Orzeczenie · 2017-09-05

III CA 874/17

Sąd

Sąd Okręgowy w Łodzi

Data

2017-09-05

SAOSCywilneochrona konsumentówWysokaokręgowy

ubezpieczeniafundusz kapitałowybankowośćochrona konsumentównieuczciwe praktykiklauzule abuzywnenieważność czynności prawnejświadczenie nienależne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Rejonowy w Łodzi zasądził od pozwanego banku na rzecz powódki E. K. kwotę 9.707,69 zł z odsetkami oraz zwrot kosztów procesu, uznając, że zachowanie banku przy zawieraniu umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym stanowiło nieuczciwą praktykę rynkową. Sąd Rejonowy szczegółowo analizował przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, wskazując na sprzeczność działań banku z dobrymi obyczajami i istotne zniekształcenie zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta. Podkreślono, że bank nie udzielił powódce rzetelnych informacji o ryzykach związanych z produktem, skupiając się jedynie na potencjalnych korzyściach, a pracownicy banku sami mieli ograniczoną wiedzę na temat oferowanego produktu. Sąd Rejonowy uznał również, że opłata likwidacyjna w umowie była rażąco wygórowana i stanowiła niedozwoloną klauzulę umowną. Pozwany bank zaskarżył wyrok w całości, zarzucając m.in. naruszenie przepisów postępowania (art. 233 § 1 k.p.c.) poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i sprzeczne z logiką wnioski, a także naruszenie prawa materialnego, w tym przepisów o błędzie (art. 84 k.c.), nieuczciwych praktykach rynkowych i odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 k.c.). Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. Sąd Okręgowy uznał, że kluczową kwestią jest nieważność oświadczenia powódki o przystąpieniu do ubezpieczenia. Zgodnie z art. 829 § 2 k.c., umowa ubezpieczenia na życie zawarta na cudzy rachunek wymaga, aby ubezpieczony oświadczył, że chce skorzystać z ochrony ubezpieczeniowej, a oświadczenie to powinno zawierać wysokość sumy ubezpieczenia. Sąd Okręgowy stwierdził, że oświadczenie powódki nie zawierało określenia sumy ubezpieczenia, co czyniło je bezskutecznym i nieważnym na podstawie art. 58 § 1 k.c. W konsekwencji, wpłacone przez powódkę składki stanowiły świadczenia nienależne (art. 410 § 2 k.c.), podlegające zwrotowi przez ubezpieczyciela, a nie przez bank. Sąd Okręgowy podkreślił, że powódka nie udowodniła poniesienia szkody w stosunku do banku, gdyż ewentualny zwrot składek należy się od ubezpieczyciela. Z uwagi na trudną sytuację majątkową powódki i charakter sprawy, Sąd Okręgowy zastosował art. 102 k.p.c. i nie obciążył jej kosztami postępowania.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Nieważność oświadczeń o przystąpieniu do ubezpieczeń na życie zawartych na cudzy rachunek bez określenia sumy ubezpieczenia; odpowiedzialność banku jako pośrednika w sprzedaży produktów ubezpieczeniowych; stosowanie art. 102 k.p.c. w sprawach konsumenckich.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku określenia sumy ubezpieczenia w oświadczeniu ubezpieczonego. Interpretacja art. 829 § 2 k.c. może mieć szersze zastosowanie do podobnych umów.

Zagadnienia prawne (4)

Czy zachowanie banku przy oferowaniu umowy ubezpieczenia z funduszem kapitałowym stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, wprowadzającą konsumenta w błąd?

Odpowiedź sądu

Sąd Rejonowy uznał, że tak, bank nie udzielił rzetelnych informacji o ryzykach, skupiając się na korzyściach. Sąd Okręgowy nie rozstrzygnął tej kwestii, skupiając się na nieważności oświadczenia powódki.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy szczegółowo analizował przepisy dotyczące nieuczciwych praktyk rynkowych, wskazując na brak rzetelności informacji udzielanych przez bank i ograniczoną wiedzę pracowników banku. Sąd Okręgowy uznał, że nawet jeśli praktyka banku była nieuczciwa, to nieważność oświadczenia powódki o przystąpieniu do ubezpieczenia z powodu braku określenia sumy ubezpieczenia wyklucza odpowiedzialność banku.

Czy oświadczenie ubezpieczonego o przystąpieniu do umowy ubezpieczenia na życie zawartej na cudzy rachunek jest ważne, jeśli nie zawiera określenia sumy ubezpieczenia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, takie oświadczenie jest nieważne i bezskuteczne na podstawie art. 829 § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wskazał, że art. 829 § 2 k.c. wymaga, aby oświadczenie ubezpieczonego o przystąpieniu do ubezpieczenia na życie zawartego na cudzy rachunek zawierało określenie sumy ubezpieczenia. Brak tego elementu skutkuje nieważnością oświadczenia, co oznacza, że ubezpieczony nie uzyskał ochrony ubezpieczeniowej, a wpłacone składki są świadczeniem nienależnym.

Kto jest odpowiedzialny za zwrot składek od nieważnej umowy ubezpieczenia zawartej na cudzy rachunek – bank pośredniczący w sprzedaży czy ubezpieczyciel?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Za zwrot składek odpowiada ubezpieczyciel, ponieważ wpłacone środki stanowią świadczenie nienależne od niego, a nie od banku.

Uzasadnienie

Skoro oświadczenie powódki o przystąpieniu do ubezpieczenia było nieważne, a tym samym nie uzyskała ona ochrony ubezpieczeniowej, wpłacone składki należą się jej zwrotowi od ubezpieczyciela jako świadczenie nienależne. Bank jedynie pośredniczył w sprzedaży produktu.

Czy bank pośredniczący w sprzedaży produktu ubezpieczeniowego ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą wobec konsumenta za błędy popełnione przy zawieraniu umowy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Teoretycznie tak, na podstawie art. 430 k.c., ale w tym przypadku powódka nie udowodniła szkody w stosunku do banku, gdyż należność główna (składki) podlega zwrotowi przez ubezpieczyciela.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy uznał, że nawet jeśli bank ponosiłby odpowiedzialność za działania swoich pracowników, to powódka nie wykazała szkody w stosunku do banku, ponieważ wpłacone składki powinny zostać zwrócone przez ubezpieczyciela. Brak było innych udowodnionych szkód.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Zmiana wyroku i oddalenie powództwa

Strona wygrywająca

pozwany bank

Strony

Nazwa	Typ	Rola
E. K.	osoba_fizyczna	powódka
(...) Bank Spółki Akcyjnej w W.	spółka	pozwany
Towarzystwo (...) Ubezpieczeń	spółka	związek ubezpieczeń

Przepisy (23)

Główne

k.c. art. 808 § 2

Kodeks cywilny

Roszczenie o zapłatę składki przysługuje ubezpieczycielowi wobec ubezpieczającego.

k.c. art. 829 § 2

Kodeks cywilny

Wymóg określenia sumy ubezpieczenia w oświadczeniu ubezpieczonego o przystąpieniu do ubezpieczenia na życie zawartego na cudzy rachunek.

k.c. art. 58 § 1

Kodeks cywilny

Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.

k.c. art. 410 § 2

Kodeks cywilny

Świadczenie nienależne.

Pomocnicze

uokik art. 24 § 1 i 2

Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów

Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w tym stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych.

upnpr art. 3