III CA 87/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy dla Łodzi - Widzewa w Łodzi wyrokiem częściowym z dnia 24 października 2018 roku oddalił powództwo W. M. i E. M. przeciwko A. B. (1). Powodowie domagali się zapłaty długu z umowy pożyczki zawartej w 1992 roku przez zmarłego M. M. z bankiem, której wierzytelność została następnie nabyta przez spółkę cywilną powodów. Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 117 § 2 1 k.c. w związku z art. 5 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks cywilny z dnia 13 kwietnia 2018 roku, który wszedł w życie 9 lipca 2018 roku. Zgodnie z nowymi przepisami, sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu upływ terminu przedawnienia w przypadku roszczeń skierowanych przeciwko konsumentom. Sąd uznał, że pozwane, jako spadkobierczynie M. M., wstąpiły w jego sytuację konsumenta wobec banku, a termin przedawnienia roszczenia upłynął najpóźniej w 2000 roku. Apelacja powodów zarzucała naruszenie przepisów procesowych (zasady kontradyktoryjności) oraz prawa materialnego, w szczególności błędną wykładnię art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej i art. 117 § 2 1 k.c. poprzez ich zastosowanie do roszczeń, co do których powództwo wytoczono przed wejściem w życie ustawy, co naruszałoby zasadę niedziałania prawa wstecz. Sąd Okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną. Podzielił ustalenia i ocenę prawną Sądu Rejonowego, podkreślając obowiązek sądu orzekania zgodnie z prawem obowiązującym w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.). Sąd Okręgowy wyjaśnił, że nowelizacja z 2018 roku wprowadziła obowiązek sądowego uwzględniania przedawnienia z urzędu wobec konsumentów, również w sprawach wszczętych przed jej wejściem w życie, zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej. Podkreślono, że okres przedawnienia jest cechą roszczenia, niezależną od zmian podmiotowych. Sąd odrzucił zarzut naruszenia zasady nieretroakcji, wskazując, że art. 3 k.c. dopuszcza wyjątki wynikające z ustawy lub jej celu, co miało miejsce w tym przypadku. Sąd zwrócił uwagę, że powodowie nabyli przedawnione wierzytelności i powinni uwzględniać ryzyko braku możliwości ich zaspokojenia, a celem analizowanej zmiany przepisów było zapobieganie takim praktykom.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i zastosowanie nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2018 r. dotyczącej przedawnienia roszczeń konsumentów, w tym obowiązek uwzględniania przedawnienia z urzędu oraz jego zastosowanie do spraw wszczętych przed wejściem w życie przepisów.
Dotyczy spraw, w których roszczenie pierwotnie przysługiwało konsumentowi, a pozwanymi są jego spadkobiercy lub inne podmioty wstępujące w jego sytuację prawną. Kluczowe jest ustalenie, czy sprawa toczyła się po 9 lipca 2018 r.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 117 § 2 1 k.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, nakładający na sąd obowiązek uwzględniania z urzędu przedawnienia roszczeń przeciwko konsumentom, ma zastosowanie do spraw, w których powództwo zostało wytoczone przed wejściem w życie tej ustawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten ma zastosowanie również do spraw wszczętych przed jego wejściem w życie, zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej, który stanowi wyjątek od zasady nieretroakcji prawa cywilnego (art. 3 k.c.), wprowadzając skutki przedawnienia z dniem wejścia w życie ustawy także do spraw, w których zarzut przedawnienia nie został podniesiony przed tą datą. Zmiana ta ma na celu ochronę konsumentów i dyscyplinowanie przedsiębiorców.
Czy obowiązek uwzględniania przedawnienia z urzędu w sprawach przeciwko konsumentom dotyczy również sytuacji, gdy pozwanymi są spadkobiercy konsumenta, a nie sam konsument?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obowiązek ten dotyczy również spadkobierców konsumenta, którzy wstępują w jego sytuację prawną.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że okres przedawnienia jest cechą roszczenia, która nie zmienia się w przypadku zmian podmiotowych po stronie dłużnika. Spadkobiercy wstępują w ogół praw i obowiązków zmarłego, w tym w jego sytuację konsumenta wobec wierzyciela.
Czy nabywanie przez przedsiębiorców przedawnionych wierzytelności od konsumentów jest praktyką, której należy zapobiegać poprzez zmianę przepisów o przedawnieniu?
Odpowiedź sądu
Tak, analiza uzasadnienia projektu nowelizacji Kodeksu cywilnego wskazuje, że celem zmian było m.in. zapobieganie takim praktykom.
