III CA 796/22

Sygn. akt III Ca 796/22 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 11 lutego 2022 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. przeciwko M. S. o zmianę wysokości renty miesięcznej z tytułu zwiększonych potrzeb: - w punkcie pierwszym zmienił wysokość miesięcznej renty z tytułu zwiększonych potrzeb zasądzonej w pkt 2 wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 30 grudnia 2013 roku w sprawie sygnatura akt III C 350/12 zasądzonej od (...) Spółki Akcyjnej w S. na rzecz M. S. w kwocie po 285 zł miesięcznie w ten sposób, że: a) za okres od 1 września 2018 roku do 31 marca 2019 roku obniżył rentę do kwoty 80 zł miesięcznie, b) za okres od 1 kwietnia 2019 roku do 30 stycznia 2020 roku obniżył rentę do kwoty 84,80 zł miesięcznie, c) od 1 lutego 2020 roku i na przyszłość obniżył rentę do kwoty 94,80 zł miesięcznie; - w punkcie drugim oddalił powództwo w pozostałej części; - w punkcie trzecim nie obciążył M. S. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu; - w punkcie czwartym nakazał pobrać od (...) Spółki Akcyjnej w S. na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi 442,00 (czterysta czterdzieści dwa złote 00/100) tytułem nie uiszczonych kosztów sądowych od oddalonej części powództwa; - w punkcie piątym nie obciążył M. S. obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa. Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając rozstrzygnięcie w części, tj. co do punktu 1a, 1b oraz 1c zmieniającego wysokość miesięcznej renty z tytułu zwiększonych potrzeb. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: ⚫ art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez zaniechanie dokonania wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i ustalenie w sposób sprzeczny z rzeczywistym stanem faktycznym, w ślad za opinią biegłej z zakresu rehabilitacji, że pozwany wymaga od dnia 1 września 2018r. opieki osób trzecich w wymiarze jedynie 1 godziny tygodniowo, podczas gdy wymiar ten ma jedynie charakter szacunkowy i jest wartością nieuwzględniającą sytuacji osobistej pozwanego i zakresu faktycznie wymaganej przez pozwanego pomocy ze strony innych osób; ⚫ art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 299 k.p.c. poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny dowodu z przesłuchania stron i pominięcie zeznań pozwanego w zakresie, w jakim M. S. wskazywał na aktualne skutki wypadku w aspekcie ograniczeń w życiu codziennym, niemożność zaspokajania w pełnym zakresie samodzielnie bieżących potrzeb i konieczności korzystania z pomocy osób trzecich w czynnościach takich jak mycie głowy, szyi, pleców, dźwiganie, robienie zakupów, sprzątanie, ubieranie się, ścielenie łóżka, prowadzenie pojazdu; ⚫ art. 316 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd Rejonowy stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, wyrażające się w nieuwzględnieniu obowiązującej w dacie zamknięcia rozprawy stawki jednej roboczogodziny opiekunki (...) u w wysokości 28 zł (a wcześniej 26 zł) to jest aktualnego stanu prawnego wynikającego z Uchwały Rady Miejskiej w Ł. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: ⚫ art. 444 § 2 k.c. w zw. z art. 907 § 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące nieprawidłowym ustaleniem, że w sprawie doszło do zmiany stosunków uzasadniającej żądanie zmiany wysokości renty, a co za tym idzie niezasadnym obniżeniem kwoty renty z tytułu zwiększonych potrzeb obejmującej koszty opieki sprawowanej przez osoby trzecie, nieadekwatnym do jej rzeczywistego zakresu i wymiaru i nieuwzględniającym aktualnej w dacie wyrokowania stawki pełnej odpłatności za jedną roboczogodzinę na terenie miasta Ł. w wysokości 28 zł, wskazanej przez Zarząd Okręgowy (...) w Ł. (vide załączone pismo z dnia 1.02.2022r.). W konsekwencji podniesionych zarzutów apelujący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżący wniósł także zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych w postępowaniu przed Sądami I oraz II instancji oraz o przeprowadzenie rozprawy. Nadto, na podstawie art. 368 § 1 pkt 4 k.p.c. wniósł o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia Zarządu Okręgowego (...) Komitetu Pomocy (...) w Ł. z dnia 1 lutego 2022r. na okoliczność aktualnych stawek pełnej odpłatności za jedną roboczogodzinę na terenie miasta Ł. w dni powszednie, podnoszę, że strona pozwana nie dysponowała załączonym zaświadczeniem w czasie przed zamknięciem rozprawy przed Sądem I instancji. W odpowiedzi na apelację, powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanego oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania przed sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż niniejsza sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu uproszczonym. W myśl art. 505 13 § 2 k.p.c. , jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, to uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Apelacja w postępowaniu uproszczonym ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez sąd I instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy mówiąc, apelacja ograniczona wiąże sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący. Wprowadzając apelację ograniczoną, ustawodawca jednocześnie określa zarzuty, jakimi może posługiwać się jej autor i zakazuje przytaczania dalszych zarzutów po upływie terminu do wniesienia apelacji – co w polskim porządku prawnym wynika z art. 505 9 § 11 i 2 k.p.c. (tak w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC Nr 6 z 2008 r., poz. 55). Tym samym w ramach niniejszego uzasadnienia poprzestać należy jedynie na odniesieniu się do zarzutów apelacji, bez dokonywania analizy zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem w pozostałym zakresie, także odnośnie przedmiotu orzekania w kontekście zgłoszonego żądania. Sąd Okręgowy na podstawie art. 505 10 § 1 k.p.c. orzekł w składzie jednego sędziego. Należy także odnieść się do zgłoszonego przez pozwanego w apelacji wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia Zarządu Okręgowego (...) Komitetu Pomocy (...) w Ł. z dnia 1 lutego 2022 r. na okoliczność aktualnych stawek pełnej odpłatności za jedną roboczogodzinę na terenie miasta Ł. w dni powszednie. Dowód ten został pominięty jako spóźniony na podstawie art. 381 k.p.c. Występujący w art. 381 k.p.c. zwrot: „potrzeba powołania się na nowe fakty i dowody wynikła później" nie może być bowiem pojmowany w ten sposób, że "potrzeba" ich powołania wynika jedynie z tego, iż rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji jest dla strony niekorzystne, gdyż takie pojmowanie art. 381 k.p.c. przekreślałoby jego sens i rację istnienia. (...) ta ma być następstwem zmienionych okoliczności sprawy, które są niezależne od zapadłego rozstrzygnięcia pochodzącego od sądu pierwszej instancji (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 września 2015 r., III AUa 256/15 ). Należy natomiast zauważyć, iż wysokość stawek opiekuńczych wskazanych w załączonym zaświadczeniu (...) Komitetu Pomocy (...) , na które powołuje się skarżący (czyli za okres od 31.01.2020 do dnia sporządzenia zaświadczenia), została ustalona przed zamknięciem rozprawy i wydaniem wyroku przed Sądem I instancji, tak więc było również możliwe pozyskanie w tym zakresie informacji złożenie w tym zakresie dowodu bądź wniosku dowodowego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Stąd też zawarty w apelacji wniosek dowodowy, jako spóźniony i nie zawierający cech nowości nie mógł być uwzględniony z braku podstaw z art. 381 k.p.c. , skoro zarówno możliwość, jak i ewentualna potrzeba zgłoszenia wniosku dowodowego zachodziła już w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Sąd Okręgowy, podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjął je za własne. Przechodząc do analizy zarzutu dotyczącego naruszenia prawa procesowego za bezzasadny należy uznać zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. w zakresie oceny wiarygodności dowodu z opinii biegłego i oceny wniosków w niej zawartych. Należy bowiem zauważyć, że ocena opinii biegłego rządzi się innymi regułami, niż ocena zeznań świadków czy stron. Dowód z opinii biegłego jest dowodem o specyficznym charakterze o tyle, że służyć powinien w procesie cywilnym dowodzeniu takich faktów, których stwierdzenie wymaga wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 278 k.p.c. Zasadniczo więc dowód ten ma zmierzać dostarczeniu wiedzy (naukowej, fachowej bądź branżowej itp.) niezbędnej dla prawidłowej oceny faktów, z których strony wywodzą w procesie swoje racje (ewentualnie stwierdzenia zaistnienia lub przebiegu zjawisk których nie można właściwie ustalić bez posiadania takiej wiedzy). Dowód ten przeprowadzany jest przy zachowaniu określonych przez prawo procesowe gwarancji co do kompetencji ( art. 278 k.p.c. ) i bezstronności biegłego ( art. 281 k.p.c. ) oraz bezpośredniości (czego wyrazem jest norma art. 286 k.p.c. ). Dowód z opinii biegłego służy zatem w procesie dla weryfikacji twierdzeń stron o przebiegu zdarzeń, wówczas kiedy nie jest możliwe dokonanie tej oceny przy uwzględnieniu wniosków płynących z wiedzy powszechnej i zasad doświadczenia życiowego ocenianych przy uwzględnieniu zasad logiki. Ocenie dowodu z opinii biegłego podlega wyłącznie zgodność z materiałem procesowym przyjętych założeń faktycznych, podstawy metodologiczne, transparentność, kompletność i spójność wywodu i wreszcie zgodność wniosków opinii z zasadami logiki, wiedzy powszechnej i doświadczenia życiowego. Sfera dotycząca wiadomości specjalnych w rozumieniu normy art. 278 k.p.c. oceniana jest w sposób uwzględniający specyfikę dowodu z opinii biegłego. Sąd Okręgowy nie zgadza się ze stanowiskiem skarżącego, że czasowy wymiar opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, nie powinien być określany przez biegłego w opinii albowiem opinia ta w ocenie apelującego powinna jedynie wskazywać czynności, przy których opieka ta jest niezbędna. Należy bowiem zaznaczyć, że czasowy