III Ca 645/22

III Ca 645/22 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 1 lutego 2022 roku w sprawie I Ns 686/18 z wniosku S. S. (1) , przy udziale: M. Z. , J. S. (1) , J. S. (2) , M. K. (1) , A. S. , G. V. , A. K. (1) , M. K. (2) , K. D. , A. B. , K. B. , A. K. (2) , o ustanowienie drogi koniecznej: – w punkcie 1 ustanowiono na rzecz każdoczesnych właścicieli działki numer (...) położonej w Ł. przy ulicy (...) , dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą numer (...) , służebność gruntową przejazdu i przejścia przez działkę numer (...) położoną w Ł. przy ulicy (...) , dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą numer (...) , zgodnie z mapą sporządzoną przez geodetę uprawnionego Z. B. , wpisaną 27 maja 2021 roku do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod pozycją P. (...) .2021.887; – w punkcie 2 zasądzono tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności gruntowej od wnioskodawcy solidarnie na rzecz uczestników postępowania J. S. (1) i J. S. (2) 15.000 zł płatną w terminie 30 dni od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności; – w punkcie 3 ustalono, że każdy z uczestników postepowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie; – w punkcie 4 nakazano pobrać od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi 8.319,80 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych. Apelację od omówionego wyżej postanowienia w całości wywiódł wnioskodawca. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego. W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. 1 poprzez brak wszechstronnej oceny dowodów i pominięcie w ustalonym stanie faktycznym relewantnej okoliczności, jaką jest fakt, iż służebność drogowa we wnioskowanym wariancie przebiegałaby przez działkę drogową bez jej istotnego obciążenia (zarzut I). W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie: – art. 145 § 2 k.c. 2 poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że zasada przeprowadzenia drogi koniecznej przez nieruchomość dzieloną ma charakter bezwzględny, podczas gdy inny przebieg drogi może być wyznaczony w razie braku możliwości wytyczenia drogi przez grunty wydzielone, zarówno fizycznie, jak i wskutek nieracjonalności takiego przebiegu, gdy uszczerbek nieruchomości dzielonej będzie nieproporcjonalnie większy niż dla nieruchomości sąsiedniej (zarzut II); – art. 145 § 3 k.c. poprzez jego niezastosowanie i całkowite pominięcie rozważenia interesu społeczno-gospodarczego przy ustaleniu przebiegu drogi koniecznej przez działkę drogową nr (...) (zarzut III). Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia przez ustanowienie na rzecz każdoczesnych właścicieli działki numer (...) położonej w Ł. przy ulicy (...) , dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą numer (...) , służebność gruntową przejazdu i przejścia przez działkę numer (...) położoną w Ł. przy ulicy (...) zgodnie z wnioskiem, a także ponowne rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zgodnie z wnioskiem. W odpowiedzi na apelację uczestnicy A. K. (1) , M. K. (2) , M. Z. , M. K. (1) , A. S. , G. V. , reprezentowani przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji, wnieśli o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania apelacyjnego. W toku postępowania dodatkowo stanowiska zajęli uczestnicy K. D. , A. B. , K. B. , A. K. (2) , wnosząc o oddalenie apelacji i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz wskazanych uczestników kosztów postępowania apelacyjnego. Przeprowadzono uzupełniające postępowanie dowodowe, skutkujące opinią biegłego geodety Z. B. , w postaci mapy geodezyjnej, wpisanej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 17 lipca 2023 roku pod numerem P. (...) .2023. (...) , co do drugiego z wariantów wskazanych w pierwotnie wydanej opinii. mapą sporządzoną przez geodetę. Postanowieniem z 11 grudnia 2023 roku wezwano do udziału w sprawie B. M. , jako nowego współwłaściciela nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta (...) . Do