Uzasadnienie
Projektodawca wskazywał, że potencjalne zagrożenie skutkami przedawnienia z mocy ustawy zmobilizuje przedsiębiorcę do wykonania prawa podmiotowego w określonym terminie, doprowadzając do zgodności stanu faktycznego z prawem. Analizowana zmiana przepisów miała na celu zapobieganie praktykom polegającym na nabywaniu przedawnionych wierzytelności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. M. | osoba_fizyczna | powód |
| E. M. | osoba_fizyczna | powód |
| A. B. (1) | osoba_fizyczna | pozwana |
| M. M. | osoba_fizyczna | dłużnik pierwotny |
| (...) Bank (...) S.A. | spółka | wierzyciel pierwotny |
| A. B. (2) | osoba_fizyczna | pozwana (spadkobierczyni) |
| J. M. | osoba_fizyczna | pozwana (spadkobierczyni) |
| (...) '' | spółka | nabywca wierzytelności |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 117 § § 2 1
Kodeks cywilny
Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Sąd ma obowiązek uwzględnić ten przepis z urzędu.
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw art. 5 § ust. 4
Roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia w życie ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym dniem skutkom przedawnienia w brzmieniu nadanym ustawą.
Pomocnicze
k.c. art. 117 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 117 § § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 3
Kodeks cywilny
Reguła nieretroakcji nie ma charakteru bezwzględnego; wyjątki mogą wynikać z ustawy lub jej celu.
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw art. 5 § ust. 2
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd wydaje wyrok, biorąc pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy.
k.c. art. 117 § 1
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie jest przedawnione. • Sąd ma obowiązek uwzględnić przedawnienie z urzędu w sprawach przeciwko konsumentom po nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2018 r. • Zmiana przepisów o przedawnieniu ma zastosowanie również do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie. • Spadkobiercy konsumenta wstępują w jego sytuację prawną w zakresie przedawnienia.
Odrzucone argumenty
Naruszenie zasady kontradyktoryjności przez sąd. • Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 117 § 2 1 k.c. i art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej. • Zastosowanie nowych przepisów do roszczeń powstałych przed ich wejściem w życie narusza zasadę niedziałania prawa wstecz i jest sprzeczne z Konstytucją.
Godne uwagi sformułowania
wprowadzona przez ustawodawcę zmiana przepisów nakłada obecnie na Sąd obowiązek uwzględnienia z urzędu upływu terminu przedawnienia w przypadku roszczeń skierowanych przeciwko konsumentom. • Okres przedawnienia roszczenia jest cechą tego roszczenia, która charakteryzuje roszczenie od chwili jego powstania, a ewentualne zmiany podmiotowe po stronie dłużnika lub wierzyciela nie wpływają na okres przedawnienia tego roszczenia. • Konsument, jako słabsza strona stosunku prawnego łączącego go z przedsiębiorcą, zostaje zatem "zwolniony od obowiązku" podniesienia zarzutu przedawnienia, a ochrona korzystnej dla niego sytuacji prawnej związanej z upływem terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przedsiębiorcy przeciwko niemu jest gwarantowana przez normę ustawową. • Analizowana wcześniej zmiana przepisów prawa cywilnego miała na celu właśnie zapobieganie m.in. takim praktykom. • Powodowie wystąpili z roszczeniami względem powódki po upływie ponad dwudziestu lat od chwili ich przedawnienia. Sami nie są pierwotnymi wierzycielami, a prowadzą działalność gospodarczą polegającą na nabywaniu przedawnionych wierzytelności, co oznacza że powinni uwzględniać ryzyko braku możliwości ich zaspokojenia.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i zastosowanie nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2018 r. dotyczącej przedawnienia roszczeń konsumentów, w tym obowiązek uwzględniania przedawnienia z urzędu oraz jego zastosowanie do spraw wszczętych przed wejściem w życie przepisów."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których roszczenie pierwotnie przysługiwało konsumentowi, a pozwanymi są jego spadkobiercy lub inne podmioty wstępujące w jego sytuację prawną. Kluczowe jest ustalenie, czy sprawa toczyła się po 9 lipca 2018 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zmiany w prawie cywilnym, która znacząco wpływa na ochronę konsumentów i praktyki obrotu wierzytelnościami. Wyjaśnia, jak sądy interpretują nowe przepisy i ich zastosowanie w praktyce.
“Sąd musi z urzędu badać przedawnienie długu konsumenta – nawet po latach!”
Dane finansowe
WPS: 520 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.