III CA 278/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku o wpis współwłaścicieli do księgi wieczystej na podstawie aktu darowizny z 2002 roku. Sąd Rejonowy oddalił wniosek, stwierdzając, że darczyńca, H. S. (1), był jedynie współwłaścicielem nieruchomości, a nie jej jedynym właścicielem, co czyniło umowę darowizny nieskuteczną w zakresie przeniesienia większych udziałów niż posiadał. Sąd wskazał, że wpis do księgi wieczystej musi odpowiadać rzeczywistemu stanowi prawnemu, a przedłożone dokumenty budziły wątpliwości co do skuteczności czynności prawnej. Wnioskodawca i uczestnik postępowania T. B. (2) złożyli apelację, zarzucając sądowi pierwszej instancji przekroczenie zakresu kognicji sądu wieczystoksięgowego oraz błędną wykładnię przepisów prawa materialnego. Sąd Okręgowy uznał apelację za bezzasadną. Podkreślono, że sąd wieczystoksięgowy ma obowiązek badać nie tylko formę wniosku i dokumentów, ale także ich skuteczność materialnoprawną, aby zapobiegać wpisom niezgodnym z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd odwoławczy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, które potwierdza, że sąd wieczystoksięgowy może i powinien badać skuteczność czynności prawnej, jeśli dokumenty budzą wątpliwości. W analizowanym przypadku, z treści księgi wieczystej i przedłożonych dokumentów wynikało, że darczyńca przeniósł więcej praw, niż posiadał, co czyniło umowę bezskuteczną. Dodatkowo, Sąd Okręgowy zauważył sprzeczność między wnioskowanymi udziałami a udziałami wynikającymi z dokumentów, nawet przy założeniu ważności darowizny w zakresie posiadanych przez darczyńcę udziałów. W konsekwencji, apelacja została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaZakres kognicji sądu wieczystoksięgowego w zakresie badania skuteczności materialnoprawnej czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu, a także zasady dotyczące skuteczności umów darowizny nieruchomości, gdy darczyńca jest jedynie współwłaścicielem.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z księgami wieczystymi i obrotem nieruchomościami, gdzie kluczowe jest badanie zgodności dokumentów z treścią księgi wieczystej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd wieczystoksięgowy ma obowiązek badać skuteczność materialnoprawną czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu do księgi wieczystej, zwłaszcza gdy dokumenty budzą wątpliwości co do zgodności z treścią księgi wieczystej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd wieczystoksięgowy ma obowiązek badać skuteczność materialnoprawną czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu, aby zapobiegać wpisom niezgodnym z rzeczywistym stanem prawnym.
Uzasadnienie
Sąd odwoławczy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym sąd wieczystoksięgowy nie jest jedynie organem rejestrowym, lecz ma obowiązek badać, czy czynność prawna uzasadnia powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa, które ma być wpisane. Jest to konieczne dla zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego i zgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Czy umowa darowizny nieruchomości, w której darczyńca przeniósł więcej praw, niż sam posiadał jako współwłaściciel, jest skuteczna w zakresie przeniesienia własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa darowizny jest bezskuteczna w zakresie przeniesienia własności, jeśli darczyńca nie był wyłącznym właścicielem nieruchomości i przeniósł więcej praw, niż posiadał.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że darczyńca H. S. (1) mógł rozporządzić jedynie swoim udziałem we współwłasności nieruchomości. Ponieważ akt darowizny obejmował całą nieruchomość, a nie tylko udział darczyńcy, umowa była bezskuteczna w zakresie przeniesienia własności na obdarowanych. Dodatkowo, wnioskowane udziały przez strony były sprzeczne z tym, co wynikałoby nawet z ważnej części darowizny.
Czy sąd wieczystoksięgowy może odmówić wpisu, jeśli przedłożone dokumenty nie wywołują wątpliwości co do nieważności czynności prawnej?
Odpowiedź sądu
Sąd nie może odmówić wpisu, jeśli dokumenty nie wywołują wątpliwości co do nieważności. Jednakże, jeśli dokumenty w opozycji do treści księgi wieczystej wskazują na przeniesienie większych praw niż posiadał darczyńca, sąd ma obowiązek badać skuteczność czynności.
