III CA 208/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy w Łęczycy oddalił powództwo M. M. (1) i K. M. o zapłatę zachowku po zmarłej matce J. M. (1). Kluczową kwestią była kwalifikacja prawna umowy z dnia 6 czerwca 2008 r., na mocy której rodzice powodów i pozwanego darowali synowi M. M. (2) gospodarstwo rolne. Sąd Rejonowy uznał tę umowę za umowę z następcą w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nie darowiznę, co skutkowało nieuwzględnieniem wartości gospodarstwa przy obliczaniu zachowku. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację powodów, uznał ten wyrok za błędny. Podzielił stanowisko apelujących, że umowa ta, mimo pewnych odniesień do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, miała charakter darowizny. Wskazał, że w dacie zawarcia umowy spadkodawczyni miała już przyznaną rentę, co wykluczało możliwość zawarcia umowy z następcą. Ponadto, strony zatytułowały umowę jako "Umowę darowizny", a zeznania świadków i samego pozwanego wskazywały na wolę dokonania darowizny i spłaty rodzeństwa. Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, nakazując uwzględnienie, że umowa z 6 czerwca 2008 r. jest darowizną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja charakteru prawnego umów przekazania gospodarstwa rolnego następcy w kontekście roszczeń o zachowek, zwłaszcza gdy umowa zawiera elementy wskazujące na darowiznę.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umowami przekazania gospodarstw rolnych na gruncie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i Kodeksu cywilnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy, zawarta na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, może być traktowana jako umowa darowizny w rozumieniu Kodeksu cywilnego, a jej wartość podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy, zawarta na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, może być traktowana jako umowa darowizny, jeśli jej essentialia negotii odpowiadają darowiźnie, a strony wyraźnie tak ją określiły, nawet jeśli zawierała odniesienia do przepisów o umowie z następcą. Wartość takiej darowizny podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że kluczowe znaczenie ma wola stron i treść umowy. Skoro umowa została zatytułowana "Umowa darowizny", a jej essentialia negotii odpowiadają darowiźnie, należy ją tak traktować, nawet jeśli zawierała odniesienia do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Brak było przesłanek do zawarcia umowy z następcą, a zeznania stron i świadków potwierdzały wolę darowizny i spłaty rodzeństwa.
Czy zarzut przedawnienia roszczenia o zachowek jest zasadny, jeśli powództwo zostało wniesione przed upływem pięcioletniego terminu od otwarcia spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut przedawnienia nie jest zasadny, jeśli powództwo zostało wniesione przed upływem pięcioletniego terminu od otwarcia spadku.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy uznał, że spadek otworzył się 21 czerwca 2011 r., a powództwo zostało wniesione 20 czerwca 2016 r., czyli przed upływem pięcioletniego terminu przedawnienia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. M. (1) | osoba_fizyczna | powódka |
| K. M. | osoba_fizyczna | powód |
| M. M. (2) | osoba_fizyczna | pozwany |
| J. M. (1) | osoba_fizyczna | spadkodawczyni |
| J. M. (3) | osoba_fizyczna | ojciec spadkodawczyni |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 991 § §1
Kodeks cywilny
Uprawnieni do zachowku i jego wysokość.
k.c. art. 991 § §2
Kodeks cywilny
Roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej do pokrycia zachowku lub jego uzupełnienia.
u.u.s.r. art. 84
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
Umowa z następcą.
Pomocnicze
k.c. art. 888
Kodeks cywilny
Definicja darowizny.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Zasada doliczania darowizn do spadku przy ustalaniu zachowku.
k.c. art. 994
Kodeks cywilny
Wyłączenia od doliczania darowizn do spadku.
k.c. art. 1000 § §1
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność obdarowanego za zachowek.
k.c. art. 1007 § §2
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczenia przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu darowizny.
u.u.s.r. art. 85
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
Wykonanie umowy z następcą.
k.p.c. art. 98 § §1, §1 1, §3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu i zasądzenie kosztów.
k.p.c. art. 105 § §1
Kodeks postępowania cywilnego
Koszty nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.
k.p.c. art. 229
Kodeks postępowania cywilnego
Fakty znane sądowi z urzędowania.
k.p.c. art. 230
Kodeks postępowania cywilnego
Fakty przyznane przez stronę przeciwko niej samej.
k.p.c. art. 233 § §1
Kodeks postępowania cywilnego
Swobodna ocena dowodów.
k.p.c. art. 271
Kodeks postępowania cywilnego
Zeznania świadków.
k.p.c. art. 386 § §4
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 108 § §2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Pobieranie nieuiszczonych opłat.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy, zawarta na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, może być traktowana jako darowizna, jeśli jej charakter i wola stron na to wskazują. • W dacie zawarcia umowy spadkodawczyni miała już przyznaną rentę, co wykluczało możliwość zawarcia umowy z następcą. • Strony zatytułowały umowę jako "Umowę darowizny", a zeznania świadków i pozwanego potwierdzały wolę darowizny i spłaty rodzeństwa.
Odrzucone argumenty
Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy jest odrębnym typem umowy, do której nie stosuje się przepisów o darowiźnie, nawet jeśli zawiera elementy nieodpłatności.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko apelujących, że umowa ta, mimo odwołania do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, miała charakter darowizny. • W tej sytuacji powołanie w umowie, że jest ona zawierana w trybie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (§3) nie ma decydującego znaczenia i należy oceniać jako wskazanie przez strony umowy na motyw jej zawarcia. • Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że umowa zawarta aktem notarialnym w dniu 6 czerwca 2008 r. pomiędzy J. i J. małż. M. a M. M. (2) nie stanowiła umowy darowizny, a umowę z następcą przewidzianą w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja charakteru prawnego umów przekazania gospodarstwa rolnego następcy w kontekście roszczeń o zachowek, zwłaszcza gdy umowa zawiera elementy wskazujące na darowiznę."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umowami przekazania gospodarstw rolnych na gruncie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i Kodeksu cywilnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji umów w kontekście dziedziczenia i zachowku, szczególnie w sprawach dotyczących gospodarstw rolnych, co jest istotne dla wielu osób i prawników.
“Czy umowa przekazania gospodarstwa rolnego to zawsze darowizna? Sąd Okręgowy wyjaśnia kluczowe różnice.”
Dane finansowe
WPS: 68 750,88 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.