wymiar tej opieki podany w opinii biegłego uwzględnia m. in. konkretny zakres niepełnosprawności przy wymienionych czynnościach wymagających pomocy osoby trzeciej, jak i osobniczą zdolność do jej przezwyciężania, w oparciu o doświadczenie i wiedzę biegłego, których Sąd nie posiada. Z tych też względów dla kontroli opinii poza wskazaniem konkretnych czynności, przy których pomoc osób trzecich jest niezbędna, konieczne jest szacunkowe określenie czasowego wymiaru tej opieki. Tak skonstruowane wnioski w opinii biegłego z zakresu rehabilitacji medycznej nie mogą więc naruszać przepisu art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. W przedmiotowej sprawie li tylko pomoc przy kąpieli (w zakresie umycia pleców), wieszaniu firanek i robienia zakupów, których waga przekracza kilkanaście kilogramów, w wymiarze 1 godziny tygodniowo także zdaniem Sądu Okręgowego jest w zupełności wystarczająca, a powyższego wniosku nie mogą zmienić zeznania pozwanego konfrontowane z opinią biegłego. Dowód z przesłuchania stron ma charakter posiłkowy i stanowi jedynie formę uzupełnienia postępowania dowodowego w wypadku, gdy pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ( art. 299 k.p.c. ). Uzyskane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym opinie biegłego ortopedy oraz biegłego z zakresu rehabilitacji medycznej w zupełności wyjaśniły okoliczności związane ze stopniem niepełnosprawności pozwanego, jak i zakresem czynności, przy których niezbędna jest mu pomoc osób trzecich. Należy więc uznać, iż prawidłowo to wnioski z opinii biegłych, a nie z zeznań pozwanego, stanowiły w w/w zakresie podstawę dokonanych ustaleń faktycznych przez Sąd I instancji, brak jest więc podstaw do przyjęcia, iż został naruszony art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. Zarzut naruszenia art. 316 k.p.c. jest chybiony. Regulacja ta nie dotyczy oceny materiału dowodowego, ale aktualności orzekania. Do naruszenia art. 316 k.p.c. może dojść jedynie wtedy, gdy sąd za podstawę orzekania weźmie stan rzeczy z innej chwili, niż moment zamknięcia rozprawy. Zasadność powyższego zarzutu jest zależna od pominięcia zgłoszonych przez pozwanego wniosków dowodowych, w oparciu o które dopiero można by dokonać oczekiwanych przez skarżącego ustaleń faktycznych. Skoro skarżący przed sądem pierwszej instancji nie zgłosił wniosku dowodowego co do wysokości stawek opiekuńczych za jedną roboczogodzinę obowiązujących na terenie miasta Ł. po 31 stycznia 2020 roku, to całkowicie bezzasadne jest zarzucanie sądowi, że nie brał tych stawek pod uwagę – nie miał bowiem możliwości dokonania w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń. Także zarzut naruszenia art. 444 § 2 k.c. w zw. z art. 907 § 2 k.c. jest bezzasadny. W przedmiotowej sprawie należy bowiem zwrócić uwagę na rodzaj i zakres czynności przy których pozwany M. S. potrzebuje pomocy osoby trzeciej. Pozwany wymaga bowiem pomocy w niewielkim zakresie tj. tylko przy kąpieli oraz przy czynnościach, które wykonuje się rzadziej niż raz w tygodniu tj. sezonowym sprzątaniu i cięższych zakupach. Z kolei rodzaj tych czynności wskazuje jednoznacznie, iż nie wymagają one pomocy wykwalifikowanego opiekuna, gdyż są to czynności proste, w których pozwanemu może pomóc praktycznie każda zdrowa osoba. Choć więc Sąd Okręgowy w pełni zgadza się z powszechnie akceptowaną w judykaturze praktyką posiłkowania się stawką wynagrodzenia opiekuna wskazywaną przez (...) Komitet Pomocy (...) , jako miernikiem wartości pracy świadczonej przez osoby trzecie, to jednakże przyjęcie obowiązującej w (...) stawki przy wyliczeniu wysokości renty nie może być dokonywane automatycznie, w oderwaniu od realiów konkretnej sprawy. Stawki wynagrodzenia za usługi opiekuńcze wskazywane przez (...) Komitet Pomocy (...) odnoszą się bowiem do wynagrodzenia wykwalifikowanych opiekunów, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zakres pomocy osób trzecich niezbędnej wynikający z przeprowadzonych opinii dotyczył pomocy osób trzecich jedynie przy kilku, prostych czynnościach. Pomimo tego, Sąd I instancji, oszacował i przyjął koszt pomocy udzielanej pozwanemu na poziomie stawki godzinowej wykwalifikowanego opiekuna w wysokości, która została wykazana przed Sądem I instancji tj. w kwocie 21,20 zł za godzinę pracy. Mając powyższe na względzie należy więc uznać, iż wysokość renty ustalonej w zaskarżonym wyroku, przy ustalonym wymiarze pomocy osób trzecich przez 4 godziny w miesiącu, w pełni kompensuje szkodę wynikającą z niepełnosprawności pozwanego. Z powyższych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację pozwanego. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. odstępując od obciążenia pozwanego obowiązkiem zwrotu na rzecz strony powodowej kosztów postępowania. Słuszności zastosowania tego przepisu Sąd Okręgowy upatruje w charakterze sprawy, która ma związek z wypadkiem, któremu uległ pozwany, jak i w trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej pozwanego.