III CA 721/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy w Brzezinach postanowieniem z dnia 9 lutego 2022 roku zatwierdził uchylenie się przez O. S. i M. S. (1) od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku po J. G. (1), zmarłej w 2014 roku. Sąd uznał, że brak wiedzy o zadłużeniu spadku, mimo podjętych starań, stanowił istotny błąd w rozumieniu art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 § 2 k.c., co uzasadniało zatwierdzenie spóźnionego oświadczenia o odrzuceniu spadku. Sąd przyznał również kuratorowi wynagrodzenie. Apelację od tego postanowienia wniosła spółka (...) Sp. z o.o. w S., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania (art. 379 pkt 5 KPC w zw. z art. 13 § 2 KPC) poprzez pozbawienie jej możności obrony praw z uwagi na niedoręczenie odpisu wniosku, a także naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 1019 § 1 i 2 KC w zw. z art. 84 § 1 i 2 KC) poprzez błędną interpretację i uznanie, że zachodzi podstawa do zatwierdzenia uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie. Sąd Okręgowy uznał apelację za zasadną i uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd II instancji stwierdził nieważność postępowania przed Sądem I instancji z powodu pozbawienia skarżącej możności obrony jej praw, wskazując na brak doręczenia jej odpisu wniosku, co uniemożliwiło ustosunkowanie się do jego treści. Ponadto, Sąd Okręgowy wskazał na wadliwe przystąpienie skarżącego do sprawy jako uczestnika postępowania. Sąd II instancji stwierdził również, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ wnioskodawcy nie złożyli przed sądem oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku, a jedynie oświadczenie o odrzuceniu spadku. Dodatkowo, Sąd Okręgowy zauważył, że w dacie składania oświadczenia o odrzuceniu spadku przez M. S. (2) w imieniu syna O. S., ten ostatni był już pełnoletni, a pełnomocnictwo nie miało wymaganej formy szczególnej, co czyniło oświadczenie nieważnym. W związku z powyższymi wadliwościami, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie od daty wstrzymania wykonania postanowienia Sądu I instancji i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odrzucenia spadku po terminie, błędów w oświadczeniach woli, nieważności postępowania z powodu naruszenia praw strony, nierozpoznania istoty sprawy oraz wymogów formalnych pełnomocnictwa w sprawach spadkowych.
Dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych i proceduralnych.
Zagadnienia prawne (4)
Czy brak wiedzy o zadłużeniu spadku, mimo podjętych starań, może stanowić istotny błąd uzasadniający uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli brak wiedzy o zadłużeniu spadku wynika z błędu istotnego, który nie jest spowodowany niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że błąd istotny w kontekście art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 § 2 k.c. to niewiedza o stanie spadku (długach spadkowych), mimo powziętych przez spadkobiercę odpowiednich i możliwych działań zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu spadku. W analizowanej sprawie nie sposób było wskazać na środki, które spadkobiercy mogli podjąć, aby poznać rzeczywisty stan spadku, gdyż wierzyciel nie był im znany.
Czy brak doręczenia odpisu wniosku uczestnikowi postępowania w sprawie nieprocesowej pozbawia go możności obrony praw i skutkuje nieważnością postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli brak doręczenia uniemożliwił ustosunkowanie się do treści wniosku i podjęcie czynności procesowych.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy stwierdził, że brak doręczenia odpisu wniosku skarżącej spółce pozbawił ją możności działania poprzez brak ustosunkowania się do jego treści. Wierzyciel spadkodawcy miał prawo zapoznać się z twierdzeniami wniosku, zająć stanowisko i podjąć czynności dowodowe, a obowiązkiem sądu było umożliwienie tych działań.
Czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, zatwierdzając uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku, jeśli wnioskodawcy złożyli jedynie oświadczenie o odrzuceniu spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli wnioskodawcy nie złożyli przed sądem oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą wniosku był art. 1019 KC, który wymaga złożenia przez spadkobiercę oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku, a następnie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Sąd I instancji odebrał jedynie oświadczenia o odrzuceniu spadku, nie zaś oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych.
Czy oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez pełnomocnika osoby, która w dacie składania oświadczenia była już pełnoletnia, na podstawie pełnomocnictwa o zwykłej formie pisemnej, jest ważne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli pełnomocnictwo nie miało formy szczególnej (pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym) wymaganej dla osoby pełnoletniej.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy stwierdził, że w dacie składania oświadczenia przez M. S. (2) w imieniu syna O. S., ten ostatni był już pełnoletni. Pełnomocnictwo nie miało wymaganej formy szczególnej, a jedynie zwykłą formę pisemną o charakterze procesowym, co czyniło oświadczenie o odrzuceniu spadku nieważnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| O. S. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M. S. (1) | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| J. G. (1) | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| I. S. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania (kurator) |
| T. K. | osoba_fizyczna | kurator |
| K. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M. S. (2) | osoba_fizyczna | przedstawiciel ustawowy wnioskodawcy |
| (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. | spółka | uczestnik postępowania (wierzyciel spadkodawcy) |
| W. S. (2) | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| W. S. (3) | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
Przepisy (19)
Główne
k.p.c. art. 1019 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami: 1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem; 2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
k.p.c. art. 1019 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.
k.p.c. art. 1019 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.
