III CA 1512/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy w Łodzi postanowieniem z dnia 23 października 2019 roku stwierdził nabycie spadku po J. K. i Z. K. Sąd Rejonowy uznał testament J. K. z dnia 7 sierpnia 2013 roku za nieważny, powołując się na jego stan zdrowia (otępienie w przebiegu choroby Alzheimera) w momencie sporządzania testamentu, co uniemożliwiało świadome wyrażenie woli. Sąd Rejonowy uznał, że mimo upływu trzyletniego terminu do zgłoszenia nieważności przez osoby zainteresowane, sąd może z urzędu stwierdzić nieważność testamentu, jeśli nie upłynął dziesięcioletni termin od otwarcia spadku. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację uczestników, którzy kwestionowali nieuwzględnienie testamentu J. K. z 2013 roku. Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując, że upływ terminu przewidzianego w art. 945 § 2 k.c. wyłącza możliwość uwzględnienia nieważności testamentu przez sąd z urzędu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy w Łodzi zmienił postanowienie Sądu Rejonowego, uwzględniając wykładnię Sądu Najwyższego. Stwierdzono, że testament J. K. z 7 sierpnia 2013 roku jest ważny, a rozrządzenia w nim zawarte (zapisy windykacyjne) zostały uwzględnione. Zmieniono również rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, zasądzając je od wnioskodawczyni na rzecz uczestników.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 945 § 2 k.c. w kontekście możliwości uwzględnienia nieważności testamentu z urzędu przez sąd po upływie terminu.
Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy nieważność testamentu wynika z wad oświadczenia woli spadkodawcy (art. 945 § 1 k.c.).
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd może z urzędu stwierdzić nieważność testamentu z powodu wady oświadczenia woli spadkodawcy po upływie trzyletniego terminu przewidzianego w art. 945 § 2 k.c., jeśli nie upłynął dziesięcioletni termin od otwarcia spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, upływ terminu przewidzianego w art. 945 § 2 k.c. wyłącza zarówno możliwość powołania się na nieważność testamentu przez osobę zainteresowaną, jak i uwzględnienia tej nieważności przez sąd z urzędu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie przyjął, że mimo iż nieważność testamentu z powodu wad oświadczenia woli jest nieważnością bezwzględną, to przepisy art. 945 § 2 k.c. wprowadzają ograniczenia czasowe i podmiotowe. Po upływie terminu zawitego strona traci możliwość powołania się na nieważność, a tym samym sąd nie może jej uwzględnić z urzędu, aby chronić stabilizację stosunków prawnych.
Czy testament sporządzony w formie aktu notarialnego, ale z odciskiem palca zamiast podpisu, może być uznany za nieważny z powodu wady oświadczenia woli spadkodawcy?
Odpowiedź sądu
Tak, forma aktu notarialnego nie stoi na przeszkodzie udowadnianiu nieważności testamentu z powodu wad oświadczenia woli.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego (III CRN 181/85), zgodnie z którym forma aktu notarialnego nie wyłącza możliwości stwierdzenia nieważności testamentu na podstawie art. 945 k.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. K. | osoba_fizyczna | spadkodawczyni |
| J. K. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| J. S. (1) | osoba_fizyczna | spadkobierczyni/wnioskodawczyni |
| G. K. | osoba_fizyczna | spadkobierca/uczestnik |
| M. K. (1) | osoba_fizyczna | spadkobierca/uczestnik |
| M. K. (2) | osoba_fizyczna | spadkobierca/uczestnik |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 945 § § 1 pkt 1
Kodeks cywilny
Przesłanka nieważności testamentu z powodu sporządzenia go w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
k.c. art. 945 § § 2
Kodeks cywilny
Określa trzyletni termin do powołania się na nieważność testamentu z powodu wad oświadczenia woli, liczony od dnia dowiedzenia się o przyczynie nieważności, oraz dziesięcioletni termin od otwarcia spadku. Sąd Najwyższy zinterpretował ten przepis jako wyłączający możliwość uwzględnienia nieważności z urzędu po upływie terminu.
Pomocnicze
k.c. art. 1015 § § 2
Kodeks cywilny
Brak oświadczenia spadkobiercy o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w ustawowym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
k.c. art. 1029 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego.
k.c. art. 948 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy interpretacji testamentu.
k.p.c. art. 520 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w sprawach nieprocesowych.
k.p.c. art. 520 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie kosztów od strony przegrywającej na rzecz strony wygrywającej w sprawach nieprocesowych, gdy interesy stron były sprzeczne.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość zmiany zaskarżonego orzeczenia przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania przed sądem drugiej instancji.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie kosztów w sprawach o podział majątku, o alimenty i o naruszenie posiadania.
Prawo o Notariacie art. 87 § § 1 pkt 4 w zw. z § 2
Wymogi dotyczące formy aktu notarialnego, w tym podpisu lub odcisku palca.
k.p.c. art. 398 § 3 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
k.p.c. art. 398 § 20
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie sądu przekazanego sprawą wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Upływ terminu do stwierdzenia nieważności testamentu z powodu wady oświadczenia woli wyłącza możliwość uwzględnienia tej nieważności przez sąd z urzędu. • Testament sporządzony w formie aktu notarialnego z odciskiem palca zamiast podpisu jest ważny, jeśli dochowano innych wymogów formalnych.
Odrzucone argumenty
Sąd może z urzędu stwierdzić nieważność testamentu z powodu wady oświadczenia woli spadkodawcy po upływie trzech lat, jeśli nie upłynęło dziesięć lat od otwarcia spadku.
Godne uwagi sformułowania
upływ terminu przewidzianego w art. 945 § 2 k.c. wyłącza zarówno możliwość powołania się na nieważność testamentu przez osobę zainteresowaną, jak i uwzględnienia tej nieważności przez sąd z urzędu.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 945 § 2 k.c. w kontekście możliwości uwzględnienia nieważności testamentu z urzędu przez sąd po upływie terminu."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy nieważność testamentu wynika z wad oświadczenia woli spadkodawcy (art. 945 § 1 k.c.).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowej kwestii interpretacji przepisów o nieważności testamentów i terminów procesowych, z istotnym rozstrzygnięciem Sądu Najwyższego, które ma praktyczne znaczenie dla prawników zajmujących się prawem spadkowym.
“Czy sąd może zignorować upływ czasu przy stwierdzaniu nieważności testamentu? Kluczowa wykładnia Sądu Najwyższego.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.