III CA 1856/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi wyrokiem z dnia 14 czerwca 2022 r. oddalił powództwo D. K. przeciwko M. B. o zachowek, zasądzając od powódki na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu. Powódka wniosła apelację, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, w tym błędną ocenę dowodów, nieuwzględnienie darowizny gospodarstwa rolnego oraz nierozpoznanie istoty sprawy. Powódka domagała się zmiany wyroku i zasądzenia kwoty 60.000 zł z tytułu zachowku lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy uznał apelację za zasadną i uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, błędnie uznając, że darowizna gospodarstwa rolnego dokonana ponad 10 lat przed otwarciem spadku nie podlega doliczeniu do substratu zachowku, zwłaszcza że obdarowany był spadkobiercą. Sąd Okręgowy podkreślił, że ograniczenie dziesięcioletnie nie ma zastosowania do darowizn na rzecz spadkobierców. Ponadto, Sąd Okręgowy uznał, że umowa zawarta w formie aktu notarialnego, mimo oświadczeń stron o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej, stanowiła umowę darowizny zgodnie z Kodeksem cywilnym, a nie umowę z następcą uregulowaną w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. W związku z tym, wartość darowizny powinna być uwzględniona przy ustalaniu zachowku. Sąd Okręgowy wskazał, że Sąd Rejonowy nie przeprowadził niezbędnych dowodów, w tym wyceny nieruchomości, co uniemożliwiło merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego pozostawiono Sądowi pierwszej instancji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zachowku, doliczania darowizn do spadku, a także charakteru prawnego umów przekazania gospodarstwa rolnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji darowizny gospodarstwa rolnego na rzecz spadkobiercy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy darowizna gospodarstwa rolnego dokonana na rzecz spadkobiercy ponad dziesięć lat przed otwarciem spadku podlega doliczeniu do substratu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, darowizna na rzecz spadkobiercy nie podlega ograniczeniu dziesięcioletniemu i powinna być doliczona do substratu zachowku.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy oparł się na wykładni językowej art. 994 § 1 k.c., zgodnie z którą ograniczenie dziesięcioletnie dotyczy darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami. Ponadto, sąd uznał, że umowa darowizny gospodarstwa rolnego podlega przepisom Kodeksu cywilnego, a nie specyficznym przepisom ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co oznacza, że jej wartość powinna być uwzględniona przy ustalaniu zachowku.
Jaki jest charakter prawny umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy zawartej w formie aktu notarialnego, w szczególności czy stanowi ona darowiznę podlegającą przepisom Kodeksu cywilnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Umowa zawarta w formie aktu notarialnego, mimo oświadczeń stron o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej, stanowi umowę darowizny podlegającą przepisom Kodeksu cywilnego.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy podkreślił, że strony miały możliwość wyboru formy prawnej przekazania gospodarstwa rolnego, w tym umowy z następcą. Wybór umowy darowizny przed notariuszem, który miał obowiązek pouczyć o skutkach, przesądza o jej charakterze. Oświadczenia stron o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej nie zmieniają charakteru prawnego umowy darowizny.
Czy Sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, oddalając powództwo o zachowek bez uwzględnienia wartości darowizny gospodarstwa rolnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że nierozpoznanie istoty sprawy nastąpiło wskutek błędnego uznania, że darowizna gospodarstwa rolnego nie podlega doliczeniu do substratu zachowku oraz zaniechania przeprowadzenia niezbędnych dowodów w celu ustalenia wartości darowizny i wysokości zachowku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. K. | osoba_fizyczna | powódka |
| M. B. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 994 § 1
Kodeks cywilny
Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Darowizny na rzecz spadkobierców podlegają doliczeniu, choćby zostały poczynione dawniej niż na dziesięć lat przed otwarciem spadku.
k.p.c. art. 386 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w przypadku nierozpoznania istoty sprawy.
Pomocnicze
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
k.c. art. 65 § 1 i 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 888 § 1
Kodeks cywilny
u.s.s.r. art. 84 i 89
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
Przepisy dotyczące umowy z następcą i jej rozwiązania, które nie mają zastosowania do umowy darowizny.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów.
k.p.c. art. 327 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uzasadnienia wyroku.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Dotyczy ciężaru dowodu.
k.c. art. 232
Kodeks cywilny
Dotyczy obowiązku przedstawienia dowodów przez strony.
k.p.c. art. 235 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przeprowadzania dowodów.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy merytorycznego charakteru postępowania apelacyjnego.
Konstytucja RP art. 176 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego.
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizna na rzecz spadkobiercy nie podlega ograniczeniu dziesięcioletniemu. • Umowa darowizny gospodarstwa rolnego podlega przepisom Kodeksu cywilnego i powinna być doliczona do substratu zachowku. • Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, zaniechając przeprowadzenia niezbędnych dowodów.
Odrzucone argumenty
Darowizna dokonana ponad 10 lat przed otwarciem spadku nie podlega doliczeniu do substratu zachowku. • Umowa przekazania gospodarstwa rolnego nie stanowi darowizny, lecz umowę z następcą.
Godne uwagi sformułowania
nierozpoznanie istoty sprawy • dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy • zaniechanie zbadania materialnej podstawy żądania albo pominięcie merytorycznych zarzutów stron • darowizny na rzecz osób będących spadkobiercami, a takimi osobami są strony procesu, podlegają doliczeniu, choćby zostały poczynione dawniej niż na dziesięć lat przed otwarciem spadku • umowa przeniesienia gospodarstwa rolnego następcy jako rodzaj umowy o charakterze cywilnoprawnym, odmienny od umów przeniesienia własności wymienionych w części szczegółowej Kodeksu cywilnego o zobowiązaniach • nie mieści się w katalogu umów regulowanych w Kodeksie cywilnym • umowa zawarta w formie aktu notarialnego zgodnie z jej nazwą jest umową darowizny, zatem podlega zaliczeniu na substrat zachowku
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zachowku, doliczania darowizn do spadku, a także charakteru prawnego umów przekazania gospodarstwa rolnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji darowizny gospodarstwa rolnego na rzecz spadkobiercy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia spadkowego - zachowku i doliczania darowizn, z praktycznym przykładem umowy dotyczącej gospodarstwa rolnego, co jest istotne dla wielu osób.
“Darowizna gospodarstwa rolnego sprzed lat. Czy syn odziedziczy wszystko, czy siostra dostanie zachowek?”
Dane finansowe
WPS: 60 000 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.