III CK 43/05

Sygn. akt III CK 43/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 września 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w N. przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia - (...) Oddziałowi Wojewódzkiemu w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 września 2005 r., kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 sierpnia 2004 r., sygn. akt I ACa (...), oddala kasację i nie obciąża strony powodowej kosztami postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Powód Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej im. (...) w N. wniósł o zmianę umowy zawartej w dniu 30 grudnia 2000 r. z Narodowym Funduszem Zdrowia (...) Oddział Wojewódzki w ten sposób, że na pozwany Fundusz zostanie włożony obowiązek zapłaty kwoty 7.337.458,72 zł tytułem wypłaconych przez powoda obligatoryjnych podwyżek płac oraz kwoty 9.805.901,91 zł tytułem niewypłaconych ale 2 wymagalnych podwyżek wynikających z ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. (tzw. ustawa 203). Jako podstawę swojego żądania wskazał art. 3571 k.c. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 24 marca 2004 r. oddalił powództwo wskazując, że nie zachodzą przesłanki z art. 3571 k.c. Przesłanką taką nie może być uchwalenie ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r., gdyż strony znały jej treść w dacie ostatecznego kształtowania treści kontraktu. Apelacja strony powodowej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 20 sierpnia 2004 r. Sąd ten podzielił ustalenia faktyczne oraz ich ocenę prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 3571 k.c. W dacie sporządzania aneksu do umowy w dniu 30 grudnia 2000 r. powód znał już poziom swoich zobowiązań wynikających z wejścia w życie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 1995, nr 1, poz. 2 ze zm.). Wprawdzie ustawa z dnia 22 grudnia 2000 r. weszła w życie 1 stycznia 2001 r., a opublikowana została 24 stycznia 2001 r., ale stronom znana była wcześniej jej treść. Kasacja powoda oparta została na obu podstawach. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego wskazany został art. 3571 k.c., a w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano już, że powołanie w kasacji jako naruszonego art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd wykroczył poza granice swobodnej oceny dowodów. Oznacza to niezbędność wykazania, że wnioski wyprowadzone przez sąd z zebranego materiału dowodowego były nielogiczne bądź sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego albo też wykazanie, że sąd oparł swoje ustalenia na dowodach przeprowadzonych nieprawidłowo czy wreszcie nie rozważył wszechstronnie zebranego materiału dowodowego. Takiego wywodu zabrakło w kasacji powoda, który polemizuje jedynie z ustaleniami i oceną zebranego materiału dokonaną przez Sąd Apelacyjny. Także zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. nie można zostać uznany za trafny. Powołanie się na naruszenie tego przepisu możliwe jest jedynie w sytuacjach, gdy sąd drugiej instancji pominie część zebranego materiału dowodowego, a więc orzeknie na podstawie własnego materiału z pominięciem tego, który zgromadził sąd pierwszej instancji lub też orzeknie na podstawie materiału zgromadzonego przez sąd pierwszej 3 instancji z pominięciem wyników przeprowadzonego przez siebie postępowania dowodowego (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 100/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 146 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002 r., III CKN 495/00, OSNC 2002, nr 11, poz. 143). Tego rodzaju uchybienie nie występuje w rozpoznawanej sprawie. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 3571 k.c. trzeba przede wszystkim rozważyć, czy zmiana ustawy może stanowić nadzwyczajną zmianę okoliczności, o której mowa we wskazanym przepisie. Sąd Najwyższy wyraził już pogląd, że taka możliwość występuje, gdy zakres, kształt i stopień dokonanej zmiany legislacyjnej, niemożliwe wcześniej do przewidzenia, wpłynęły w istotny sposób na sytuację majątkową przynajmniej jednej ze stron umowy (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., III CK 645/04, niepubl.). Jednak przyjęcie, że zmiana ustawodawcza rodzi możliwość ingerencji sądu w treść zawartej umowy wymaga stwierdzenia, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 3571 k.c. Zgodnie ze zdaniem pierwszym powołanego wyżej przepisu, jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Gdyby założyć, że w rozpoznawanej sprawie zostały nawet spełnione przesłanki w postaci nadmiernych trudności lub rażącej straty dla jednej ze stron umowy, a zmiana ustawy stanowiła nadzwyczajną zmianę okoliczności, to pozostaje do rozważenia możliwość przewidzenia przez strony w chwili zawarcia umowy skutków tej zmiany. W okolicznościach sprawy nie sposób przyjąć, że strony, zawierając aneks do umowy w dniu 30 grudnia 2000 r., nie przewidziały wejścia w życie art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania wynagrodzeń. Ustawa wprowadzająca ten przepis została uchwalona w dniu 22 grudnia 2000 r. Jej uchwalenie poprzedzały zdarzenia relacjonowane obszernie przez środki masowego przekazu, a treść uchwalonego przepisu także była prezentowana. Wprawdzie została ona ogłoszona w dniu 24 stycznia 2001 r. z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2001 r., a więc za spełnioną można by uznać przesłankę wystąpienia zdarzenia sprowadzającego nadzwyczajną zmianę okoliczności już po zawarciu umowy, ale nie sposób przyjąć, że 4 strony nie przewidziały zmiany wprowadzanej wskazaną ustawą. Oznacza to, że nie jest możliwe zastosowanie art. 3571 k.c. Z tych względów kasacja powoda podlegała oddaleniu (art. 39312 k.p.c. w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. 2005 r. Nr 13, poz. 98). Sąd Najwyższy nie obciążył strony powodowej kosztami postępowania kasacyjnego kierując się treścią art. 102 k.p.c.