III Ca 572/13

Sygn. akt III Ca 572/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu – Wydział III Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Zofia Klisiewicz SSO Urszula Kapustka - sprawozdawca SSO Katarzyna Kwilosz - Babiś Protokolant prot. sąd Ewelina Konieczny po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r. na rozprawie sprawy z powództwa A. P. przeciwko H. P. i małoletniej K. P. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową – matkę E. P. o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego na skutek apelacji pozwanego H. P. od wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 29 kwietnia 2013 r., sygn. akt III RC 278/11 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że uchyla obowiązek alimentacyjny powoda A. P. w stosunku do pozwanego H. P. wynikający z wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, za okres od dnia 1.09.2011 r. do dnia 30.06.2012 r. i od dnia 15.11.2012 r. do dnia 24.01.2013 r. oraz obniża – począwszy od dnia 25.01.2013 r. – wysokość alimentów należnych pozwanemu H. P. od powoda, wynikających z w/w wyroku, z kwoty 600 zł do kwoty 400 zł miesięcznie, z tym że orzeka, iż alimenty te będą płatne do rąk pozwanego H. P. , do dnia 10 – tego każdego miesiąca, z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, a w pozostałej części powództwo w stosunku do pozwanego H. P. oddala; 2. oddala apelację w pozostałym zakresie; 3. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sygn. akt III Ca 572/13 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 20.09.2011 r. powód A. P. domagał się uchylenia swojego obowiązku alimentacyjnego wobec pozwanego H. P. oraz obniżenia alimentów należnych od niego pozwanej K. P. z kwoty 500 zł do kwoty 300 zł miesięcznie. Sąd Rejonowy w Gorlicach wyrokiem z dnia 29.04.2013 r. uchylił z dniem 1.09.2011 r. wynikający z wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, obowiązek alimentacyjny powoda A. P. w stosunku do pozwanego H. P. (pkt I sentencji), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II sentencji) i zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu (pkt III sentencji). Sąd Rejonowy ustalił, że wyrokiem z dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, Sąd Okręgowy w Nowym Sączu obciążył rodziców E. P. i A. P. obowiązkiem utrzymania małoletnich dzieci H. P. i K. P. i zasądził od A. P. na rzecz H. P. alimenty w kwotach po 600 zł miesięcznie, a na rzecz K. P. alimenty w kwotach po 500 zł miesięcznie, a nadto ustalił miejsce pobytu małoletnich dzieci przy matce. H. P. miał wówczas 14 lat i był uczniem trzeciej klasy gimnazjum, a K. P. miała 7 lat i była uczennicą pierwszej klasy szkoły podstawowej. E. P. pracowała jako nauczycielka z wynagrodzeniem 2 100 zł miesięcznie. A. P. nigdzie wówczas nie pracował, utrzymywał się z oszczędności, mieszkał wraz z konkubiną i ich 15 – miesięcznym synem. Aktualnie powód A. P. mieszka w domu swoich rodziców w U. razem z konkubiną i ich wspólnym pięcioletnim synem. Razem z nimi od dnia 1.09.2011 r. zamieszkał pozwany H. P. , który uczęszczał wówczas do szkoły zawodowej w N. . Powód pokrywał koszty utrzymania pozwanego H. , na które składały się wydatki na wyżywienie, zakup odzieży, przyborów szkolnych, biletu miesięcznego na dojazd do szkoły oraz kieszonkowe. Zarówno powód, jak i E. P. dawali pozwanemu H. prezenty typu telefon komórkowy, czy też gotówkę. W czerwcu 2012 r. pozwany H. P. ukończył szkołę zawodową i zdobył zawód mechanika pojazdów samochodowych. Od września 2012 r. pozwany H. P. jest słuchaczem (...) Technikum Zawodowego w D. , w którym nauka odbywa się w systemie zaocznym, dwa razy w tygodniu, z tym że uczniowie nie mają obowiązku uczestniczenia we wszystkich zajęciach – jeżeli są nieobecni mogą droga mailową wysłać pracę pisemną na zaliczenie. W