III CA 600/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy w Łodzi postanowieniem z dnia 30 grudnia 2016 r. stwierdził, że spadek po H. C., zmarłym w 1975 r., na podstawie ustawy nabyli jego matka S. C. oraz bracia Z. C. (1) i Z. C. (2) w określonych udziałach. Sąd I instancji ustalił, że spadkodawca był rozwiedziony, bezdzietny, a jego rodzice i ojciec zmarli przed nim. Następcami prawnymi spadkobierców ustawowych są uczestnicy postępowania. Sąd odrzucił możliwość dziedziczenia na podstawie testamentu ustnego, wskazując na sprzeczne i niewiarygodne zeznania świadków co do jego treści i okoliczności sporządzenia, a także na brak spełnienia wymogów formalnych. Odnosząc się do testamentu własnoręcznego, którego fragment znajdował się w aktach wcześniejszej sprawy, Sąd uznał, że jego treść nie mogła zostać w pełni odtworzona z powodu odcięcia części dokumentu, a także istniały wątpliwości co do jego mocy aż do chwili otwarcia spadku. W związku z tym, stwierdzono nabycie spadku z ustawy. Wnioskodawczyni złożyła apelację, kwestionując ocenę dowodów i ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, domagając się stwierdzenia nabycia spadku na rzecz A. Z. na podstawie testamentu ustnego. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację, uznając ją za bezzasadną. Sąd odwoławczy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego co do niewykazania ważności testamentu ustnego, podkreślając znaczenie wnikliwej oceny dowodów w takich sprawach i wskazując na istotne rozbieżności w zeznaniach świadków, które nie mogły być usprawiedliwione upływem czasu. Sąd Okręgowy uznał również, że ustalenia dotyczące zaginionego testamentu własnoręcznego nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia apelacji, gdyż jego treść nie została jednoznacznie odtworzona, a wątpliwości co do jego mocy nie zostały rozwiane. W konsekwencji, Sąd Okręgowy utrzymał w mocy postanowienie Sądu Rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku na podstawie ustawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących testamentu ustnego i własnoręcznego, ocena dowodów w sprawach spadkowych, zasady dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
Dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z wątpliwymi testamentami i zaginionym dokumentem.
Zagadnienia prawne (3)
Czy testament ustny sporządzony w obecności świadków, którego treść została spisana, jest ważny i skuteczny, jeśli zeznania świadków dotyczące okoliczności jego sporządzenia są sprzeczne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli zeznania świadków są sprzeczne co do okoliczności sporządzenia testamentu, a także co do jego treści, nie można uznać testamentu ustnego za ważny i skuteczny.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że sprzeczności w zeznaniach świadków dotyczące liczby osób obecnych, sposobu spisania testamentu oraz momentu jego sporządzenia (przed lub po śmierci spadkodawcy) uniemożliwiają uznanie testamentu ustnego za ważny i skuteczny, nawet jeśli co do zasady spadkodawca wyraził wolę powołania konkretnej osoby do spadku.
Czy zaginiony testament własnoręczny, którego fragment znajduje się w aktach sprawy, może stanowić podstawę stwierdzenia nabycia spadku, jeśli jego pełna treść nie może zostać odtworzona, a istnieją wątpliwości co do jego mocy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli treść zaginionego testamentu własnoręcznego nie może zostać jednoznacznie odtworzona, a istnieją istotne wątpliwości co do jego mocy aż do chwili otwarcia spadku, nie może on stanowić podstawy do stwierdzenia nabycia spadku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mimo istnienia fragmentu dokumentu w aktach sprawy, nie było możliwe jednoznaczne odtworzenie pełnej treści testamentu własnoręcznego, ani ustalenie, czy spadkodawca sam odciął jego część w celu odwołania postanowień, czy też dokument został zmodyfikowany przez inną osobę. Brak możliwości rozwiania tych wątpliwości wykluczył możliwość oparcia orzeczenia na tym testamencie.
Jakie są zasady dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez spadkobierców ustawowych, którzy nie posiadają kwalifikacji do jego dziedziczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Jeśli spadkobiercy ustawowi nie posiadają wymaganych kwalifikacji do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, dziedziczą je na zasadach ogólnych, tak jak pozostałą część spadku.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 1061 i 1063 k.c. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 4/99, stwierdzając, że w sytuacji, gdy żaden z krewnych spadkodawcy nie pracował w spadkowym gospodarstwie rolnym bezpośrednio przed otwarciem spadku, dziedziczą je na zasadach ogólnych, w tym samym udziale co pozostałą część spadku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. Z. | inne | wnioskodawca |
| J. C. (1) | inne | uczestnik postępowania |
| A. C. | inne | uczestnik postępowania |
| K. C. | inne | uczestnik postępowania |
| J. S. | inne | uczestnik postępowania |
| S. K. (1) | inne | uczestnik postępowania |
| J. C. (2) | inne | uczestnik postępowania |
| R. S. | inne | uczestnik postępowania |
| A. R. | inne | uczestnik postępowania |
| S. G. | inne | uczestnik postępowania |
| U. C. | inne | uczestnik postępowania |
| B. C. | inne | uczestnik postępowania |
| Ż. S. | inne | uczestnik postępowania |
| J. C. (3) | inne | uczestnik postępowania |
| P. C. | inne | uczestnik postępowania |
| H. C. | inne | spadkodawca |
| S. C. | inne | spadkobierca ustawowy |
| Z. C. (1) | inne | spadkobierca ustawowy |
| Z. C. (2) | inne | spadkobierca ustawowy |
| A. Z. | inne | potencjalny spadkobierca testamentowy |
| S. K. (2) | inne | świadek testamentu |
| J. P. (1) | inne | świadek testamentu |
| S. M. (1) | inne | świadek testamentu |
| J. N. (1) | inne | świadek testamentu |
| J. N. (2) | inne | świadek testamentu |
Przepisy (14)
Główne
Przepisy wprowadzające k.c. art. LI
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów w brzmieniu obowiązującym w dacie otwarcia spadku.