Pomocnicze
k.c. art. 1015 § § 1
Kodeks cywilny
Termin do złożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku wynosi sześć miesięcy. Brak złożenia oświadczenia w tym terminie skutkował przyjęciem spadku z mocy prawa wprost.
k.c. art. 1015 § § 2
Kodeks cywilny
W brzmieniu obowiązującym w dacie śmierci spadkodawcy (5 marca 2014r.) brak złożenia oświadczenia w terminie skutkował przyjęciem spadku z mocy prawa wprost.
k.c. art. 84 § § 1
Kodeks cywilny
Jest błąd co do treści czynności prawnej.
k.c. art. 84 § § 2
Kodeks cywilny
W przypadku uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, należy wykazać, że błąd był istotny.
k.p.c. art. 379 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania występuje m.in. gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące nieważności postępowania stosuje się odpowiednio do postępowań nieprocesowych.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji.
k.p.c. art. 510 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Każdy, kto twierdzi, że na wynik sprawy może mieć wpływ orzeczenie sądu, może wziąć udział w postępowaniu jako uczestnik.
k.p.c. art. 510 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd wezwie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika osobę, która może mieć wpływ na wynik sprawy.
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W razie uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd uchyla również postanowienie o kosztach.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd rozstrzygnie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
W razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy, sąd drugiej instancji może uchylić postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 640
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd spadku.
k.c. art. 1018 § § 3
Kodeks cywilny
Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku powinno mieć formę pisemną z podpisem urzędowo poświadczonym.
k.c. art. 73 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna dokonana bez zachowania wymaganej formy jest nieważna.
k.p.c. art. 520 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach o prawa niemajątkowe oraz w sprawach o prawa majątkowe, w których przedmiot sporu nie podlegał oznaczeniu za pomocą opłat sądowych, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji orzeknie o kosztach, stosując zasady określone w poprzednich przepisach, jednakże w razie nieuwzględnienia wniosków strony o zapłatę wynagrodzenia lub o zwrot kosztów poniesionych przez stronę, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji orzeknie o kosztach, zasądzając od strony przeciwnej na rzecz strony wygrywającej zwrot kosztów w zakresie, w jakim nie zostały pokryte przez stronę wygrywającą.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 379 pkt 5 KPC w zw. z art. 13 § 2 KPC) poprzez pozbawienie skarżącej możności obrony swych praw w postępowaniu nieprocesowym na skutek nie doręczenia skarżącej odpisu wniosku. • Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 1019 § 1 i 2 KC w zw. z art. 84 § 1 i 2 KC) poprzez błędną interpretację i na skutek tego uznanie, iż w sprawie zachodzi podstawa do zatwierdzenia uchylenia się przez uczestników od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku pomimo, iż wnioskodawcy nie zachowali należytej staranności w zakresie ustalenia masy spadkowej. • Brak doręczenia odpisu wniosku uczestnikowi postępowania. • Nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd I instancji. • Nieważność oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przez pełnomocnika osoby pełnoletniej na podstawie pełnomocnictwa o zwykłej formie pisemnej.
Godne uwagi sformułowania
pozbawienie możności obrony swych praw • nie rozpoznał istoty sprawy • błąd istotny odnieść należy do przyczyny zaniechania dokonania czynności • nie sposób wskazać na środki, które spadkobiercy mogli podjąć, aby poznać rzeczywisty stan spadku • nie jest to jednak jedyny argument wskazujący na nieważność postępowania • nie ulega wątpliwości, iż podstawą wniosku był art. 1019 KC
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odrzucenia spadku po terminie, błędów w oświadczeniach woli, nieważności postępowania z powodu naruszenia praw strony, nierozpoznania istoty sprawy oraz wymogów formalnych pełnomocnictwa w sprawach spadkowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych i proceduralnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne aspekty procedury sądowej i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia orzeczenia, nawet jeśli merytorycznie sprawa wydaje się prosta. Podkreśla znaczenie należytej staranności w sprawach spadkowych.
“Błąd proceduralny zniweczył próbę odrzucenia spadku po latach – Sąd Okręgowy uchyla postanowienie!”
Dane finansowe
wynagrodzenie kuratora: 885,6 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.