III CA 866/15

Sygn. akt III Ca 866/15 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo J. O. przeciwko (...) Zrzeszeniu (...) z siedzibą w Ł. o ustalenie, że wypowiedzenie wysokości czynszu najmu lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w Ł. przy ul. (...) , dokonane przez pozwanego oraz – w konsekwencji – wypowiedzenie umowy najmu tego lokalu jest nieskuteczne i nie wywołuje skutków prawnych, a także orzekł o kosztach procesu. Apelację od powyższego wyroku złożyła powódka podnosząc następujące zarzuty: - naruszenia art. 5 k.c. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu jego wyjątkowego i szczególnego charakteru i przyjęciu, że nie ma on zastosowania w sprawie; - naruszenia art. 189 k.p.c. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że powódka nie miała interesu prawnego w wytoczeniu niniejszego powództwa; - naruszenia art. 233 k.p.c. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i nieuzasadnione oddalenie wniosku dowodowego powódki o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego o specjalności neurologicznej bądź psychiatrycznej na okoliczności wskazane w pozwie. W konkluzji powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za obie instancje, względnie o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa wraz z zasądzeniem kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest niezasadna. Ustalenia faktyczne, jak również ocena prawna przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przez Sąd Rejonowy, znajdują pełną akceptację Sądu Okręgowego. Przystępując do rozważań nad zarzutami apelacji w pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutu naruszenia art. 189 k.p.c. Powódka swojej racji upatruje w odmiennym niż zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozumieniu interesu prawnego jako podstawy powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Jej zdaniem Sąd Rejonowy prezentuje zbyt rygorystyczne podejście do kwestii interesu prawnego jako przesłanki powództwa opartego na przepisie art. 189 k.p.c. , albowiem wyłącznie w ramach niniejszego postępowania powódka może uzyskać ochronę prawną. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Dla uzasadnienia tego poglądu wyjaśnić należy, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, strona ma interes prawny w żądaniu ustalenia wówczas, gdy istnieje niepewność prawa lub stosunku prawnego z przyczyn faktycznych lub prawnych. Jeżeli jednak strona może dochodzić ochrony swych praw, np. przez wytoczenie powództwa o zasądzenie lub o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa, istnienie interesu prawnego w ustaleniu jest zasadniczo wykluczone. Strona traci interes prawny w żądaniu ustalenia jego istnienia także wtedy, gdy sama wytoczyła powództwo o zasądzenie lub o ukształtowanie stosunku prawnego lub mające swą podstawę w stosunku prawnym, co do którego w procesie o ustalenie twierdzi, że istnieje. Realna możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie wyklucza zatem interes prawny powoda w żądaniu ustalenia, bowiem okoliczność ta ma charakter przesłankowy dla rozstrzygnięcia o obowiązku spełnienia świadczenia i podlega badaniu w tym procesie. Powyższe uwagi nie tracą na aktualności również w takim przypadku, gdy to na powodzie ciąży obowiązek spełnienia świadczenia, a uprawniony dochodzi przeciwko niemu jego spełnienia, to nie ma on interesu prawnego w żądaniu ustalenia, bowiem może podnosić zarzuty w postępowaniu o świadczenie, a ustalenie będzie miało wówczas charakter przesłankowy dla rozstrzygnięcia. Z podobną sytuacją mamy właśnie do czynienia w rozpoznawanej sprawie, gdyż pomiędzy powódką a pozwanym przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygn. akt sygn. akt XVIII C 153/13 toczy się postępowanie o zapłatę czynszu. W postępowaniu tym skarżąca może podnosić zarzuty dotyczące skuteczności wypowiedzenia wysokości czynszu najmu. Powódka może więc uzyskać ochronę w innym toczącym się postępowaniu. Oznacza to brak przesłanki w postaci interesu prawnego, co musi skutkować oddaleniem powództwa na podstawie art. 189 k.p.c. W takiej sytuacji bezprzedmiotowe jest badanie pozostałych kwestii związanych z istnieniem kwestionowanego stosunku prawnego, a w tym przypadku dotyczących skuteczności wypowiedzenia wysokości czynszu. Aprobując stanowisko wynikające z przytoczonych przez skarżącą w apelacji orzeczeń Sądu Najwyższego, nie podważa ono trafności powyższej oceny. Wskazane przez Sąd Najwyższy wytyczne elastycznego pojmowania interesu prawnego nie oznaczają dowolności interpretacyjnej w tym zakresie i upoważnienia do wykroczenia poza ramy tego pojęcia wyznaczone utrwalonym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Przede wszystkim dostrzec trzeba, iż kwestionowanie w drodze zarzutu apelacyjnego opartego na naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. prawidłowości oddalenia przez Sąd I instancji wniosku dowodowego cechuje niekonsekwencja i wewnętrzna sprzeczność. Przywołany przepis stanowi bowiem jakimi dyrektywami powinien kierować się Sąd dokonując ustaleń faktycznych będących wynikiem oceny dowodów. Tymczasem powódka w istocie nie podważa ustaleń Sądu Rejonowego, a stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany przez żadną ze stron. Samo zaś oddalenie wniosku dowodowego nie może stać się podstawą zarzutu naruszenia wskazanego przepisu, gdyż dowód ten nie został w niniejszej sprawie w ogóle przeprowadzony, nie był więc przedmiotem „oceny dowodów” w rozumieniu art. 233 § 1 k.p.c. , a tym samym nie stanowił podstawy dokonania ustaleń faktycznych. Pomijając błędny konstrukcyjne, których nie ustrzegła się powódka formułując zarzut apelacyjny dotyczący oddalenia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza, nie może on być skutecznie podniesiony już choćby z tego względu, iż skarżąca reprezentowana w sprawie przez zawodowego pełnomocnika - nie zgłosiła w trybie art. 162 k.p.c. zastrzeżenia do protokołu wobec wydanego na rozprawie w dniu 24 lutego 2015 roku postanowienia Sądu, oddalającego wskazany wniosek dowodowy. W tym miejscu należy podnieść, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego strona nie może skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez Sąd I instancji przepisom postępowania, dotyczącego oddalenia wniosków dowodowych, jeżeli nie zwróciła uwagi Sądu na to uchybienie ( zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2008 roku w sprawie o sygn. akt III CZP 50/08; publ. OSNC 2009/7-8/103). Niezależnie od powyższego podzielić trzeba w pełnej rozciągłości stanowisko Sądu I instancji, że w sprawie brak było podstaw i konieczności przeprowadzania dowodu z opinii biegłych na okoliczność stanu zdrowia psychicznego powódki i jej zdolności do rozpoznania znaczenia swego postępowanie, gdyż okoliczność wskazana w tezie dowodowej nie miała żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Bezpodstawnie powódka zarzuca również naruszenie art. 5 k.c. przez jego niezastosowanie. Według ugruntowanej w orzecznictwie i akceptowanej w piśmiennictwie zasady, art. 5 k.c. może stanowić jedynie środek obrony a nie podstawę powództwa. Nie może wobec tego być samodzielną podstawą powództwa. Z tych wszystkich powodów Sąd Okręgowy uznał, iż apelacja nie zawiera uzasadnionych zarzutów mogących podważyć stanowisko Sądu Rejonowego, a tym samym jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.