III Ca 1266/19

Sygn. akt III Ca 1266/19 POSTANOWIENIE Dnia 31 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Balion-Hajduk Protokolant Marzena Makoś po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2022 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z wniosku S. F. z udziałem (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o odebranie oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku po W. A. przed sądem oraz o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po W. A. na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt I Ns 834/18 postanawia: 1. oddalić apelację; 2. nie obciążać wnioskodawczyni kosztami postępowania odwoławczego. SSO Magdalena Balion-Hajduk Sygn. akt III Ca 1266/19 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 23 maja 2019 roku Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej oddalił wniosek S. F. o odebranie oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku po W. A. przed sądem oraz zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po W. A. w terminie. Sąd Rejonowy ustalił, że W. A. , zmarła 24 lipca 2016 roku, była babcią wnioskodawczyni. 12 stycznia 2017 roku B. F. - matka wnioskodawczyni - odrzuciła spadek po swojej matce W. A. przed notariuszem M. B. w Kancelarii Notarialnej w R. . Oświadczyła przy tym, że posiada małoletnią córkę S. F. , która wobec odrzucenia spadku przez nią weszła w krąg spadkobierców ustawowych po W. A. . 27 października 2017 roku B. F. odebrała pismo Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej nadane w sprawie o sygn. 1N 1000/17, w którym sąd zawiadomił o możliwości odrzuceniu spadku w imieniu małoletniej S. F. i pouczył o sposobie i terminie złożenia takiego oświadczenia, pouczył także, że sześciomiesięczny termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. B. F. i M. F. wnieśli do Sądu Rejonowego w Chorzowie wniosek o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku po W. A. w imieniu małoletniej córki S. F. . Sąd Rejonowy w Chorzowie postanowieniem z 18 maja 2018 roku zezwolił wnioskodawcom na złożenie takiego oświadczenia w imieniu małoletniej. B. F. była hospitalizowana w okresach od 28 listopada do 1 grudnia 2016 roku z rozpoznaniem choroby korzeni nerwów rdzeniowych i migreny, od 16 kwietnia do 20 kwietnia 2018 roku z powodu zawrotów głowy i zaburzenia równowagi, od 25 czerwca do 28 czerwca 2018 roku z powodu zawrotów głowy oraz zaburzeń koncentracji. B. F. wiedziała, że spadek po jej matce obciążony jest bliżej nieokreślonymi długami. Sąd Rejonowy, powołując się na przepisy w art. 1015 § 1 i 2 k.c. , art. 1019 § 2 k.c. oraz art. 84 k.c. ocenił, że ustawowa przedstawicielka wnioskodawczyni nie pozostawała w błędzie, który powodował niezłożenie w terminie oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku. Niezłożenie oświadczenia wynikało natomiast z niezachowania należytej staranności i nieusprawiedliwionej zwłoki z podjęciem stosownych czynności, co nie może być podstawą zatwierdzenia przez sąd uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie. Przedstawicielka ustawowa małoletniej miała świadomość, że jej córka wchodzi w krąg spadkobierców po W. A. , wiedziała, że w skład spadku wchodzą długi, miała wiedzę, została prawidłowo pouczona przez sąd i notariusza, co do sposobu prowadzenia postępowania zmierzającego do odrzucenia spadku imieniem małoletniej, a w szczególności początku biegu terminu. Przedstawicielka ustawowa małoletniej nie wykazała także że jej problemy z pamięcią były przyczyną niezłożenia wniosku o wyrażenie zgody na odrzuceniu spadku imieniem córki w terminie. Sąd Rejonowy wskazał, że ten przedstawicielka ustawowa małoletniej złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku po W. A. 12 stycznia 2017 roku i z tym dniem dowiedziała się o tytule powołania do spadku swojej córki, tym samym rozpoczął się bieg terminu do złożenia oświadczenia imieniem małoletniej i z tym dniem istniała możliwość wystąpienia do sądu rodzinnego z wnioskiem o wyrażenie zgody na złożenie stosownego oświadczenia w imieniu małoletniej, a następnie złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku po W. A. . W niniejszej sprawie wniosek o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku imieniem małoletniej został złożony w 2018 