zamknięcia rozprawy apelacyjnej nie zmieniono dalszych stanowisk w sprawie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja okazała się zasadną w części i skutkowała zmianą zaskarżonego postanowienia. W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące prawidłowość ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Zarzut I został wadliwie postawiony. Nie jest bowiem kwestionowane tam żadne ustalenie faktyczne Skarżący nie wskazuje, jaki fakt został ustalony wadliwie, względnie jaki rzeczywiście występujący fakt nie został ustalony. S. zarzutu w sposób oczywisty wskazuje, że w istocie chodzi o zarzut wadliwej subsumpcji ustaleń faktycznych do ustalonego stanu faktycznego w sprawie. Zarzut I, jako dotyczący rzekomego naruszenia prawa procesowego, jest bezprzedmiotowy. W świetle powyższych uwag ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji są prawidłowe, ponieważ mieszczą się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów jako spójne, logicznie powiązane z materiałem dowodowym, niebudzące wątpliwości w świetle życiowego doświadczenia. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjmuje owe ustalenia Sądu Rejonowego w całości za własne. Nie oznacza to jednak, że nie wymagają one uzupełnienia. Konieczność ta wynika jednak z uwzględnienia zarzutów co do naruszenia prawa materialnego. Przystępując do oceny tych zarzutów, stwierdzić należało zasadność ich łącznego rozpoznania. Dotyczą one w istocie wadliwego, według skarżącego, wyważenia przez Sąd I instancji sprzecznych w okolicznościach niniejszej sprawy reguł: przeprowadzenia służebności drogi koniecznej przez grunty, które były przedmiotem czynności prawnej, w wyniku której powstała nieruchomość pozbawiona dostępu do drogi publicznej ( art. 145 § 2 zd. II k.c. ), oraz obowiązku uwzględnienia interesu społeczno-gospodarczego przy przeprowadzeniu drogi koniecznej ( art. 145 § 3 k.c. ). W tym zakresie Sąd Rejonowy stanął na stanowisku iż w okolicznościach niniejszej sprawy prymat przyznać należy zasadzie z art. 145 § 2 zd. II k.c. Sąd Okręgowy w obecnym składzie takiego wyważenia obu zasad, w okolicznościach poddanej pod osąd sprawy, nie podziela z przyczyn następujących: w świetle opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego P. F. wariant I, zgodny z art. 145 § 2 zd. II k.c. , a uwzględniający wytyczenie drogi koniecznej przez działkę (...) , jest 7,5 razy droższy od wariantu II, obejmującego wytyczenie drogi koniecznej przez działkę (...) . Co więcej, działka (...) już jest wykorzystywana jako droga. Wytyczenie nowej drogi wedle wariantu I skutkować będzie równoległym i sąsiednim istnieniem dwóch dróg, co najwyżej rozdzielonych ogrodzeniem. Te okoliczności, w ocenie Sądu Okręgowego w składzie obecnym, przemawiają za słusznością stanowiska wnioskodawcy. W szczególności tak znaczna dysproporcja kosztów wyczerpuje wskazaną przez Sąd Najwyższy w sprawie IV CSK 158/103 przesłankę odstąpienia od obciążenia gruntów będących przedmiotem czynności prawnej, w wyniku której doszło do powstania nieruchomości pozbawionej dostępu do drogi koniecznej. Natomiast sam konflikt występujący, czy też mogący się nawet pogłębić, pomiędzy zainteresowanymi nie stanowi samodzielnej przesłanki uzasadniającej odmowę wytyczenia drogi koniecznej przez nieruchomości niektórych z nich, jeżeli za takim jej przeprowadzeniem przemawiają inne względy o charakterze społeczno-gospodarczym, a więc w tym wypadku: rażąca dysproporcja kosztów oraz zagospodarowanie działki (...) jako drogi. Skutkowało to koniecznością uzupełnienia materiału postępowania o mapę geodezyjną, mogącą stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej, w zakresie wytyczenia służebności drogi koniecznej wedle wariantu II, to jest przebiegającej przez istniejącą już nieruchomość, wykorzystywaną jako droga. Mapa taka została sporządzona przez biegłego geodetę Z. B. i wpisana do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 17 lipca 2023 roku pod numerem P. (...) .2023. (...) . Nie wzbudziła zastrzeżeń