędziego lub sędziów. Jednakże w takim przypadku mogą zachodzić podstawy zastosowania art. 49 k.p.c. Wówczas sprawę rozpoznaje inny sędzia tego samego sądu, a gdyby jego nie było, zachodzi sytuacja, gdy sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy i musi wystąpić do sądu przełożonego o wyznaczenie innego sądu równorzędnego, ale wówczas w innym trybie, tj. na podstawie art. 44 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 30 stycznia 2025 r., III CO 15/25). Okoliczności wskazane we wniosku rozważać by można – co najwyżej – jako stanowiące podstawę dla wyłączenia poszczególnych sędziów Sądu Okręgowego w S. (art. 49 § 1 k.p.c.). Niemniej jednak marginalnego zauważenia wymaga, że przedstawienie okoliczności, które świadczyłyby o wystąpieniu stanu rzeczy wypełniającego hipotezę normy wynikającej z danego przepisu, należy do sądu występującego. Rekonstrukcja okoliczności i poszukiwanie argumentów uzasadniających przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu nie należą do Sądu Najwyższego (zob. np. postanowienie SN z 28 października 2021 r., IV CO 182/21). Niewłaściwe jest zatem odwoływanie się do twierdzeń strony. Dobro wymiaru sprawiedliwości nie jest tożsame jedynie ani z dobrem (w szczególności sprawnym funkcjonowaniem) sądu rozpoznającego konkretną sprawę lub z interesami prawnymi stron ani też ze społecznym postrzeganiem sądu jako organu bezstronnego. Wszystkie te elementy stanowią części składowe tej wartości, niemniej jednak w stosowaniu art. 44 1 § 1 k.p.c. trzeba mieć na uwadze, że żaden z elementów nie dominuje nad pozostałymi. Wprawdzie wymiar sprawiedliwości istnieje po to, by rozstrzygać indywidualne spory o prawo i tym samym zabezpieczać interesy prawne stron postępowań, jednak „dobro wymiaru sprawiedliwości” trzeba każdorazowo rozumieć uniwersalnie, mając na względzie nie tylko konkretną sprawę, ale też długofalowe konsekwencje wynikające z decyzji o zastosowaniu art. 44 1 § 1 k.p.c. (zob. np. postanowienia SN: z 7 lipca 2020 r., IV CO 153/20; z 28 lutego 2025 r., III CO 169/25). W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zatem podstaw do uznania, że zachodzi jakiekolwiek zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu powyższego przepisu. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji. [P.L.] [a.ł] [a.ł]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI