III CK 155/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał sprawę dotyczącą pacjentki, która w pisemnym oświadczeniu, sporządzonym przed wypadkiem komunikacyjnym, wyraziła kategoryczny sprzeciw na transfuzję krwi, nawet w sytuacji zagrożenia życia, powołując się na swoje przekonania religijne. Po wypadku, gdy pacjentka utraciła przytomność, lekarze, działając na podstawie zgody sądu opiekuńczego, wykonali transfuzję krwi. Sąd pierwszej instancji zezwolił na zabieg, natomiast sąd drugiej instancji umorzył postępowanie, uznając, że poprawa stanu zdrowia pacjentki czyni orzekanie zbędnym. Sąd Najwyższy uchylił postanowienie sądu drugiej instancji, uznając je za bezzasadne. Podkreślono, że zasada poszanowania autonomii pacjenta i jego woli, wyrażonej w sposób jasny i jednoznaczny, jest fundamentalna. Oświadczenie pacjenta na wypadek utraty przytomności, określające jego wolę dotyczącą postępowania lekarza, jest dla lekarza wiążące, chyba że istnieją inne wątpliwości. Sąd Najwyższy wskazał na konstytucyjne gwarancje wolności i prawa do decydowania o sobie, a także na przepisy ustawy o zawodzie lekarza, które wymagają zgody pacjenta na zabieg medyczny. Zwrócono uwagę na praktykę i piśmiennictwo dotyczące oświadczeń pacjentów, w tym Świadków Jehowy, odmawiających transfuzji krwi, i podkreślono konieczność respektowania ich woli.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie wiążącego charakteru oświadczeń woli pacjenta dotyczących przyszłego leczenia, w tym sprzeciwu na transfuzję krwi, ze względu na autonomię pacjenta i wolność wyznania.
Oświadczenie musi być złożone w sposób wyraźny i jednoznaczny. Dotyczy sytuacji utraty przytomności lub niemożności wyrażenia woli przez pacjenta.
Zagadnienia prawne (2)
Czy oświadczenie pacjenta wyrażone na wypadek utraty przytomności, określające wolę dotyczącą postępowania lekarza w stosunku do niego w sytuacjach leczniczych, które mogą zaistnieć w przyszłości, jest wiążące dla lekarza?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, oświadczenie pacjenta wyrażone na wypadek utraty przytomności, określające wolę dotyczącą postępowania lekarza w stosunku do niego w sytuacjach leczniczych, które mogą zaistnieć w przyszłości, jest dla lekarza – jeżeli zostało złożone w sposób wyraźny i jednoznaczny – wiążące.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na zasadzie poszanowania autonomii pacjenta, jego prawa do decydowania o sobie oraz wolności wyboru metody leczenia. Podkreślono, że oświadczenie woli pacjenta, nawet jeśli dotyczy przyszłych sytuacji i jest motywowane przekonaniami religijnymi, musi być respektowane, o ile jest złożone w sposób jasny i jednoznaczny.
Czy sąd drugiej instancji prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie zgody na zabieg medyczny, gdy pacjentka opuściła szpital i jej stan zdrowia się ustabilizował?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nieprawidłowo umorzył postępowanie. Poprawa stanu zdrowia pacjentki w chwili orzekania przez sąd drugiej instancji nie mogła mieć retrospektywnego znaczenia dla oceny prawidłowości orzeczenia sądu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że umorzenie postępowania przez sąd drugiej instancji było bezzasadne, ponieważ naruszało to cel postępowania apelacyjnego, jakim jest kontrola zaskarżonego orzeczenia. Pozbawiono pacjentkę kontroli instancyjnej i ochrony sądowej, a sprawa naruszenia jej wolności osobistej i integralności cielesnej pozostała bez merytorycznego rozpoznania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bogusława Ł. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| Bogusław Szymon Ł. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (9)
Główne
ustawa o zawodzie lekarza art. 32 § ust. 2
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty
Podstawa orzeczenia Sądu pierwszej instancji, udzielającego zgody na zabieg.
Pomocnicze
k.c. art. 60
Kodeks cywilny
Oświadczenia woli materializujące skorzystanie z prawa wyboru.
k.c. art. 32 § ust. 7
Kodeks cywilny
Forma wymagana dla wyrażenia zgody.
ustawa o zawodzie lekarza art. 34 § ust. 3
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty
Forma wymagana dla wyrażenia zgody.
k.p.c. art. 39313
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia Sądu Najwyższego.
k.r.o. art. 24
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Początkowa podstawa rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
Konstytucja art. 41 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarancja wolności i nietykalności osobistej.
Konstytucja art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona życia prywatnego, prawa do decydowania o swoim życiu osobistym.
Konstytucja art. 31 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zakaz zmuszania do czynienia tego, czego prawo nie nakazuje.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Oświadczenie pacjenta o woli leczenia na wypadek utraty przytomności jest wiążące dla lekarza. • Poprawa stanu zdrowia pacjentki nie może wpływać na ocenę prawidłowości orzeczenia sądu pierwszej instancji. • Sąd drugiej instancji naruszył prawo do kontroli instancyjnej i ochrony sądowej.
Odrzucone argumenty
Umorzenie postępowania przez sąd drugiej instancji było uzasadnione poprawą stanu zdrowia pacjentki. • Zgoda sądu opiekuńczego na transfuzję krwi była konieczna i uzasadniona w celu ratowania życia.
Godne uwagi sformułowania
Oświadczenie pacjenta wyrażone na wypadek utraty przytomności, określające wolę dotyczącą postępowania lekarza w stosunku do niego w sytuacjach leczniczych, które mogą zaistnieć w przyszłości, jest dla lekarza – jeżeli zostało złożone w sposób wyraźny i jednoznaczny – wiążące. • W demokratycznym państwie prawnym wolność jest chroniona w sposób szczególny, w tym także wolność życia prywatnego oraz autonomia dokonywanych wyborów. • Refleksem tego prawa jest instytucja zgody na wykonanie zabiegu medycznego, stanowiąca jedną z przesłanek legalności czynności leczniczych.
Skład orzekający
Jacek Gudowski
przewodniczący-sprawozdawca
Gerard Bieniek
członek
Aleksandra Marszałek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie wiążącego charakteru oświadczeń woli pacjenta dotyczących przyszłego leczenia, w tym sprzeciwu na transfuzję krwi, ze względu na autonomię pacjenta i wolność wyznania."
Ograniczenia: Oświadczenie musi być złożone w sposób wyraźny i jednoznaczny. Dotyczy sytuacji utraty przytomności lub niemożności wyrażenia woli przez pacjenta.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa pacjenta do samostanowienia o swoim ciele i leczeniu, nawet wbrew zaleceniom medycznym, ze względu na przekonania religijne. Jest to przykład konfliktu między prawem medycznym a wolnością sumienia.
“Czy Twoje oświadczenie woli dotyczące leczenia jest wiążące dla lekarza? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
medycyna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.