Uzasadnienie
Sąd odwoławczy wyjaśnił, że choć sąd wieczystoksięgowy nie powinien odmówić wpisu, gdy dokumenty nie budzą wątpliwości co do nieważności, to w sytuacji, gdy z dokumentów i księgi wieczystej wynika sprzeczność (np. darczyńca przeniósł więcej praw niż posiadał), sąd musi zbadać skuteczność materialnoprawną czynności, aby zapobiec wpisom niezgodnym z rzeczywistością.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| T. B. (1) | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| M. E. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| A. A. (1) | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| Gmina Miejska Ł. | instytucja | właściciel wpisany w księdze wieczystej |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | właściciel (potencjalny) |
| D. S. | osoba_fizyczna | poprzedni właściciel/współwłaściciel |
| R. S. | osoba_fizyczna | poprzedni właściciel/współwłaściciel |
| M. S. | osoba_fizyczna | poprzedni właściciel/współwłaściciel |
| H. S. (1) | osoba_fizyczna | darczyńca |
| R. K. | osoba_fizyczna | obdarowany |
| J. A. | osoba_fizyczna | spadkobierca |
Przepisy (12)
Główne
k.p.c. art. 626 8 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia apelacji.
Pomocnicze
k.p.c. art. 626 8 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego granicach.
u.k.w.h. art. 34
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Wpis w księdze wieczystej może nastąpić, gdy osoba, której prawo ma być wpisem dotknięte jest lub zostaje jednocześnie wpisana w księdze wieczystej jako uprawniona. Do ujawnienia właściciela wystarcza, aby następstwo prawne po osobie wpisanej jako właściciel zostało wykazane odpowiednimi dokumentami.
k.c. art. 155 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków rozporządzających umowy zobowiązującej.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej.
Dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich art. 1
Dotyczy przejmowania majątków na rzecz Skarbu Państwa.
k.c. art. 92 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy rozporządzenia rzeczą sprzecznie z warunkiem.
k.c. art. 169 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy nabycia rzeczy ruchomej od osoby nieuprawnionej.
u.k.w.h. art. 6
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Dotyczy rękojmi publicznej ksiąg wieczystych.
k.c. art. 556 § § 3
Kodeks cywilny
Przepis nie istnieje.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o procesie do innych postępowań.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd wieczystoksięgowy ma obowiązek badać skuteczność materialnoprawną czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu. • Umowa darowizny była bezskuteczna, ponieważ darczyńca przeniósł więcej praw, niż posiadał. • Wnioskowane udziały były sprzeczne z treścią dokumentów i księgi wieczystej.
Odrzucone argumenty
Sąd wieczystoksięgowy przekroczył zakres kognicji, badając skuteczność czynności prawnej. • Umowa darowizny nie była nieważna ani bezskuteczna. • Wnioskodawca wykazał następstwo prawne po osobie wpisanej do księgi wieczystej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd wieczystoksięgowy nie został wyposażony w instrumenty odpowiednie do ich wyjaśnienia i do sądu tego nie należy prowadzenie postępowania zmierzającego do rozstrzygnięcia o ich zasadności. • Jeżeli przedłożone dokumenty nie wywołują wątpliwości skutkujących uznaniem nieważności czynności prawnej na podstawie wniosku, dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej, sąd nie może odmówić dokonania wpisu zgodnie z wnioskiem. • W tym właśnie polega istota sprawy. • Z treści księgi wieczystej wynikało bowiem, że darczyńca przeniósł więcej praw aniżeli posiadał. • W postępowaniu wieczystoksięgowym kontroli sądu podlega również skuteczność materialno-prawna czynności prawnej, która stanowi podstawę wpisu. • Wynika to ze szczególnej roli sądu w przeciwdziałaniu dokonywania wpisów sprzecznych z rzeczywistym stanem rzeczy. • Nie znajduje uzasadnienia ograniczenie roli sądu w postępowaniu o wpis w księdze wieczystej do organu rejestrowego. • Obowiązek badania treści wniosku i dokumentów mieści w sobie również ocenę, czy czynność materialnoprawna stanowiąca podstawę wpisu uzasadnia powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa, które ma być wpisane do księgi wieczystej lub z niej wykreślone. • Musi zatem ocenić, czy prawo, które ma być wpisane, zostało ważnie ustanowione. • Podstawę tej oceny stanowić mogą wyłącznie ustalenia dokonane na podstawie treści wniosku, treści dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej. […]
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego w zakresie badania skuteczności materialnoprawnej czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu, a także zasady dotyczące skuteczności umów darowizny nieruchomości, gdy darczyńca jest jedynie współwłaścicielem."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z księgami wieczystymi i obrotem nieruchomościami, gdzie kluczowe jest badanie zgodności dokumentów z treścią księgi wieczystej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie dokumentów przez sąd wieczystoksięgowy i jakie mogą być konsekwencje prawne przenoszenia większych praw niż się posiada. Jest to praktyczny przykład z zakresu prawa rzeczowego.
“Darowizna nieruchomości: czy sąd sprawdzi, czy darczyńca faktycznie posiadał to, co daruje?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.