III Ca 2669/22

Sygn. akt III Ca 2669/22 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 października 2022 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Widzewa w Łodzi oddalił powództwo W. C. skierowane przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. o podwyższenie renty, nie obciążył powódki obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania i nieuiszczone koszty postępowania przeniósł na rachunek Skarbu Państwa. Apelację od powyższego wyroku w zakresie oddalającym powództwo wywiodła powódka. Skarżąca zarzuciła wyrokowi: I. naruszenie przepisów prawa procesowego, w zakresie mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a to: 1) art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. poprzez bezzasadne pominięcie na rozprawie w dniu 13 stycznia 2022 roku dowodu z uzupełniającej opinii biegłego z zakresu kadr i płac na okoliczność wyliczenia hipotetycznej emerytury brutto w dalszych okresach po wydaniu opinii uzupełniającej z listopada 2018 r., jako zmierzającego do przedłużenia postępowania, w sytuacji, gdy renta wyrównawcza stanowi różnicę pomiędzy zarobkami, które powódka mogłaby osiągnąć a świadczeniem, które obecnie uzyskuje, a wyliczenie tej różnicy wymaga wiedzy specjalistycznej biegłego, w konsekwencji czego powódka została pozbawiona możliwości wykazania wysokości hipotetycznego wynagrodzenia oraz hipotetycznej emerytury, jakie otrzymywałaby, gdyby nie doszło do wypadku w drodze do pracy z 15 września 2000 roku; 2) art. 235 2 § 2 k.p.c. poprzez zaniechanie wydania obligatoryjnego postanowienia o pominięciu dowodu z uzupełniającej opinii biegłej M. R. w celu wyliczenia hipotetycznej emerytury powódki w kwotach netto w kolejnych latach 2019 – 2022, w zakresie którego wniosek został złożony w treści pisma przygotowawczego strony powodowej z dnia 28 marca 2022 roku, w konsekwencji czego powódka została pozbawiona możliwości wykazania wysokości hipotetycznej emerytury, jaką otrzymywałaby, gdyby nie doszło do wypadku w drodze do pracy z 15 września 2000 roku; 3) art. 327 1 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 205 12 § 2 k.p.c. poprzez całkowite zaniechanie wskazania oraz odniesienia się w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku do twierdzeń oraz wniosków zawartych w treści pisma przygotowawczego powódki z dnia 28 marca 2022 roku, mimo, iż stanowisko wyrażone w w/w piśmie wskazywało, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy powódka otrzymywałaby znacznie wyższą hipotetyczną emeryturę, gdyby nie skutki wypadku, za które odpowiedzialność przyjął pozwany, w konsekwencji czego Sąd bezzasadnie oddalił powództwo; 4) art. 327 1 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez wskazanie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż „jak wynika z treści opinii biegłego, stan zdrowia powoda z uwagi na uszkodzenie rdzenia kręgowego nie ulegnie nigdy poprawie. Wymaga on pomocy ze strony osób trzecich, którą sprawują członkowie rodziny i przyjaciel”, mimo, iż są to twierdzenia nie odnoszące się do stanu faktycznego niniejszej sprawy ani osoby powódki, która nie ma uszkodzonego rdzenia kręgowego, w konsekwencji czego uzasadnienie wyroku jest wewnętrznie sprzeczne, co utrudnia stronom odtworzenie procesu decyzyjnego Sądu w zakresie ustaleń faktycznych, które legły u podstaw rozstrzygnięcia o oddaleniu powództwa, jak i znacznie utrudniona jest kontrola merytoryczna zaskarżonego rozstrzygnięcia przez sąd odwoławczy; 5) art. 327 1 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. poprzez niewskazanie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku podstaw faktycznych i prawnych dot. rozstrzygnięcia o oddaleniu powództwa co do wszystkich zgłoszonych roszczeń, mimo, iż Sąd, rozpoznając na podstawie art. 907 § 2 k.c. powództwo o zmianę wysokości renty za wyrządzoną szkodę nie bada ponownie przesłanek odpowiedzialności, lecz ogranicza się do sprawdzenia, czy zmiana stosunków usprawiedliwia żądanie zmiany wysokości lub czasu trwania renty, czego próżno szukać w pisemnym uzasadnieniu wyroku, w konsekwencji czego strony nie znają przyczyn rozstrzygnięcia Sądu w tym zakresie, jak i znacznie utrudniona jest kontrola merytoryczna zaskarżonego rozstrzygnięcia przez sąd odwoławczy; 6) art. 233 § 1 poprzez: a) dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, skutkującą błędnym uznaniem, iż powódka z uwagi na zachowaną częściowo zdolność do pracy mogła podjąć inną