III CA 847/23

Sygn. akt III Ca 847/23 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 lutego 2023 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi- Widzewa w Łodzi w sprawie z powództwa R. K. przeciwko (...) S.A. V. (...) w W. o zapłatę: 1. zasądził od pozwanego na rzecz powoda następujące kwoty: a. 10.000 złotych tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 lipca 2022 roku do dnia zapłaty,; b. 505 złotych tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 lipca 2022 roku do dnia zapłaty; 2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; 3. nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu od oddalonej części powództwa. Apelację od tego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w części tj. do punktu 1 oraz punktu 3 wyroku. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił: ⚫ naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 1 1 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów z naruszeniem zasad logiki, w szczególności wniosków płynących z opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej i błędne ustalenie, iż dowód ten wykazuje zasadność części dochodzonego przez powoda zadośćuczynienia, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie powinna prowadzić do wniosku, iż opinia biegłego z zakresu medycyny sądowej wykonana jedynie na potrzebę prowadzonego postępowania karnego jest nieprzydatna do wykazania roszczeń powoda, ponieważ celem jej było ustalenie prawidłowej kwalifikacji czynu a nie oceny rozmiaru uszczerbku powoda; - art. 232 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że powód zaoferował materiał dowodowy, który przemawiał za częściowym uwzględnieniem jego roszczenia z tytułu zadośćuczynienia oraz uwzględnienia roszczenia odszkodowawczego z tytułu kosztów opieki osób trzecich, w sytuacji gdy nie złożył wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego pomimo pouczenia Sądu, co powinno prowadzić do wniosku, że powód nie wykazał krzywdy uzasadniającej roszczenia powyżej kwot, które już otrzymał; - art. 102 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, że w realiach niniejszej sprawy ziściły się przesłanki przemawiające za nieobciążaniem powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego, podczas gdy powództwo zostało oddalone w części, co powinno prowadzić do rozdzielenia ponoszonych kosztów stosunkowo stosowanie do wyniku rozstrzygnięcia sprawy. ⚫ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 445 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że na skutek wypadku powód doznał krzywdy uzasadniającej stwierdzenie, że należne mu z tego tytułu zadośćuczynienie wynosić powinno w sumie 16.000 zł mimo, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia żądania powoda powyżej kwoty 6.000 zł, którą powód uzyskał przed wytoczeniem powództwa; - art. 444 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pozwany winien zrefundować koszty noclegu żony powoda oraz dojazdów do szpitala podczas pobytu powoda w szpitalu, w sytuacji gdy koszty te wykraczają poza adekwatny związek przyczynowo-skutkowy bowiem był on otoczony w tym okresie specjalistyczną opieką personelu szpitala. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku częściowo poprzez oddalenie powództwa również w zaskarżonym zakresie, tj. w zakresie zasądzającym od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.505 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 10.000 zł od dnia 23 lipca 2022 roku do dnia zapłaty a od kwoty 505 zł od dnia 23 lipca 2022 roku do dnia zapłaty oraz zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie kosztów procesu za postępowanie w I instancji stosownie do wyniku rozstrzygnięcia. Skarżący wniósł również o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja okazała się bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż niniejsza sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu uproszczonym. W myśl art. 505 13 § 2 k.p.c. , jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, to uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Apelacja w postępowaniu uproszczonym ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd I instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy mówiąc, apelacja ograniczona wiąże sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący. Wprowadzając apelację ograniczoną, ustawodawca jednocześnie określa zarzuty, jakimi może posługiwać się jej autor i zakazuje przytaczania dalszych zarzutów po upływie terminu do wniesienia apelacji – co w polskim porządku prawnym wynika z art. 505 9 § 1 1 i 2 k.p.c. (tak w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC Nr 6 z 2008 r., poz. 55). Tym samym w ramach niniejszego uzasadnienia poprzestać należy jedynie na odniesieniu się do zarzutów apelacji, bez dokonywania analizy zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem w pozostałym zakresie. Zdaniem Sądu Okręgowego, wyrok Sądu Rejonowego jest prawidłowy i jako taki musi się ostać. Podniesione przez apelującą zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Sąd Okręgowy podziela zarówno ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjmuje je, jako własne, jak i dokonaną ocenę prawną. Wobec sformułowania przez skarżącego zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, należało odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów procedury w pierwszej kolejności, gdyż wnioski w tym zakresie z istoty swej determinują rozważania, co do kolejnych zarzutów apelacyjnych. Jedynie nieobarczone błędem ustalenia faktyczne, będące wynikiem należycie przeprowadzonego postępowania, mogą być bowiem podstawą oceny prawidłowości kwestionowanego rozstrzygnięcia w kontekście twierdzeń o naruszeniu przepisów prawa materialnego. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 1 1 k.p.c. nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. byłby skuteczny tylko wówczas, gdyby apelujący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III CK 314/05, LEX nr 172176). Prawidłowo skonstruowany zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. powinien być połączony z zarzutem błędnych ustaleń faktycznych. W apelacji powinno zostać zatem wyjaśnione, które dowody, w jakim zakresie i dlaczego, zdaniem strony skarżącej, zostały przez Sąd ocenione z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji, które ustalenia faktyczne tego Sądu są wadliwe i jakie powinny być ustalenia prawidłowe, ewentualnie jakich ustaleń zabrakło w zaskarżonym wyroku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I ACa 719/16, LEX nr 2200318). Tym wymogom nie odpowiada apelacja strony pozwanej. Zarzut skarżącego sprowadza się do wyciągnięcia błędnych wniosków z opinii biegłego, która była przeprowadzona na potrzeby postępowania II K 706/21. Przepis art. 278 1 k.p.c. zezwala na dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sporządzonej na potrzeby innego postępowania. Należy zauważyć, że opinia sporządzona w innym postępowaniu podlega ocenie przez sąd meriti na zasadach analogicznych do opinii sporządzonej w ramach postępowania cywilnego. Sąd dokonuje oceny opinii sporządzonej w innym postępowaniu jak każdy inny środek dowody zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy odwołując się do opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej przeprowadzonego w postępowaniu karnym odwołał się do mierników właściwych dla przedmiotu konkretnej opinii tj. urazów jakich doznał powód wskutek wypadku z dnia 27 czerwca 2019 roku. Zarzut naruszenia art. 232 k.p.c. jest bezzasadny. Art. 232 k.p.c. jest adresowany do stron postępowania, gdyż określa ich obowiązki w zakresie wykazywania faktów, z których wywodzą skutki prawne. Przepisu tego Sąd Rejonowy nie mógł zatem naruszyć w sposób i w formie zarzucanej przez skarżącego. Przepis ten nie stanowi podstawy wyrokowania sądu i z tego względu nie może mieć wpływu na poprawność wydanego przez sąd rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008 r., I CSK 426/07). Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. Podstawowymi zasadami rozstrzygania o kosztach procesu, jest reguła odpowiedzialności za wynik sprawy ( art. 98 § 1 k.p.c. i art. 100 k.p.c. ), zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony bądź też koszty te podlegają proporcjonalnemu rozliczeniu adekwatnie do wyniku sprawy. W realiach przedmiotowej sprawy przy rozliczeniu poniesionych przez strony kosztów postępowania, przy uwzględnieniu wyniku sprawy, powód zobowiązany byłby do zwrotu na rzecz pozwanego części kosztów procesu. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 102 k.p.c. , wyrażającym zasadę słuszności, stosownie do której, w wypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W realiach przedmiotowej sprawy przy rozliczeniu poniesionych przez strony Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” w rozumieniu art. 102 k.p.c. należą okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, do drugich - sytuację majątkową i życiową strony, z zastrzeżeniem, że nie jest wystarczające powołanie się jedynie na trudną sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Uznanie, czy w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu tego przepisu, jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu. W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy nie naruszył swoim rozstrzygnięciem o kosztach art. 102 k.p.c. , bowiem prawidłowo dopatrzył się szczególnych okoliczności w rozumieniu tego przepisu, uzasadniających odstąpienie od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy i nieobciążanie powoda obowiązkiem zwrotu poniesionych przez pozwanego kosztów. Powód miał subiektywne przekonanie o zasadności swoich roszczeń, a wobec rozbieżności poglądów doktryny, miał wątpliwości co do rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Ponadto za zwolnieniem powoda od kosztów sądowych przemawia również jego sytuacja materialna i osobista. Nie naruszył również Sąd Rejonowy przepisów prawa materialnego. Sąd Okręgowy za niezasługujące na uwzględnienie uznał zarzuty naruszenia dyspozycji art. 445 § 1 k.c. oraz art. 444 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. . Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r., III CSK 149/18 (Legalis nr 2522405) wyraził trafny pogląd, który to Sąd Okręgowy podziela, iż zadośćuczynienie przewidziane w art. 445 § 1 k.c. ma charakter kompensacyjny, stanowi sposób naprawienia krzywdy w postaci doznanych cierpień fizycznych i ujemnych przeżyć psychicznych, zarówno istniejącej w chwili orzekania, jak i takiej, którą poszkodowany będzie w przyszłości na pewno lub z dającym się przewidzieć dużym stopniem prawdopodobieństwa odczuwać. Zasadniczą przesłankę określającą jego wysokość stanowi więc stopień natężenia doznanej krzywdy, tj. rodzaj, charakter, długotrwałość cierpień fizycznych i ujemnych doznań psychicznych, ich intensywność, nieodwracalność ujemnych skutków zdrowotnych, a w tym zakresie stopień i trwałość doznanego kalectwa i związana z nim utrata perspektyw na przyszłość oraz towarzyszące jej poczucie bezradności powodowanej koniecznością korzystania z opieki innych osób oraz nieprzydatności społecznej. Celem, jakiemu ma służyć zadośćuczynienie, jest nie tyle przywrócenie stanu przed wyrządzeniem krzywdy, ile załagodzenie negatywnego przeżycia poszkodowanego. Powszechnie akceptowana jest w judykaturze zasada umiarkowanego zadośćuczynienia, przez co rozumieć należy kwotę pieniężną, której wysokość jest utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, określanej przy uwzględnieniu występujących w społeczeństwie zróżnicowanych dochodów różnych jego grup. Zasada ta trafnie łączy wysokość zadośćuczynienia z wysokością stopy życiowej społeczeństwa, bowiem zarówno ocena, czy jest ono realne, jak i czy nie jest nadmiernie zawyżone lub nadmiernie zaniżone, a więc czy jest odpowiednie, pozostawać musi w związku z poziomem życia. Indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenie, jaka konkretna kwota jest „odpowiednia”, z istoty swej, należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne. Zawsze musi ono opierać się tak na całokształcie okoliczności sprawy, jak i na czytelnych kryteriach ocennych, rzetelnie wskazanych w treści uzasadnienia (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 5 maja 2008 r., II AKa 83/08, KZS 2008/12/68). W kontekście tych uwag stwierdzić należy, że zarzut niewłaściwego ustalenia kwoty zadośćuczynienia może być skuteczny w postępowaniu odwoławczym tylko wtedy, gdy orzeczenie w sposób oczywisty