roku po upływie 6 miesięcy od dnia złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po W. A. przez B. F. , co powoduje zgodnie z art. 1015 § 2 k.c. utratę uprawnienia do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Wnioskodawczyni w apelacji zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 233 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki, doświadczenia życiowego, co doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych oraz błędnych wniosków przez uznanie przez sąd pierwszej instancji, że B. F. nie pozostawała w stanie, który spowodował niezłożenie w terminie oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że B. F. w okresie, kiedy mogła złożyć oświadczenie w przedmiocie odrzucenia spadku w mieniu S. F. leczyła się neurologicznie i psychiatrycznie, miała zaburzenia pamięci, a nadto pozostawała w błędzie co do obciążenia długami spadku po jej zmarłej matce, - naruszenie art. 224 § 1 k.p.c. w związku z 232 zdanie drugie k.p.c. przez brak dopuszczenia z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu neurologii i psychiatrii na okoliczność tego czy stan zdrowia psychicznego i neurologicznego B. F. w okresie, w którym powinna odrzucić spadek w imieniu córki charakteryzujący się zaburzeniami pamięci, koncentracji, bólami głowy i innymi problemami neurologicznymi mogą mieć wpływ na to, że nie była ona w pełni świadoma tego, że winna odrzucić spadek w imieniu S. F. , wobec czego pozostawała w błędzie niewynikającym z jej winy, - naruszenie art. 132 § 1 k.p.c. w związku z art. 217 k.p.c. przez wzięcie pod uwagę stanowiska uczestnika postępowania i w konsekwencji oddalenie wniosku. Skarżąca wniosła o zmianę postanowienia przez uwzględnienie wniosku o zatwierdzenie oświadczenia o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia pod wpływem błędu w ustawowym terminie oświadczenia woli polegającego na odrzuceniu spadku po zmarłej w dniu 24 lipca 2016 roku w W. W. A. , ostatnio stale zam. w R. przez S. F. oraz zatwierdzenie przez sąd oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku po W. A. złożonego przez S. F. ewentualnie o uchylenie postanowienia sądu i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje, a także o uzupełnienie i dopuszczenie przez sąd dowodu z opinii biegłego z zakresu neurologii i psychiatrii na wyżej wskazane okoliczności. Uczestniczka postępowania (...) sp. z o.o. w S. wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenia na swoją rzecz kosztów postępowania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Sąd odwoławczy podziela ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji i przyjętą przez ten sąd podstawę prawną i unikając zbędnych powtórzeń przyjmuje je za własne. Sąd Okręgowy w oparciu o przedstawione zarzuty apelacji uzupełnił postępowanie i przeprowadził dowód z opinii biegłych neurologa oraz opinii psychologiczno – psychiatrycznej. B. F. przedstawiła w toku postępowania odwoławczego obszerną dokumentację medyczną, która podlegała ocenie biegłych. Na tej podstawie Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie, w którym B. F. powinna w imieniu swojej małoletniej córki wnioskodawczyni S. F. odrzucić spadek po zmarłej babce W. A. , to jest okresie od stycznia 2017 roku do 16 kwietnia 2018 roku kiedy został złożony przez B. F. wniosek do sądu rodzinnego o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku imieniem małoletniej córki, B. F. nie pozostawała w stanie wyłączającym świadome działanie, a jej stan zdrowia nie miał wpływu na postrzeganie przez nią rzeczywistości i nie mógł spowodować, że nie była świadoma tego, że powinna odrzucić spadek w imieniu małoletniej córki w określonym terminie. Wszyscy biegli powołani w niniejszej sprawie neurolog M. W. , psychiatra E. K. (1) i psycholog E. K. (2) w opiniach głównych i uzupełniających sporządzonych w odpowiedzi na składane przez wnioskodawczynię zarzuty, podkreślili, że w spornym okresie w dokumentacji medycznej nie ma żadnego potwierdzenia zgłaszanych przez B. F. zaburzeń poznawczych, pamięci i koncentracji uwagi. W okresie od stycznia 2017 roku do kwietnia 2018 roku B. F. pracowała jako pielęgniarka, była aktywna zawodowo, w 2017 roku obroniła pracę magisterską. Stan zdrowia B. F. w ocenie wszystkich biegłych w okresie od stycznia 