pracę, dzięki której mogła samodzielnie przyczynić się do wzrostu osiąganego dochodu, w sytuacji, gdy jak wynika z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy J. G. , stan zdrowia powódki oraz warunki, w jakich powódka hipotetycznie mogłaby podjąć pracę, są na tyle specyficzne, iż praktycznie uniemożliwiały powódce znalezienie jakiegokolwiek zatrudnienia, w konsekwencji czego Sąd bezzasadnie oddalił powództwo; b) poczynienie ustaleń faktycznych bez dokonania wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, wyrażające się w szczególności zdeprecjonowaniem treści opinii biegłego z zakresu (...) , z której wynika jednoznacznie, iż hipotetyczna emerytura powódki wyliczona w oparciu o dane z zaświadczenia z dnia 18 grudnia 2003 roku oraz przy uwzględnieniu okoliczności, iż powódka do dnia przejścia na emeryturę pracowałaby na stanowisku, które zajmowała przed wypadkiem z dnia 15 września 2000 roku wynosiłaby 3.562,82 złotych brutto, a zatem świadczenie powódki wypłacane przez pozwanego od września 2013 roku zostało zaniżone przez pozwanego o kwotę 1.262,15 złotych brutto w skali miesiąca, w konsekwencji czego Sąd bezzasadnie oddalił powództwo. II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 907 § 2 k.c. w związku z art. 444 § 2 k.c. poprzez: 1) błędne ich zastosowanie i oddalenie powództwa o zasądzenie kwoty tytułem wyrównania zaniżonej renty wyrównawczej za okres od kwietnia 2011 roku – 11 kwietnia 2013 roku, mimo, iż jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pozwany co do zasady uznał roszczenie powódki o rentę wyrównawczą, lecz wypłacił ją w zaniżonej wysokości na skutek błędnie przyjętego miesięcznego wynagrodzenia powódki przed wypadkiem z dnia 15 września 2000 roku; 2) błędną ich wykładnię i oddalenie powództwa o podwyższenie renty wyrównawczej, w sytuacji, gdy przedmiotem oceny nie mogą być przesłanki przyznania renty, gdyż sąd bierze pod uwagę wszelkie okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej stron oraz okoliczności obiektywne, w tym też istotny spadek siły nabywczej pieniądza, zaś w niniejszej sprawie – jak wskazał Sąd w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku – zmiana stosunków po stronie powodowej niewątpliwie nastąpiła, co powinno skutkować zasadzeniem na rzecz powódki dochodzonych przez nią kwot tytułem podwyższenia renty wyrównawczej; 3) błędne ich zastosowanie i oddalenie powództwa o zasądzenie renty wyrównawczej w wysokości po 1.262,15 złotych miesięcznie, płatnej od dnia 1 września 2013 roku tytułem wyrównania wysokości świadczenia emerytalnego, do którego powódka miałaby prawo, gdyby nie doszło do wypadku w dniu 15 września 2000 roku, w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że stan zdrowia powódki oraz warunki w jakich powódka hipotetycznie mogłaby podjąć pracę są na tyle specyficzne, że powódka posiadała jedynie iluzoryczną możliwość wykorzystania swej uszczuplonej zdolności do pracy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez: a) zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 5.721,66 tytułem wyrównania zaniżonej renty wyrównawczej za okres od kwietnia 2011 – 11 kwietnia 2013 roku wraz z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia wymagalności płatności poszczególnych rat renty do dnia zapłaty; b) podwyższenie renty wyrównawczej przyznanej powódce przez pozwanego za okres od kwietnia 2011 roku do 11 kwietnia 2013 roku o kwotę po 150 złotych miesięcznie z uwagi na zmianę stosunków ekonomiczno – gospodarczych wpływających na wysokość wynagrodzeń od czasu ustalenia wysokości świadczenia i zasądzenie skapitalizowanej renty za ten okres w kwocie 3.600 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności płatności poszczególnych rat renty do dnia zapłaty; c) zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki renty wyrównawczej w wysokości po 1.262,15 złotych miesięcznie płatnej od dnia 1 września 2013 roku tytułem wyrównania świadczenia emerytalnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, do którego powódka miałaby prawo, gdyby nie doszło do wypadku z dnia 15 września 2000 roku; d) zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, według norm prawem przepisanych; 2) zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu odwoławczym, według norm prawem przepisanych – wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna w części o tyle, że skutkować musi uchyleniem zaskarżonego wyroku w części dotyczącej