III CK 260/02

Postanowienie z dnia 16 stycznia 2004 r., III CK 260/02 
 
Hipoteka ustanowiona na nieruchomości stanowiącej majątek odrębny 
małżonka, zabezpieczająca wierzytelność z tytułu umowy pożyczki, która 
została następnie uznana za nieważną w stosunku do majątku wspólnego 
małżonków, obciąża tę nieruchomość także po włączeniu jej na podstawie 
umowy majątkowej małżeńskiej do majątku wspólnego. 
 
Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący) 
Sędzia SN Bronisław Czech (sprawozdawca) 
Sędzia SN Iwona Koper 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Elżbiety W. przy uczestnictwie Grzegorza 
W. oraz ING Banku Ś. S.A. w K., Oddziału w W. o wykreślenie hipoteki, po 
rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 16 stycznia 2004 r. kasacji 
wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 14 marca 
2002 r. 
oddalił kasację. 
 
Uzasadnienie 
 
Elżbieta W. i Grzegorz W. zawarli małżeństwo w dniu 21 lipca 1984 r. 
Grzegorz W. w dniu 10 października 1997 r. zaciągnął pożyczkę gotówkową w 
kwocie 330 000 zł w Banku Ś. w K., Oddział w W. Następnie, aktem notarialnym z 
dnia 31 lipca 1998 r., jako zabezpieczenie spłaty kwoty 150 000 zł z wymienionej 
pożyczki, ustanowił hipotekę na stanowiącej jego majątek odrębny nieruchomości, 
objętej księgą wieczystą nr (...), prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wadowicach. 
Hipoteka ta została wpisana w księdze wieczystej. W sprawie z powództwa Elżbiety 
W. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej, wyrokiem z dnia 13 marca 2001 r. ustalił, że 
wymieniona umowa pożyczki „jest nieważna w odniesieniu do majątku wspólnego 
małżonków Elżbiety W. i Grzegorza W.” Wyrok ten uprawomocnił się. Następnie 
Elżbieta i Grzegorz małżonkowie W. umową zawartą w formie aktu notarialnego w 

dniu 21 marca 2001 r. rozszerzyli ustawową majątkową wspólność majątkową na 
wszelkie prawa i przedmioty majątkowe nabyte przez każdego z nich w 
jakiejkolwiek formie, zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w czasie jego 
trwania. W związku z tym w księdze wieczystej w miejsce Grzegorza W. zostali 
wpisani jako właściciele Grzegorz W. i Elżbieta W. we wspólności ustawowej 
małżeńskiej. 
Elżbieta W. wniosła o wykreślenie przedmiotowej hipoteki i powołała jako 
materialnoprawną podstawę wykreślenia wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej 
oraz umowę majątkową małżeńską. 
Sąd Rejonowy w Wadowicach postanowieniem z dnia 29 października 2001 r. 
oddalił wniosek, a Sąd Okręgowy w Krakowie, postanowieniem zaskarżonym 
kasacją, oddalił apelację wnioskodawczyni. Przyjął, że umowa majątkowa 
małżeńska rozszerzając wspólność majątkową, doprowadziła jedynie do zmiany w 
zakresie właściciela nieruchomości, co jest obojętne z punktu widzenia 
skuteczności zabezpieczenia hipoteką (art. 65 ust. 1 i art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 
1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 
1361 ze zm. – dalej: "u.k.w.h."). 
Wnioskodawczyni w kasacji zarzuciła naruszenie art. 6268 § 1 i 2 oraz art. 
6269 k.p.c. przez rozpoznanie wniosku w zakresie przekraczającym jego granice 
oraz sprzecznie z treścią i formą dołączonych do wniosku dokumentów (wyrok 
Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej i aktualna treść księgi wieczystej), art. 38 pkt 3 
w związku z art. 31 pkt 2 i art. 46 pkt 1 oraz art. 94 u.k.w.h., przez „błędną 
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie”. Przytaczając wymienione podstawy kasacji, 
Elżbieta W. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia 
Sądu Rejonowego w Wadowicach i przekazanie sprawy do ponownego 
rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...) 
Skarżąca domagała się wykreślenia hipoteki na podstawie dwóch 
dokumentów: prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 13 
marca 2001 r., ustalającego, że przedmiotowa umowa pożyczki zawarta przez 
Grzegorza W. z Bankiem Ś. w K., Oddział w W. w dniu 10 października 1997 r., jest 
nieważna w odniesieniu do majątku wspólnego małżonków Elżbiety i Grzegorza W., 
a także wymienionej umowy majątkowej małżeńskiej, rozszerzającej zakres 
wspólności majątkowej małżeńskiej. Zdaniem skarżącej, skoro umowa pożyczki jest 

nieważna w odniesieniu do majątku wspólnego, to nie istnieje wierzytelność, którą 
zabezpiecza hipoteka na nieruchomości stanowiącej majątek wspólny. 
Pogląd ten jest błędny. Wyrok ustalający nieważność umowy pożyczki w 
odniesieniu do majątku wspólnego Elżbiety i Grzegorza małżonków W. odnosi się 
wprawdzie do majątku wspólnego istniejącego w chwili zaciągania pożyczki, w 
chwili wydania wyroku oraz później, to jednak nie ma wpływu na istnienie 
wierzytelności i zabezpieczającą ją hipotekę, jest bowiem w sprawie niesporne, że 
w chwili zawarcia umowy pożyczki, powstania hipoteki na przedmiotowej 
nieruchomości oraz wydania wyroku nieruchomość ta stanowiła majątek odrębny 
Grzegorza W. Wynika z tego, że nie wygasła wierzytelność zabezpieczona hipoteką 
i z tej przyczyny nie wygasła też hipoteka (art. 94 u.k.w.h.). 
Hipoteka, której dotyczy niniejsza sprawa, ustanowiona na nieruchomości 
stanowiącej majątek odrębny Grzegorza W., obciąża nieruchomość, a nie prawo 
własności (art. 65 ust. 1 u.k.w.h.). W związku z tym – jak trafnie przyjął Sąd 
Okręgowy – przekształcenie prawa własności przysługującego Grzegorzowi W. w 
prawo współwłasności łącznej Elżbiety i Grzegorza małżonków W., a więc zmiana 
podmiotów własności, nie ma żadnego znaczenia dla istnienia hipoteki i możliwości 
zaspokojenia się przez wierzyciela z nieruchomości nią obciążonej. Podstawowy cel 
hipoteki – określony w powołanym przepisie – polega bowiem na tym, że wierzyciel, 
którego wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką może dochodzić zaspokojenia z 
nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem 
przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. 
Z powyższego wynika, że wspomniany wyrok i umowa majątkowa małżeńska 
nie mogły stanowić podstawy wykreślenia przedmiotowej hipoteki (art. 31 ust. 2 
u.k.w.h. i art. 6268 § 2 k.p.c.). 
Skarżąca trafnie stwierdziła, że wpis w księdze wieczystej dokonywany jest 
jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje 
dokonanie wpisu z urzędu, oraz że sąd rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie 
treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi 
wieczystej (art. 6268 § 1 i 2 k.p.c.). Trafnie przywołała również skarżąca przepis art. 
6269 k.p.c., stanowiący, że sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak podstaw albo 
istnieją przeszkody do jego dokonania. Sąd Okręgowy nie naruszył jednak tych 
przepisów, orzekł bowiem w granicach wniosku (nastąpiło oddalenie wniosku o 
wykreślenie hipoteki) po ustaleniu na podstawie dokumentów (wyrok i umowa 

majątkowa małżeńska), że wierzytelność zabezpieczona hipoteką nie wygasła i po 
zbadaniu treści księgi wieczystej. Skarżąca nie ma także racji, jeżeli utrzymuje, że 
Sąd powinien poprzestać jedynie na badaniu ostatniego wpisu dotyczącego 
własności, z którego wynika, że nieruchomość stanowi przedmiot współwłasności 
łącznej Elżbiety i Grzegorza małżonków W., a nie sięgać do treści poprzednich 
wpisów. Ograniczenie takie nie wynika z art. 6268 § 2 k.p.c. 
Skoro podstawy kasacji okazały się nieusprawiedliwione, Sąd Najwyższy 
orzekł, jak w sentencji (art. 39312 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).