miesiącach lipiec, sierpień i do połowy września 2012 r. pozwany H. P. mieszkał z matką w D. , następnie mieszkał z powodem do 8.03.2013 r., po czym w okresie od 8.03.2013 r. do 3.04.2013 r. znowu z matką, a od 3.04.2013 r. ponownie z powodem. Od połowy września 2012 r. do połowy stycznia 2013 r. pozwany H. P. pracował wraz z powodem w firmie prowadzonej przez konkubinę powoda i otrzymywał z tego tytułu wynagrodzenie. W grudniu 2012 r. powód opłacił pozwanemu koszt kursu na prawo jazdy. Od połowy stycznia 2013 r. pozwany H. P. nigdzie nie pracuje, nie szuka pracy w zawodzie mechanika samochodowego, pomaga wujkowi przy pracach w lesie i w gospodarstwie, za co otrzymuje pieniądze, które przeznacza na papierosy. Wieczory spędza w towarzystwie kolegów, a potem odsypia w ciągu dnia. Powód jest zatrudniony w firmie swojej konkubiny i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1 200 zł miesięcznie. Konkubina powoda osiąga dochód w wysokości około 1 900 zł miesięcznie. Syn powoda z konkubinatu uczęszcza do przedszkola, za które odpłatność wynosi 115 zł miesięcznie. Powód i jego konkubina wspólnie z rodzicami powoda ponoszą koszty utrzymania domu płacąc miesięcznie 150 zł z tytułu partycypowania w opłatach za energię elektryczną i gaz oraz ponoszą sezonowo koszt zakupu opału w wysokości 1 500 zł. Powód i jego konkubina spłacają kredyty w ratach wynoszących łącznie 900 zł miesięcznie. K. P. ma 12 lat i zamieszkuje z matką. E. P. pracuje jako nauczyciel z wynagrodzeniem 2 500 zł netto. Wynajmuje pokój w U. płacąc z tego tytułu czynsz w kwocie 600 zł miesięcznie. Ponadto wynajmuje mieszkanie w D. i płaci za nie czynsz w wysokości 1 000 zł miesięcznie. Sąd Rejonowy uznał, że pozwany H. P. od dnia 1.09.2011 r. pozostawał na utrzymaniu powoda, który zapewniał mu mieszkanie, wyżywienie, przekazywał pieniądze na podręczniki i pomoce szkolne, płacił za bilet miesięczny, dawał kieszonkowe i stan taki trwał do ukończenia przez pozwanego szkoły i uzyskania zawodu mechanika pojazdów samochodowych. Sąd wskazał, że po ukończeniu szkoły zawodowej pozwany nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się, bowiem nie szuka pracy w zawodzie mechanika, spędza czas z kolegami, a w ciągu dnia śpi. Zdaniem Sądu Rejonowego taka postawa pozwanego nie zasługuje na aprobatę i uzasadnia uchylenie się przez powoda od świadczeń alimentacyjnych względem pozwanego w oparciu o przepis art. 133 § 3 k.r.o. W ocenie Sądu Rejonowego nie zachodzą natomiast przesłanki z art. 138 k.r.o. do obniżenia wysokości alimentów zasądzonych na rzecz pozwanej K. P. . Z przytoczonych względów Sąd Rejonowy uchylił z dniem 1.09.2011 r. obowiązek alimentacyjny powoda względem pozwanego H. P. i oddalił powództwo o obniżenie alimentów na rzecz pozwanej K. P. . Z uwagi na częściowe uwzględnienie żądań Sąd Rejonowy zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu. Wyrok powyższy w części obejmującej rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I wyroku zaskarżył pozwany H. P. apelacją, w której zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, art. 133 § 3 k.r.o. poprzez błędne uznanie, iż pozwany nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się, gdy faktycznie pozwany nadal się kształci w celu uzyskania odpowiednich kwalifikacji zawodowych oraz podejmował i podejmuje różne prace dorywcze, zarówno u ojca, jak i wujka; 2. naruszenie art. 233 § 1 i 2 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności poprzez dokonaną wybiórczo oraz wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego ocenę zeznań pozwanego oraz E. P. i w konsekwencji błędne przyjęcie, że pozwany mieszka u powoda i pozostaje na jego utrzymaniu oraz że w okresie od 1.09.2011 r. do chwili obecnej pozwany otrzymywał od powoda pomoc finansową niezbędną do utrzymania i kontynuowania