roszczenia powódki o podwyższenie renty wyrównawczej tytułem wyrównania świadczenia emerytalnego i przekazaniem sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. W zakresie powyższego roszczenia Sąd Rejonowy nie rozpoznał bowiem istoty sprawy a nadto sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwia kontrolę instancyjną. Uzasadnienie Sądu Rejonowego nie pozwala bowiem ustalić na jakiej podstawie oddalił on roszczenie o podwyższenie renty wyrównawczej z tytułu wysokości emerytury, jaką powódka mogłaby hipotetycznie uzyskać, gdyby do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego. Przyczyny oddalenia powództwa w tym zakresie nie zostały wprost wskazane w uzasadnieniu Sądu Rejonowego. Wskazana przez Sąd Rejonowy w rozważaniach okoliczność nie wykazania, jakie kwoty powódka mogłaby zarobić wykonując po wypadku inną pracę, pozostaje bez znaczenia dla oceny tego konkretnego roszczenia. Wykonywanie przez powódkę innej pracy dorywczej, czy chałupniczej pozostaje bez wpływu na wysokość emerytury jaką by otrzymała, gdyby pracowała w dalszym ciągu na stanowisku zajmowanym przed wypadkiem. Nie wykazanie powyższej okoliczności nie stanowi więc przeszkody tamującej, uzasadniającej oddalenie roszczenia powódki o podwyższenie renty wyrównawczej tytułem wyrównania świadczenia emerytalnego. Skoro zaś tak to w tym zakresie zachodzi nierozpoznanie istoty sprawy. Nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. ma miejsce wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, błędnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna unicestwiająca roszczenie albo przesłanka wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 22; z 12 lutego 2002 r. I CKN 486/00, OSP 2003, z. 3, poz. 36; z 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13, niepubl.; z 25 czerwca 2015 r., V CZ 35/15, niepubl. i z dnia 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16, niepubl.). Wobec powyższego, w tej części uchylono zaskarżony wyrok i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. . W pozostałym zakresie apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. W odniesieniu do pozostałych składników żądania powódki za bezzasadne należy uznać zarzuty apelacji kierowane przez skarżą wobec poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń faktycznych, w szczególności zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. . Zgodnie z powyższym przepisem sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zdaniem Sądu Okręgowego, ocena materiału dowodowego przeprowadzona przez Sąd I instancji nie narusza granic swobodnej oceny dowodów, wyznaczonej dyspozycją art. 233 § 1 k.p.c. nie jest sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania, czy doświadczenia życiowego i mieści się w ramach swobody sądu (por. też Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 6 listopada 1998 r., sygn. III CKN 4/98). Przypomnieć należy, że jeśli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, chociażby w równym stopniu na podstawie tego samego materiału dowodowego udałoby się wysnuć wnioski odmienne. Zarzut obrazy przepisu art. 233 § 1 k.p.c. nie może też polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej, korzystnej dla skarżącego oceny materiału dowodowego (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. II CKN 572/99, i w wyroku z dnia 27 września 2002 r., sygn. II CKN 817/00). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że wbrew wywodom skarżącego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy zaprezentowany przez strony reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników i nie naruszył przy tym dyspozycji art. 233 § 1 k.p.c. , a przeprowadzona przez ten Sąd ocena materiału dowodowego jest w całości logiczna, spójna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego. Chybionym jest zarzut dotyczący ustalenia przez Sąd Rejonowy możliwości wykonywania przez powódkę po wypadku innej pracy. Sąd Okręgowy dostrzega bowiem, że z opinii biegłego wynikają daleko idące ograniczenia co do warunków w jakich powódka mogłaby taką pracę świadczyć. Wbrew twierdzeniom apelacji nie są to jednak warunki niemożliwe do spełnienia na rynku pracy i uniemożliwiające podjęcie powódce jakiejkolwiek pracy. Warunki wskazane przez biegłego z całą pewnością pozwalają na podjęcie zatrudnienia w warunkach pracy chałupniczej wykonywanej w miejscu zamieszkania Idąc dalej, niezasadnym jest zarzut naruszenia prawa procesowego w postaci art. 327 1 § 1 k.p.c. . Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmujące ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Dostrzegając niedoskonałość uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie wklejenia do niego części ustaleń niedotyczących powódki oraz niewskazania przyczyn oddalenia powództwa w zakresie w jakim zaskarżony wyrok uchylono i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania, należy wskazać, że w zakresie pozostałych roszczeń powódki uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wyżej wskazane elementy. Wbrew zastrzeżeniom apelacji Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie wyjaśnił z jakich powodów i w oparciu o jakie dowody wyprowadził wnioski, które przesądziły o rozstrzygnięciu. Pisemne motywy zaskarżonego orzeczenia umożliwiają odtworzenie rozumowania Sądu pierwszej instancji, które znalazło wyraz w jego sentencji i pozwalają na dokonanie kontroli instancyjnej przez sąd odwoławczy. Należy również przypomnieć, że z arzuty naruszenia przepisów postępowania, których skutkiem nie jest nieważność postępowania, wtedy mogą być skutecznie podniesione, gdy strona skarżąca wykaże, że zarzucane uchybienie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy w pełni podziela przy tym stanowisko, że skoro uzasadnienie wyroku, mające wyjaśnić przyczyny, dla których orzeczenie zostało wydane, jest sporządzane już po wydaniu postanowienia, to wynik sprawy nie może zależeć od tego, jak zostało ono napisane i czy zawiera wszystkie wymagane elementy. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może być usprawiedliwiony tylko w tych wyjątkowych przypadkach, w których treść uzasadnienia orzeczenia Sądu I instancji całkowicie uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia (porównaj między innymi wyroki Sądu Najwyższego z: 27 czerwca 2001 r., II UKN 446/00, OSNP 2003, nr 7, poz. 182; 5 września 2001 r., I PKN 615/00, OSNP nr 15, poz. 352; 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05; 24 sierpnia 2009 r., I PK 32/09; 16 października 2009 r., I UK 129/09; 8 czerwca 2010 r., I PK 29/10). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja jednak z całą pewnością nie zachodzi. W zakresie, w jakim zaskarżony wyrok nie został uchylony Sąd Rejonowy nie naruszył również przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 442 § 2 k.c. jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Renta ta ma rekompensować faktyczną utratę możliwości zarobkowych. W orzecznictwie nie ma rozbieżności odnośnie tego, czy poszkodowany jest obowiązany do wykorzystania zachowanej zdolności do pracy. Judykatura od dawna stoi na stanowisku, że poszkodowany obowiązany jest wykorzystać zachowaną zdolność do zarobkowania, jeżeli utracił tę zdolność tylko częściowo (por. wyrok Sądu Najwyższego z 2 marca 1966, II PR 18/66, NP. 1966 nr 10, s. (...) ; w nowszym orzecznictwie np. wyrok z 5 września 2001 r., II UKN 534/00). Jeżeli wypadek przy pracy nie spowodował całkowitej niezdolności do pracy, a jedynie ograniczył możliwości zarobkowania pracownika, jako podstawę ustalenia wysokości renty wyrównawczej określonej art. 444 § 2 k.c. przyjmuje się wysokość spodziewanego wynagrodzenia pomniejszonego o wynagrodzenie, które pracownik może uzyskać wykorzystując ograniczoną zdolność do pracy. W orzecznictwie akcentuje się obowiązek wykorzystania pozostałej zdolności do pracy stwierdzając, że dotyczy to także przypadku, gdy aktualna sytuacja na rynku pracy uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Takie okoliczności, jak brak ofert pracy nie są objęte odpowiedzialnością zakładu pracy, jako niebędące normalnym następstwem wypadku przy pracy (por. wyrok z 5 września 2001 r., II UKN 534/00). W wyroku z dnia 2 sierpnia 2006 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że zobowiązanie do naprawienia szkody w postaci wypłacania renty nie może obejmować tej części utraconych korzyści, która nie pozostaje w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem, które szkodę spowodowało. W realiach przedmiotowej sprawy powódka nie wykazał, jakie dochody mogłaby uzyskać z tytułu wykonywania pracy, do której zachowała zdolność. Trafnie więc jej żądania w tym zakresie Sąd Rejonowy oddalił jako nieudowodnione. W tej więc części apelacja podlegała oddaleniu a to na podstawie art. 385 k.p.c. . O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono w oparciu o art. 108 § 2 k.p.c.