III CA 817/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi postanowieniem z 2 lutego 2016 r. ustanowił służebność drogi koniecznej na nieruchomościach stanowiących działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...) , (...) , (...) i (...) na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o numerze (...) , objętej księgą wieczystą Kw nr (...) . Rozstrzygnięcie to zapadło po ustaleniu, że działka wnioskodawcy nie posiada odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Sąd Rejonowy nie rozstrzygnął jednak kwestii wynagrodzenia za ustanowienie służebności, odsyłając strony na drogę osobnego postępowania. Od tego postanowienia apelacje wnieśli wszyscy uczestnicy postępowania: Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w Ł. , Skarb Państwa – Prezydent Miasta Ł. oraz Miasto Ł. . Zarzuty apelacyjne dotyczyły głównie naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 227, 233, 232 k.p.c.) i materialnego (art. 145 § 1, 2, 3 k.c.), w tym braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, niezasadnego oddalenia wniosków dowodowych oraz zaniechania rozstrzygnięcia o wynagrodzeniu za służebność. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelacje, uznał je za zasadne. Podzielił stanowisko, że sąd w postępowaniu nieprocesowym powinien rozstrzygnąć o wszystkich żądaniach z urzędu, w tym o wynagrodzeniu za służebność drogi koniecznej, zgodnie z art. 145 § 1 k.c. Zaniechanie tego obowiązku przez Sąd Rejonowy, a także brak przeprowadzenia dowodów na okoliczność wysokości wynagrodzenia, stanowiło istotne uchybienie. Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, nakazując uzupełnienie postępowania dowodowego w zakresie przebiegu służebności oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia należnego wynagrodzenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek sądu do orzekania z urzędu o wynagrodzeniu za służebność drogi koniecznej oraz konsekwencje nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji.
Dotyczy postępowań nieprocesowych o ustanowienie służebności drogowej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd w postępowaniu nieprocesowym o ustanowienie służebności drogi koniecznej powinien z urzędu orzec o wynagrodzeniu za jej ustanowienie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd w postępowaniu nieprocesowym powinien z urzędu orzec o wynagrodzeniu za ustanowienie służebności drogi koniecznej, zgodnie z art. 145 § 1 k.c.
Uzasadnienie
Przepis art. 145 § 1 k.c. jednoznacznie stanowi, że ustanowienie służebności drogi koniecznej następuje za wynagrodzeniem. Sąd ustanawiając służebność, orzeka o wynagrodzeniu z urzędu, niezależnie od wniosku właściciela nieruchomości obciążonej, i zobowiązany jest do przeprowadzenia wszystkich dowodów niezbędnych do ustalenia jego rozmiaru.
Czy sąd drugiej instancji może uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia wynagrodzenia za służebność drogi koniecznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, waga uchybień Sądu Rejonowego (nieorzekanie o wynagrodzeniu i brak dowodów) jest tak duża, że uzasadnia stwierdzenie nierozpoznania istoty sprawy, co skutkuje uchyleniem postanowienia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Uzasadnienie
Przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie wynagrodzenia po raz pierwszy na etapie postępowania apelacyjnego pozbawiłoby strony możliwości kontroli instancyjnej, naruszając konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego.
Czy sąd pierwszej instancji prawidłowo oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego geodety w sprawie o ustanowienie służebności drogi koniecznej?
Odpowiedź sądu
Nie, oddalenie wniosku było przedwczesne. Należało wezwać uczestniczkę do sprecyzowania stanowiska i wskazania alternatywnych wariantów przebiegu służebności, a następnie rozważyć uzupełnienie opinii biegłego.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy powinien najpierw umożliwić sprecyzowanie wniosków dowodowych, a dopiero potem rozstrzygnąć o ich dopuszczeniu, zwłaszcza gdy chodzi o ustalenie optymalnego przebiegu drogi koniecznej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w Ł. | spółka | uczestnik postępowania |
| Skarb Państwa – Prezydent Miasta Ł. | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Miasto Ł. | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 145 § § 1
Kodeks cywilny
Ustanowienie służebności drogi koniecznej następuje za wynagrodzeniem. Sąd orzeka o wynagrodzeniu z urzędu.
Pomocnicze
k.c. art. 145 § § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 145 § § 3
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 626 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 145 § 1 k.c. poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia o wynagrodzeniu za ustanowienie służebności gruntowej. • Naruszenie art. 232 k.p.c. poprzez zaniechanie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości celem określenia wysokości wynagrodzenia. • Przedwczesne oddalenie wniosku dowodowego o uzupełnienie opinii biegłego geodety.
Godne uwagi sformułowania
sąd w postępowaniu nieprocesowym powinien rozstrzygnąć o wszystkich żądaniach z urzędu • zarówno przebieg służebności, jak i wynagrodzenie za jej ustanowienie muszą być rozpoznawane łącznie • stanowisko Sądu I instancji pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisem art. 145 § 1 k.c. • nie ma wątpliwości, że ustanowienie służebności drogi koniecznej następuje odpłatnie • sąd ustanawiając służebność, orzeka o wynagrodzeniu z urzędu • waga naruszeń (...) jest taka, że uzasadnia stwierdzenie, że nie została rozpoznana istota sprawy • przeprowadzenie postępowania dowodowego (...) po raz pierwszy na etapie postępowania apelacyjnego pozbawiłoby zainteresowanych możliwości poddania go kontroli instancyjnej
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek sądu do orzekania z urzędu o wynagrodzeniu za służebność drogi koniecznej oraz konsekwencje nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji."
Ograniczenia: Dotyczy postępowań nieprocesowych o ustanowienie służebności drogowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak istotne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego i rozstrzygnięcie wszystkich kwestii związanych z ustanowieniem służebności, w tym wynagrodzenia, co ma bezpośrednie przełożenie na praktykę prawniczą.
“Czy służebność drogowa zawsze musi być płatna? Sąd Okręgowy wyjaśnia obowiązki sądu.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.