III CK 319/04

Sygn. akt III CK 319/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 kwietnia 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący) SSN Bronisław Czech SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca) w sprawie z powództwa J. B. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "P.(…)" w K. o uchylenie uchwały, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2005 r., kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 lutego 2004 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie apelacyjne i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Powódka J. B. domagała się uchylenia Uchwały Walnego Zebrania Przedstawicieli Członków pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko- Własnościowej w K. utrzymującej w mocy uchwałę Nr (…) Rady Nadzorczej wykluczającą ją ze Spółdzielni. 2 Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 13 listopada 2003 r. oddalił powództwo. Wyrok ten został wydany w oparciu o następujące ustalenia: Powódka została przyjęta w poczet członków pozwanej Spółdzielni w dniu 29 marca 1994 r. i uzyskała przydział lokalu mieszkalnego położonego w budynku przy ulicy Ż. na zasadach lokatorskiego prawa do lokalu. W 2000 r. powódka była wzywana do Spółdzielni celem wyjaśnienia przyczyn powstawania zaległości czynszowych, określenia terminu i sposobu spłaty zadłużenia. W 2001 r. został sporządzony protokół z rozmowy przeprowadzonej z powódką i powódka zobowiązała się spłacić zadłużenie jednorazowo po przyznaniu renty inwalidzkiej. Renty tej nie otrzymała. Ponownie wezwana pismem z dnia 10 września 2001 r., pisemnie zawiadomiła Spółdzielnię, że powodem braku płatności jest brak środków do życia. Pismem z dnia 10 kwietnia 2002 r. pozwana zawiadomiła powódkę, że zaległości czynszowe mogą stanowić podstawę wykluczenia jej ze Spółdzielni, zaś w piśmie z dnia 9 maja 2002 r. zarząd pozwanej zasugerował zmianę mieszkania na mniejsze, co pozwoliłoby na obniżenie opłat oraz podjęcie starań o przyznanie dodatku mieszkaniowego lub zasiłku celowego z pomocy społecznej. Powódka odmówiła przyjęcia tego pisma. Pismem z dnia 29 stycznia 2003 r. powódka została zawiadomiona o posiedzeniu rady nadzorczej spółdzielni, na którym będzie rozpatrywany wniosek o wykluczenie jej ze spółdzielni w związku z uchylaniem się od płacenia czynszu. Uchwała z dnia 25 lutego 2003 r. Rada Nadzorcza postanowiła wykluczyć powódkę z grona członków spółdzielni z powodu wielomiesięcznego zalegania z opłatami za zajmowane mieszkanie. W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że od marca 2001 r. powódka nie uiszcza opłat, stan zadłużenia wynosi 6.442 złote, powódka nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, a umowy odnośnie spłaty względnie zamiany mieszkania, uzyskania dodatku mieszkaniowego względnie uzyskania pomocy celowej nie dały rezultatu. W odwołaniu do Zgromadzenia Przedstawicieli Członków pozwanej powódka oświadczyła, że nie ma zamiaru uiszczać opłat z powodu braku środków i dopóki nie zmieni się jej sytuacja ciężar ten winni ponosić pozostali członkowie. Zgromadzenie Przedstawicieli uchwałą z dnia 28 czerwca 2003 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Powódka zajmuje mieszkanie o pow. 38 m2 wraz z matką inwalidką I grupy. Nie pracuje, nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, starała się o przyznanie renty ale otrzymała odmowę. Utrzymuje się z renty matki w wysokości 900 zł. Czynsz za mieszkanie wynosi 208 złotych. 3 Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Okręgowy przyjął, że powódka uporczywie uchyla się od wykonywania obowiązków wynikających ze stosunku członkostwa, narusza postanowienia statutu i godzi w interesy innych członków. Z tych przyczyn podjęta uchwała Zebrania Przedstawicieli nie może być skutecznie zakwestionowana. Sytuacja materialna powódki jest zła, ale nie poczyniła ona jakichkolwiek kroków w celu zamiany mieszkania na mniejsze, uzyskania dodatku mieszkaniowego względnie uzyskania zasiłku celowego, a odmawiała przyjmowania korespondencji ze Spółdzielni. Taka postawa godzi w istotę stosunku spółdzielczego, narusza interesy innych członków. W apelacji od powyższego wyroku powódka podniosła, że nie można jej przypisać uporczywego uchylania się od płacenia czynszu, gdyż nie ma środków do życia. Podała także, że z pracy, w której ją okradano, została zwolniona ponieważ dowiedziano się, że od dziecka leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego, a inne osoby w rodzinie chorują na schizofrenię. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26 lutego 2004 r. oddalił apelację. W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwana wyczerpała środki oddziaływania na powódkę, aby wykonywała ona obowiązki wynikające z członkostwa w spółdzielni. Powódka nie podjęła jakichkolwiek starań w celu zmniejszenia zaległości, wykazania dobrej woli w zakresie chociażby częściowego ich zmniejszenia poprzez pozyskanie dodatku mieszkaniowego lub pomocy celowej od właściwych organów. Prezentowana przez powódkę postawa roszczeniowa nie da się pogodzić z istotą stosunku spółdzielczego i prowadzi do obciążenia kosztami eksploatacyjnymi jej mieszkania pozostałych członków. Zdaniem Sądu Apelacyjnego całkowita bezczynność, obarczania własną złą sytuacją finansową innych członków Spółdzielni stanowi o uporczywym uchylaniu się od swoich obowiązków i nie znajduje usprawiedliwiania. W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego powódka zarzuciła mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 65 § 1 k.c., przez przyjęcie, że powódka ma zdolność do czynności procesowych pomimo, iż choruje na schizofrenię, a więc ciężką chorobę psychiczną, a w rozprawach nie uczestniczył, na skutek braku stosownego zawiadomienia, prokurator. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przy rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny pominął okoliczności wskazujące na chorobę psychiczną powódki. Powódka nie została ubezwłasnowolniona, chociażby 4 częściowo, więc ma zdolność procesową. Zatem zarzut kasacji do naruszenia art. 65 § 1 k.p.c. nie jest trafny. Jednakże wynikający z ustaleń Sądu, sposób załatwiania przez nią spraw, relacje z pozwaną Spółdzielnią, a także argumentacja prezentowana w procesie wskazywać mogą, że powódka na skutek choroby psychicznej znalazła się w stanie wyłączającym świadome podejmowanie decyzji. W obowiązującym stanie prawnym zachowuje aktualność uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1960 r. (I CO 25/60, OSN 1961, poz. 32), w której wskazano, że Sąd ma obowiązek uznania udziału w sprawie prokuratora za potrzebny i zawiadomienia go o sprawie (obecnie art. 59 k.p.c.), gdy strona znajduje się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji. Rozpoznanie, bez zawiadomienia o sprawie prokuratora, apelacji strony chorej psychicznie i na skutek choroby niezdolnej do świadomego podejmowania decyzji, nie mającej ustanowionego pełnomocnika procesowego, pozbawia stronę możności obrony swoich praw co powoduje nieważność postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nieważność postępowania Sąd Najwyższy bierze z urzędu pod rozwagę (art. 39311 k.p.c.). Z powyższych względów na mocy art. 3933 k.p.c. i art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39319 k.p.c. Sąd Najwyższy rzekł jak w sentencji wyroku.