wnioskodawcy ani uczestników, poza podtrzymywaniem przez uczestników argumentacji o niezasadności takiego wytyczenia przedmiotowej służebności. Sposób wyznaczenia granic służebności nie wzbudził również zastrzeżeń Sądu Okręgowego i stał się ostatecznie częścią postanowienia. Należało również zaktualizować wysokość wynagrodzenia. W tym zakresie nie zgłoszono sprzeciwu co do waloryzacji wynagrodzenia o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług, potocznie określany inflacją, wedle danych publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny, bez konieczności odwoływania się do kolejnej opinii. Na podstawie powszechnie dostępnych danych tego (...) , owe wskaźniki – wyrażane w odniesieniu do roku poprzedniego jako (...) – ustalono na: dla 2020 roku – 103,4; dla 2021 roku – 105,1; dla 2022 roku – 114,4; dla 2023 roku – 111,4. Dla stycznia 2024 roku analogiczny miesięczny wskaźnik – w stosunku do miesiąca poprzedzającego, ujmowanego jako (...) – wyniósł 100,4; dla lutego 2024 roku zaś – 100,3. O powyższe fakty należało uzupełnić ustalenia, co uczyniono. Sąd Okręgowy stanął również na stanowisku iż wysokość wynagrodzenia, o którym mowa w art. 145 § 1 k.c. , winna uwzględniać to, że dochodzi do wytyczenia służebności przez grunty niewchodzące w skład gruntów objętych czynnością prawną, w wyniku której doszło do wyodrębnienia nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej. Jest to realna uciążliwość dla współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej jako działka (...) , gdyż wskutek tego naruszenia nieruchomość tych współwłaścicieli zostaje obciążona na rzecz nieruchomości wnioskodawcy; owa ingerencja w prawo własności oponujących uczestników nie wystąpiłaby, gdyby należycie przeprowadzono wyodrębnienie nieruchomości wnioskodawcy, ingerencja ta winna zatem znaleźć swoje odzwierciedlenie w wynagrodzeniu, przez jego dodatkowe zwiększenie o około 20 %. W tej sytuacji wyjściowe 2.000 zł z operatu szacunkowego (k. 127 – 140), należało pomnożyć kolejno przez ustalone wskaźniki, co dało: 2.000 zł × 1,034 × 1,051 × 1,144 × 1,114 × 1,004 × 1,003 ≈ 2.789 zł. Dalsze powiększenie o 20 % dało, w zaokrągleniu do pełnych setek złotych: 2.789 zł × 1,20 ≈ 3.300 zł. Sumę tę podzielono między uczestników będących współwłaścicielami nieruchomości obciążonej proporcjonalnie do przysługującego udziału we współwłasności. W powstałych okolicznościach za prawidłowe uznano natomiast pierwotne rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w I instancji i w tym zakresie rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego pozostało w niezmienionej postaci. Odwołanie się do reguł ogólnych ponoszenia kosztów w postępowaniu nieprocesowym jest zawsze aktualne, skoro pozostałe reguły, przewidziane w kolejnych paragrafach art. 520 k.c. , mają charakter fakultatywny. W niniejszej sprawie z jednej strony pozwala wyważyć, że ustanowienie służebności następuje w interesie wnioskodawcy, zaś z drugiej – w części, w jakiej ponosić koszty własnego udziału w sprawie będą oponujący uczestnicy – w sposób dostateczny oddaje fakt iż z dwóch przeciwstawnych poglądów, stanowisko tych uczestników nie zostało ostatecznie uwzględnione. Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za wymagające zmiany, rozstrzygnięto co do istoty ( art. 386 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. ). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. , z przyczyn wskazanych już przy okazji rozstrzygania o kosztach postępowania za I instancję. 1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.). 2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm.). 3 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2010 r., IV CSK 158/10, OSNC-ZD z 2011, nr 2, poz. 43. 4 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-pot-inflacja-/roczne-wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych/ 5 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-pot-inflacja-/miesieczne-wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-od-1982-roku/