nauki; 3. naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez odmówienie mocy dowodowej zeznaniom pozwanego i jego matki E. P. dotyczących faktycznego okresu zamieszkiwania pozwanego wraz z powodem w domu babci, dostarczaniu środków utrzymania pozwanemu przez jego matkę, uczęszczania do szkoły, poszukiwania i wykonywania pracy zarobkowej oraz spędzania przez pozwanego czasu wolnego; 4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na: a) mylnym i nieuzasadnionym przyjęciu, iż skoro zajęcia w szkole pozwanego nie są obowiązkowe, to nie musi on na nie uczęszczać i powinien w tym czasie pracować, b) nieuwzględnieniu faktu, że pozwany podejmował prace zarobkowe na rzecz powoda, jak również na rzecz wujka oraz że zamieścił w Internecie ogłoszenie o poszukiwaniu pracy; c) przyjęciu przez Sąd z urzędu, iż pozwany, pomimo młodego wieku oraz uczęszczania do płatnej szkoły jeszcze przez okres dwóch lat, powinien sam zarobić na swoje utrzymanie, a nie wymagać pomocy od ojca; d) uznaniu za prawdziwe i wiarygodne słów pozwanego, które w rzeczywistości zostały wyrwane z kontekstu i przeinaczone, w szczególności, iż pozwany pali papierosy, noce spędza z kolegami, a w dzień śpi i nie chce mu się pracować, jak również nieuwzględnienie stanu psychicznego pozwanego, który podczas rozprawy płakał, gdyż był zdenerwowany i nieporadny, a Sąd nie przyznał mu pełnomocnika z urzędu. Podnosząc powyższe zarzuty pozwany H. P. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się częściowo uzasadniona. Sąd Rejonowy uchylił z dniem 1.09.2011 r. obowiązek alimentacyjny powoda A. P. względem pozwanego H. P. wynikający z wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, przyjmując że od dnia 1.09.2011 r. do czasu ukończenia nauki w szkole zawodowej pozwany był na wyłącznym utrzymaniu powoda, a po ukończeniu szkoły nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Sąd Okręgowy akceptuje ustalenie, że w okresie od 1.09.2011 r. do 30.06.2012 r. pozwany H. P. pozostawał na utrzymaniu ojca – powoda A. P. . Okoliczność powyższa wynika nie tylko z dowodu z przesłuchania powoda, ale także z zeznań świadka P. P. i przesłuchania pozwanego. Za udowodniony uznał także Sąd Okręgowy fakt, iż pozwany pozostawał na utrzymaniu ojca w okresie od 15.11.2012 r. do 24.01.2013 r. Z twierdzeń pozwanego (k. 155), które Sąd Okręgowy uznał za wiarygodne wynika, że w tym okresie powód i pozwany podejmowali różne prace budowlane i powód pokrywał koszty utrzymania syna w ten sposób, że zapewniał mu wyżywienie, w połowie listopada dał mu 1 000 zł, w grudniu 2012 r. opłacił mu kurs prawa jazdy, a ponadto przekazywał mu po 100 zł na pokrycie kosztów utrzymania w czasie weekendów spędzanych przez pozwanego w D. . W tym zakresie twierdzenia pozwanego różniły się od twierdzeń powoda jedynie co do oznaczenia początkowego terminu, w którym trwał powyższy stan rzeczy. Mianowicie powód utrzymywał, że taki stan rzeczy miał miejsce począwszy od 15.09.2012 r., ale swych twierdzeń w żaden sposób nie wykazał, mimo że na nim spoczywał ciężar dowodu zgodnie z art. 6 k.c. Co do pozostałego okresu objętego pozwem powód nie wykazał, by pozwany pozostawał na jego utrzymaniu. Niespornym jest, że z mocy wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu dnia 30.01.2009 r., sygn. akt I C 1256/07, powód zobowiązany został do płacenia alimentów na rzecz syna H. w kwotach po 600 zł miesięcznie. Formalnie zatem powód powinien był spełniać swój obowiązek alimentacyjny wobec syna w formie pieniężnej. W świetle poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy uznał, że w okresach od 1.09.2011 r. do 30.06.2012 r. i od 15.11.2012 r. do 24.01.2013 r. powód realizował w naturze swój obowiązek alimentacyjny wobec pozwanego H. P. wynikający ze wskazanego wyżej wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu. Przepis