2017, kiedy odrzuciła spadek po swojej matce do kwietnia 2018 roku kiedy złożyła wniosek do sądu o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniej córki, nie miał wpływu na postrzeganie prze nią rzeczywistości i świadomość konieczności odrzucenia spadku. Wnioski opinii nie pozostawiają żadnych wątpliwości. Należy podkreślić, że obecny stan zdrowia matki wnioskodawczyni i stan zdrowia po kwietniu 2018 roku nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawy. Biegły neurolog podkreślił, iż u matki wnioskodawczyni nie stwierdzono dysfunkcji neurologicznych i zaburzeń logicznego myślenia, schorzenia które dotknęły B. F. nie miały wpływu na jej postępowanie w sprawie odrzucenia spadku, na jej świadomość i zdolność postrzegania rzeczywistości. Podkreślić należy za Sądem Rejonowym, że B. F. została pouczona szczegółowo o sposobie i terminie o odrzuceniu spadku imieniem małoletniej córki zarówno przez notariusza, kiedy sama odrzuciła spadek po swojej matce 12 stycznia 2017 roku jak i w piśmie sporządzonym przez Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej, które odebrała 27 października 2017 roku. Sześciomiesięczny termin, o którym mowa w art. 1015 § 2 k.c. do odrzucenia spadku w imieniu małoletniej córki upłynął 12 lipca 2017 roku, natomiast matka wnioskodawczyni złożyła wniosek do sądu rodzinnego o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniej córki już po upływie sześciomiesięcznego terminu w dniu 16 kwietnia 2018 roku. Bardzo szerokie postępowanie dowodowe przeprowadzone przez sąd odwoławczy nie wykazało braku winy w niezachowaniu tego terminu przez B. F. , tym samym podniesione zarzutu apelacji należało uznać za chybione. Nieuzasadniony jest także zarzut, iż B. F. nie wiedziała o tym, iż matka pozostawiła po sobie długi albowiem z zeznań świadka jej siostry A. A. wynika, iż powiedziała B. F. o tym, że matka zostawiła długi i poradziła jej, żeby odrzuciła spadek. Zgodnie z art. 1019 § k.c. jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli, z tym że uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem, a spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd. Spadkobierca składa oświadczenie woli o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo nie składa takiego oświadczenia w terminie wynikającym z art. 1019 § 1 k.c. pod wpływem błędu, jeżeli w chwili składania tego oświadczenia lub upływu terminu do jego złożenia był w błędzie co do treści czynności prawnej ( art. 84 § 1 zd. 1 k.c. ), a błąd był obiektywnie i subiektywnie istotny ( art. 84 § 2 k.c. ). Zgodnie z art. 82 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Jak wykazało przeprowadzone postępowanie dowodowe matka wnioskodawczyni nie pozostawała w błędzie co do treści czynności prawnej, wiedziała, że powinna spadek odrzucić po swojej matce, co uczyniła, wiedziała też że powinna odrzucić spadek w imieniu małoletniej córki. Została o tym pouczona zarówno przez notariusza jak i przez sąd. W terminie zawitym do złożenia wniosku do sądu rodzinnego o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniej córki oraz w terminie do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w jej imieniu matka wnioskodawczyni nie znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Jej choroba nie miała wpływu na postrzeganie rzeczywistości, w tym okresie matka wnioskodawczyni prowadziła aktywne życie zawodowe, pracując jako pielęgniarka, obroniła pracę magisterską, prowadziła dom. Sąd odwoławczy na mocy art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. pominął wnioski pełnomocnika wnioskodawczyni o dalsze uzupełniające opinie biegłych, albowiem biegli kilkakrotnie składali uzupełniające opinie w sprawie, odpowiadając na zarzuty wnioskodawczyni szczegółowo, ich wnioski są stanowcze i konkretna, zatem prowadzenie postępowania w dalszym ciągu w tym samym kierunku zmierzało jedynie do przedłużenia postępowania i generowania wysoki kosztów. Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze, na mocy art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił apelację jako nieuzasadnioną. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na mocy art. 102 k.p.c. nie obciążając nimi wnioskodawczyni ze względu na charakter sprawy i jej sytuację życiową. SSO Magdalena Balion – Hajduk