III CK 571/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o ustalenie współwłasności nieruchomości w 5/6 częściach na zasadzie wspólności majątkowej. Powódka twierdziła, że umowa przeniesienia własności na pozwanego była pozorna, a środki pochodziły z majątku wspólnego. Sąd Rejonowy oddalił powództwo z powodu braku dowodów. Sąd Okręgowy zmienił wyrok, uwzględniając powództwo i orzekając o usunięciu niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, wpisując strony jako współwłaścicieli w określonych udziałach. Sąd Okręgowy uznał, że nabyty przez pozwanego udział w nieruchomości, wobec obowiązywania wspólności ustawowej, stanowił dorobek obojga małżonków, a po jej zniesieniu powódka nabyła udział 1/3. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Uzasadnił to naruszeniem przez Sąd Okręgowy art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., polegającym na wyjściu poza granice żądania pozwu. Sąd Okręgowy orzekł bowiem o roszczeniu przewidzianym w art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, podczas gdy żądanie pozwu, sprecyzowane na podstawie art. 189 k.p.c., dotyczyło ustalenia prawa. Sąd Najwyższy podkreślił odrębność tych powództw.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie granic wyrokowania sądu drugiej instancji w kontekście żądania pozwu, różnic między powództwem o ustalenie prawa a powództwem o usunięcie niezgodności stanu prawnego księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i rozróżnienia między dwoma rodzajami powództw cywilnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd drugiej instancji może orzekać o roszczeniu z art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jeśli żądanie pozwu dotyczyło ustalenia prawa na podstawie art. 189 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji jest związany zakresem żądania pozwu i nie może orzekać o roszczeniu, które nie było przedmiotem żądania, nawet jeśli jest ono powiązane ze stanem faktycznym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że powództwo o ustalenie prawa (art. 189 k.p.c.) różni się od powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości a stanem rzeczywistym (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.). Orzekając o roszczeniu z art. 10 ust. 1 u.k.w.h., sąd okręgowy naruszył zasadę wyrokowania w granicach żądania pozwu (art. 321 § 1 k.p.c.).
Jaki jest charakter prawny powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.)?
Odpowiedź sądu
Brak jednolitego stanowiska, ale dominuje pogląd, że jest to odrębne powództwo, różniące się od powództwa o ustalenie prawa z art. 189 k.p.c. pod względem podstawy prawnej, funkcji i rozszerzonej prawomocności wyroku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na istniejące w orzecznictwie i literaturze różne poglądy na temat charakteru prawnego powództwa z art. 10 ust. 1 u.k.w.h., podkreślając jednak jego odrębność od powództwa z art. 189 k.p.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. K. | osoba_fizyczna | powódka |
| E. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
u.k.w.h. art. 10 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Powództwo o usunięcie niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym jest odrębnym rodzajem powództwa, różniącym się od powództwa o ustalenie prawa.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
k.p.c. art. 321 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie.
Pomocnicze
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa granice, w jakich może orzekać sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w postępowaniu apelacyjnym.
k.r.o. art. 32 § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy majątku wspólnego małżonków.
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin art. 49 § 1
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych art. 3
k.p.c. art. 39313 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39319
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Okręgowy orzekł o roszczeniu z art. 10 ust. 1 u.k.w.h., które nie było objęte żądaniem pozwu opartym na art. 189 k.p.c., naruszając tym samym art. 321 § 1 k.p.c.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 385 k.p.c. przez Sąd Okręgowy. • Zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 u.k.w.h. przez jego zastosowanie, mimo że powódka nie wystąpiła z roszczeniem wynikającym z tego przepisu. • Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. przez jego niezastosowanie.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: • za pozbawiony racji trzeba uznać postawiony w jej ramach zarzut naruszenia art. 385 k.p.c. • Nie można jednak odmówić skarżącemu racji, gdy chodzi o zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 321 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. • Przepis art. 321 § 1 k.p.c. nie pozwala wyrokować, i to w żadnej instancji, co do przedmiotu nie objętego żądaniem • Powódka żądała w pozwie ustalenia, że strony – na zasadzie małżeńskiej wspólności majątkowej – są w 5/6 częściach współwłaścicielami bliżej opisanej nieruchomości, a pełnomocnik powódki w piśmie z dnia 27 listopada 2000 r. sprecyzował, że podstawę żądania stanowi przepis art. 189 k.p.c. • Sąd ten orzekł natomiast o roszczeniu przewidzianym w art. 10 ust. 1 u.k.w.h., które nie było przedmiotem żądania. • Nie powinno ulegać wątpliwości, że powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, przewidziane w art. 189 k.p.c., różni się w zasadniczy sposób od powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. • Ten ostatni pogląd dominuje przy tym w najnowszej literaturze przedmiotu i podziela go także skład orzekający Sądu Najwyższego. • Zatem rację ma skarżący, gdy wywodzi, że Sąd Okręgowy – orzekając o roszczeniu z art. 10 ust. 1 u.k.w.h. – naruszył wynikającą z art. 321 § 1 k.p.c. […]
Skład orzekający
Hubert Wrzeszcz
przewodniczący
Irena Gromska-Szuster
członek
Barbara Myszka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie granic wyrokowania sądu drugiej instancji w kontekście żądania pozwu, różnic między powództwem o ustalenie prawa a powództwem o usunięcie niezgodności stanu prawnego księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i rozróżnienia między dwoma rodzajami powództw cywilnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej zasady procesowej wyrokowania w granicach żądania, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej. Rozróżnienie między dwoma typami powództw cywilnych również stanowi istotną wartość edukacyjną.
“Sąd Najwyższy: Czy sąd może orzekać ponad żądaniem pozwu? Kluczowe rozróżnienie w sprawach o nieruchomości.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.