art. 138 k.r.o. stanowi, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. W okolicznościach niniejszej sprawy – na podstawie w/w przepisu – uzasadniona była zmiana wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r. w części dotyczącej alimentów zasądzonych od A. P. na rzecz H. P. polegająca na zniesieniu nałożonego na A. P. obowiązku zapłaty rat alimentacyjnych w okresach od 1.09.2011 r. do 30.06.2012 r. i od 15.11.2012 r. do 24.01.2013 r., a to z uwagi na zmianę stosunków polegającą na spełnianiu przez zobowiązanego tego obowiązku w naturze. Powyższemu rozstrzygnięciu nie sprzeciwia się podnoszona przez matkę pozwanego E. P. okoliczność, iż w w/w okresach również ona ponosiła koszty utrzymania pozwanego w ten sposób, że kupiła mu spodnie, dresy, bieliznę oraz leki, a także utrzymywała pozwanego w czasie, gdy ją odwiedzał. W odpowiedzi na pozew E. P. podała, że syn przebywał u niej od 28.10.2011 r. do 4.11.2011 r. i od 12.12.2011 r. do 5.01.2012 r. (k. 25). Jeśli bowiem E. P. w taki właśnie sposób przyczyniała się do pokrycia usprawiedliwionych potrzeb syna, czyniła to w wykonaniu własnego obowiązku alimentacyjnego, spoczywającego na niej na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r., którym orzeczono, że obowiązkiem utrzymania H. P. obciążeni zostali oboje rodzice. Zdaniem Sądu Okręgowego brak było natomiast podstaw do zastosowania w sprawie przepisu art. 133 § 3 k.r.o. , który stanowi, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Sąd Rejonowy uznał, że po ukończeniu szkoły pozwany H. P. nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się i w związku z powyższym przyjął, że począwszy od ukończenia przez pozwanego szkoły spełnione zostały przesłanki z art. 133 § 3 k.r.o. do uchylenia obowiązku alimentacyjnego powoda. Sąd Okręgowy nie podziela powyższego stanowiska. Na marginesie zauważyć należy, że ani w pozwie, ani w pismach procesowych powód zastępowany począwszy od dnia 28.11.2011 r. przez profesjonalnego pełnomocnika domagając się uchylenia obowiązku alimentacyjnego nie powoływał się na przesłanki z art. 133 § 3 k.r.o. Natomiast jako okoliczności uzasadniające uwzględnienie powództwa podawał pozostawanie pozwanego na jego wyłącznym utrzymaniu oraz pogorszenie się jego sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu Okręgowego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że pozwany uzyskał w pełni możliwość samodzielnego utrzymania się. Z akt sprawy wynika, że w czerwcu 2012 r. pozwany ukończył wprawdzie szkołę zawodową, ale nie zdał kończącego tę szkołę egzaminu praktycznego (pismo E. P. z dnia 10.07.2012 r. – k. 101), co uniemożliwia przyjęcie, że uzyskał konkretny zawód dający możliwość zatrudnienia. Bezpośrednio po zakończeniu nauki w szkole zawodowej pozwany podjął dalsze kształcenie. Od września 2012 r. jest słuchaczem (...) Technikum Zawodowego w D. , w zawodzie technik mechanik, w którym nauka odbywa się w systemie zaocznym, tj. dwa razy w tygodniu, a termin zakończenia nauki przewidziany jest na 31.08.2015 r. Zdaniem Sądu Okręgowego nie można w takiej sytuacji odmówić pozwanemu prawa do dalszego kształcenia się celem podniesienia kwalifikacji. W świetle powyższego Sąd Okręgowy uznał, że pozwany nie usamodzielnił się jeszcze w pełni. Podjęta przez niego nauka powoduje, że jego możliwości zarobkowe są ograniczone, aczkolwiek niewykluczone. W sytuacji, gdy nauka w szkole odbywa się dwa razy w tygodniu, możliwe jest – zdaniem Sądu Okręgowego – połączenie nauki z pracą zarobkową, co zresztą pozwany udowodnił swoim zachowaniem podejmując prace budowlane wraz ze swoim ojcem, czy pracując dorywczo w swego wujka. Nie można podzielić w pełni ustalenia Sądu Rejonowego, który podał że pozwany nie pracuje i nie szuka zatrudnienia. Wprawdzie ustalenia te zostały oparte