narusza zasady ustalania wysokości tego świadczenia. Tym samym praktycznie rzecz biorąc ma to miejsce przy ustaleniu kwoty symbolicznej bądź też nadmiernie wysokiej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2008 r., V KK 45/08, LEX nr 438427). Ponadto w ocenie Sądu odwoławczego należy pamiętać, że określenie rozmiaru procentowego uszczerbku na zdrowiu jest tylko jednym z wielu kryteriów, które Sąd Rejonowy powinien brać pod uwagę przy ocenie wysokości należnego zadośćuczynienia, gdyż ma on tylko pomocniczy charakter i nie stanowi podstawy do matematycznego wyliczenia wysokości zadośćuczynienia. Niewłaściwym uproszczeniem jest odnoszenie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia wyłącznie do ustalonego w toku postępowania procentowego uszczerbku na zdrowiu. Nawet bez ustalania takiego uszczerbku możliwym jest określenie zakresu cierpień osoby poszkodowanej. Jednocześnie należy zaznaczyć, że w orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że zarzut naruszenia przepisu art. 445 § 1 k.c. przez zawyżenie lub zaniżenie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia pieniężnego może być uwzględniony tylko wyjątkowo, w razie oczywistego naruszenia tych kryteriów, przez sąd pierwszej instancji. Podkreślenia wymaga, że z uwagi na obecność sędziowskiego uznania ingerencja w rozstrzygnięcie Sądu I instancji orzekającego o wysokości zadośćuczynienia może mieć miejsce tylko w wypadkach rażącego naruszenia kryteriów jego przyznawania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (por. przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 października 2009 r., I CSK 83/09, LEX nr 553662 oraz Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 10 stycznia 2008r., I ACa 1048/07, LEX nr 466432). W ocenie Sądu Okręgowego Sąd I instancji prawidłowo określił wysokość zadośćuczynienia na rzecz powoda. Zasądzona kwota nie jest wbrew twierdzeniom apelacji rażąco zawyżona, mając na uwadze sytuację życiową powoda, rozmiar jego krzywdy, cierpienia i bólu. Zadośćuczynienie winno spełniać rolę nie tyle ekwiwalentu, ile namiastki złagodzenia bólu i cierpienia. Zasądzonej kwoty nie można również uznać za rażąco wygórowaną także mając na uwadze obecny poziom wynagrodzeń, koszty utrzymania, przeciętną stopę życiową społeczeństwa. Suma zadośćuczynienia nie jest zawyżona również w odniesieniu do poniesionej krzywdy. Powód w wyniku przedmiotowego wypadku doznał urazu uogólnionego obejmującego głowę, szyję, klatkę piersiową oraz obie kończyny górne i dolne. Uraz ten spowodował stłuczenie tułowia, przedramienia lewego oraz podudzia prawego, otarcia naskórka przedramienia prawego, skutkujące zaburzeniami ruchomości nadgarstka lewego i stawu skokowego prawego. Wskutek wypadku z dnia 27 czerwca 2019 roku powód leczył się w poradni ortopedycznej, chirurgii ogólnej i neurologicznej, gdzie skarżył się na bóle prawego podudzia i kręgosłupa i braku lewego. Dolegliwości bólowe powoda po wypadku były na tyle silne, że potrzebował pomocy małżonki w czynnościach samoobsługi. Należy uznać, że wszelkie następstwa wypadku w sferze zdrowia powoda w pełni uzasadniają przyznanie zadośćuczynienia w kwocie 16.000 złotych i suma ta nie jawi się jako zawyżona. Wreszcie, nie ma racji skarżący twierdząc, jakoby koszty związane z noclegiem żony powoda w hotelu i dojazdami do powoda podczas jego pobytu w szpitalu wykraczały poza adekwatny związek przyczynowo-skutkowy, gdyż odszkodowanie obejmuje wszelkie wydatki pozostające w związku z uszkodzeniem ciała czy rozstrojem zdrowia, jeżeli są one konieczne i celowe. Do takich kosztów należą m.in. kosztów transportu, kosztów odwiedzin osób bliskich czy koszty sprawowania nad poszkodowanym opieki (wyrok Sądu Najwyższego z 7 października 1971 roku, II CR 427/71, OSP 1972/6/108). Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że z uwagi na dolegliwości bólowe i trudności powoda z poruszaniem się, konieczne uzasadnione było korzystanie przez powoda z pomocy małżonki, a w konsekwencji koszty związane z noclegiem żony powoda i dojazdami do szpitala były zasadne. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. , oddalił apelację jako całkowicie bezzasadną.