k.c. art. 952 § § 1
Kodeks cywilny
Przesłanki ważności testamentu ustnego: oświadczenie ostatniej woli ustnie w jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków.
k.c. art. 952 § § 3
Kodeks cywilny
Warunki skuteczności testamentu ustnego: stwierdzenie treści w ciągu sześciu miesięcy od otwarcia spadku przez zgodne zeznania świadków przed sądem; możliwość poprzestania na zgodnych zeznaniach dwóch świadków, gdy przesłuchanie jednego nie jest możliwe.
k.c. art. 933 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zasady dziedziczenia ustawowego po osobie rozwiedzionej i bezdzietnej, z uwzględnieniem udziału rodziców i rodzeństwa.
k.c. art. 1061
Kodeks cywilny
Zasady dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
k.c. art. 1063
Kodeks cywilny
Dziedziczenie gospodarstwa rolnego przez spadkobierców ustawowych nieposiadających kwalifikacji.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena wiarygodności i mocy dowodów według swobodnego przekonania sądu na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
Pomocnicze
k.c. art. 946
Kodeks cywilny
Odwołanie testamentu.
k.p.c. art. 520 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 380
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznanie przez sąd drugiej instancji wniosków dowodowych zgłoszonych w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania przed sądem drugiej instancji.
k.p.c. art. 520 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego w przypadku sprzeczności interesów stron.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiotem dowodu są tylko okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewykazanie przez wnioskodawczynię ważności testamentu ustnego z powodu sprzecznych zeznań świadków. • Niewykazanie przez wnioskodawczynię ważności testamentu własnoręcznego z powodu niemożności odtworzenia jego pełnej treści i wątpliwości co do jego mocy. • Prawidłowa ocena dowodów przez Sąd Rejonowy zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. • Istotne rozbieżności w zeznaniach świadków testamentu ustnego, które nie dają się usprawiedliwić upływem czasu.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną ocenę zeznań świadków testamentu ustnego. • Zarzut sprzeczności ustaleń faktycznych z materiałem dowodowym. • Zarzut naruszenia art. 933 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 926 § 2 k.c. poprzez ich niezasadne zastosowanie. • Zarzut naruszenia art. 949 § 1 k.c. w związku z art. 941 k.c. poprzez ich niezastosowanie. • Zarzut naruszenia art. 952 § 1 k.c. i art. 1065 k.c. w związku z art. 941 k.c. poprzez ich niezastosowanie. • Zarzut naruszenia art. 952 § 3 k.c. poprzez jego niezastosowanie.
Godne uwagi sformułowania
Podniesienie takiego argumentu zdaje się świadczyć o tym, że redagujący apelację profesjonalny pełnomocnik wnioskodawczyni niezbyt dokładnie zapoznał się z treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia albo też niezupełnie zrozumiał tok przedstawionego tam rozumowania Sądu Rejonowego. • Prawdą jest, że zgodność ta – jako materialnoprawny warunek skuteczności testamentu – dotyczyć musi wyłącznie treści rozrządzeń spadkodawcy na wypadek śmierci, jednak należy tę kwestię odróżnić od czynienia przez Sąd ustaleń faktycznych w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym także o zeznania świadków testamentu, co do tego, czy zaistniała okoliczność faktyczna będąca przesłanką ważności testamentu, a więc czy rzeczywiście spadkodawca oświadczył swą wolę w obecności co najmniej trzech świadków. • Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez Sąd art. 233 § 1 k.p.c. wymaga więc określenia, jakich konkretnie uchybień dopuścił się sąd orzekający, naruszając tym samym zasady logicznego rozumowania bądź wskazania doświadczenia życiowego w toku wyprowadzania wniosków w oparciu o przeprowadzone dowody. • Nie można w ten tylko sposób wyjaśnić tego, że część świadków twierdziła, iż S. M. (1) był obecny podczas testowania, zaś sam S. M. (1) temu ostatecznie zaprzeczył – trudno sobie wyobrazić, aby zapomniał on o tak niecodziennym wydarzeniu, brak też po jego stronie uzasadnionych motywów do składania fałszywych zeznań. […]
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących testamentu ustnego i własnoręcznego, ocena dowodów w sprawach spadkowych, zasady dziedziczenia gospodarstwa rolnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z wątpliwymi testamentami i zaginionym dokumentem.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje złożoność dowodzenia w sprawach spadkowych, zwłaszcza gdy w grę wchodzą testamenty ustne i zaginione dokumenty, co jest częstym problemem w praktyce prawniczej.
“Testament ustny czy ustawa? Sąd rozstrzyga o spadku po H.C. w obliczu sprzecznych zeznań świadków i zaginionego dokumentu.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.