na stwierdzeniach samego pozwanego, to jednak zauważyć trzeba, że pozwany składał zeznania w stanie wysokiego zdenerwowania i stresu, w protokole rozprawy odnotowano że „pozwany w czasie przesłuchania cały czas płacze” (k. 155). Ponadto – mimo stwierdzeń pozwanego - w rzeczywistości pozwany podejmował pracę zarobkową, pracował wraz z ojcem i u wujka, jak również poszukuje zatrudnienia, o czym świadczą ogłoszenia zamieszczone przez niego w internecie (k. 177, 178). W sprawie brak było zatem podstaw do uwzględnienia powództwa o uchylenie obowiązku alimentacyjnego za dalsze okresy niż wskazane wyżej. Powództwo w tym zakresie należało potraktować jako za daleko idące, co nie stało na przeszkodzie przyjęciu, że stwierdzona w sprawie zmiana stosunków polegająca przede wszystkim na uzyskaniu przez pozwanego pełnoletniości i ograniczonej możliwości zarobkowania uzasadniała – na podstawie art. 138 k.r.o. - zmianę orzeczenia w przedmiocie obowiązku alimentacyjnego poprzez obniżenie dotychczasowych alimentów z kwoty 600 zł do kwoty 400 zł miesięcznie, począwszy od dnia 25.01.2013 r. W ocenie Sądu Okręgowego koszty utrzymania pozwanego zamykają się w kwocie około 1 000 zł miesięcznie. Powód A. P. powinien partycypować, począwszy od dnia 25.01.2013 r., w kosztach utrzymania syna kwotą 400 zł. Jest ona adekwatna do jego możliwości majątkowych i zarobkowych. Możliwości te – w porównaniu do daty wyrokowania w sprawie I C 1256/07 Sądu Okręgowego w Nowym Sączu, zmieniły się tylko o tyle, że obecnie powód nie posiada już oszczędności, którymi dysponował poprzednio. Powód oprócz pozwanego, ma na utrzymaniu małoletnie dzieci: córkę K. P. , na którą płaci alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie oraz syna ze związku z konkubiną. Obowiązek alimentacyjny wobec pozwanego spoczywa także na jego matce E. P. , która jest w stanie alimentować syna kwotą około 200 zł – 300 zł miesięcznie. Sąd Okręgowy miał przy tym na uwadze, że w dacie wyrokowania w sprawie I C 1256/07 Sądu Okręgowego w Nowym Sączu E. P. otrzymywała wynagrodzenie w kwocie 2 100 zł, w czasie niniejszego postępowania w wysokości 2765 zł netto, a od dnia 1.09.2013 r. w związku z ograniczeniem wymiaru zatrudnienia do 14/18 godzin tygodniowo, wynagrodzenie to zostało jej zmniejszone proporcjonalnie do zatrudnienia (zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia z dnia 7.02.2012 r. – k. 29, decyzja Dyrektora Zespołu Szkół w U. z dnia 16.05.2013 r. – k. 179). Na E. P. ciąży także obowiązek alimentacyjny wobec jej córki K. P. . Pozwany H. P. winien – zdaniem Sądu Okręgowego – z uwagi na swoją pełnoletniość i naukę w systemie zaocznym, podjąć zatrudnienie, by wspomóc w swoim utrzymaniu rodziców i zarobić na pozostałe koszty swego utrzymania. Reasumując Sąd Okręgowy uznał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał podstawę do uchylenia ciążącego na powodzie z mocy wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 30.01.2009 r. obowiązku zapłaty na rzecz pozwanego rat alimentacyjnych w okresach od 1.09.2011 r. do 30.06.2012 r. i od 15.11.2012 r. do 24.01.2013 r., z uwagi na zmianę stosunków polegającą na spełnianiu przez zobowiązanego tego obowiązku w naturze oraz do obniżenia – począwszy od 25.01.2013 r. – zasądzonych alimentów z kwoty 600 zł do kwoty 400 zł wobec zmiany stosunków polegającej na uzyskaniu przez pozwanego pełnoletności i uzyskaniu przez niego ograniczonych możliwości zarobkowania. Dalej idące powództwo – jako niezasadne – podlegało oddaleniu. Z przytoczonych wyżej względów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 138 k.r.o. , art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c. Mając na uwadze fakt, że apelacja została uwzględniona częściowo, o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu o przepis art. 100 zd. 1 k.p.c. (...)