III CA 1181/21

Sygn. akt III Ca 1181/21 UZASADNIENIE wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 18 maja 2022 r. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2021 roku, Sąd Rejonowy w Łowiczu w sprawie o sygn. akt IC 494/20: 1. umorzył postępowanie co do cofniętej części powództwa; 2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; 3. zasądził od powoda (...) S.A. z siedzibą w B. solidarnie na rzecz pozwanych E. M. i M. M. (1) kwotę 1 917 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; 4. nakazał pobrać od powoda (...) S.A. z siedzibą w B. na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Łowiczu kwotę 300 zł tytułem nieuiszczonej części opłaty od apelacji. Wyżej wskazany wyrok został zaskarżony przez powoda w części, tj. w zakresie pkt 2. i 3. przedmiotowego orzeczenia. Powód zarzucił niniejszemu rozstrzygnięciu: I. obrazę przepisów prawa materialnego, w szczególności: 1. art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe w zw. z art. 6 k.c. poprzez przyjęcie, iż ciężar dowodu w niniejszej sprawie spoczywał na stronie powodowej w sytuacji, gdy powództwo zostało oparte na podstawie weksla in blanco, a tym samym sprawa niniejsza zyskała charakter sprawy wekslowej powodując, iż obowiązek udowodnienia wad wypełnionego weksla, niezgodności z deklaracją wekslową czy też nieistnienia zobowiązania, bądź wykazania, iż zobowiązanie to nie opiewa na kwotę wskazaną w treści weksla zgodnie z zawartym przez strony porozumieniem obarcza stronę pozwaną a nie powodową. 2. art. 38 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe w zw. z art. 61 § 1 k.c. polegające na błędnym uznaniu, że do prawidłowego przedstawienia weksla nie dochodzi poprzez wniesienie ewentualnie doręczenie pozwu, 3. art. 53 w zw. z art. 48 i art. 38 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe , poprzez błędne uznanie, że warunkiem powstania i wymagalności roszczenia wekslowego jest prawidłowe przedstawienie weksla do zapłaty dłużnikowi wekslowemu, 4. art. 353 1 k.c. poprzez ingerencję przez Sąd I instancji w treść stosunku umownego pomiędzy stronami w ten sposób, że Sąd działając bez podstawy prawnej dokonał ustalenia nowej wartości raty z tytułu umowy pożyczki, a w oparciu o to stwierdził, że brak było przesłanek wypowiedzenia przez powoda umowy pożyczki. II. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie, a to: 1. art. 3 k.p.c. , art. 232 k.p.c. , art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. polegające na przyjęciu, że strona powodowa miała obowiązek przedstawienia w toku postępowania faktów i dowodów mających znaczenie dla ewentualnych przyszłych zarzutów, które w sprawie mogła podnieść strona przeciwna, w szczególności mających znaczenie dla oceny ewentualnego zarzutu strony pozwanej nieistnienia czy niewymagalności roszczenia w sytuacji, gdy to strona pozwana była zobowiązana do przedstawienia dowodów w tym zakresie; 2. art. 227 k.p.c. , art. 232 k.p.c. , art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. , Prawo wekslowe , poprzez nieuwzględnienie powództwa w wypadku, gdy powódka oparła swoje roszczenie na przedstawionym do zapłaty, prawidłowo wypełnionym ważnym dokumencie wekslowym; 3. art. 233 § 2 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. w zw. z art. 248 § 1 k.p.c. poprzez naruszenie zasady kontradyktoryjności procesu, polegające na żądaniu wydania przez powoda dokumentów, które: ⚫ znajdowały się w posiadaniu pozwanej, a których sama nie przedstawiła oraz ⚫ miały wykazywać okoliczności, które winien wykazać pozwany, wskutek czego de facto żądano od powoda przedłożenia dowodów dla stwierdzenia faktów, z których skutki prawne wywodził pozwany. Wobec powyższego, powód wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa co do kwoty 6 480,17 zł z umownymi odsetkami za opóźnienie w wysokości dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 18 maja 2017 r. do dnia zapłaty; 2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za obie instancje; ewentualnie: 3. uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w innym składzie. W odpowiedzi na apelację pozwani wnieśli o oddalenie apelacji w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w przedmiocie procesu ( art. 227 k.p.c. ) nie są obarczone błędem i znajdują oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje zatem wskazanie ustalenia za własne. Tytułem wstępu koniecznym jest wskazanie, że sprawa podlegała rozpoznaniu w trybie uproszczonym. Tym samym w myśl art. 505 13 § 2 k.p.c. , jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Ponadto na zasadzie art. 505 10 § 1 k.p.c. , apelacja została rozpoznana w składzie jednego sędziego, na posiedzeniu niejawnym z uwagi na brak wniosku skarżącego w przedmiocie przeprowadzenia rozprawy. Kolejno zauważyć trzeba również, że w postępowaniu uproszczonym apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, lecz kontrola wyroku Sądu I instancji w granicach podniesionych zarzutów przez skarżącego. Apelacja ograniczona wiąże Sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący. Wprowadzając apelację ograniczoną, ustawodawca jednocześnie określa zarzuty, jakimi może posługiwać się jej autor i zakazuje przytaczania dalszych zarzutów po upływie terminu do wniesienia apelacji – co w polskim porządku prawnym wynika z art. 505 9 § 11 i 2 k.p.c. (tak w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC Nr 6 z 2008 r., poz. 55;. Tym samym w ramach niniejszego uzasadnienia poprzestać należy jedynie na odniesieniu się do zarzutów apelacji, bez dokonywania analizy zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem w pozostałym zakresie. W zarzutach apelacji, które dotyczą sposobu zastosowania prawa materialnego, skarżący koncentruje się na stosunku wekslowym. Tymczasem Sąd Rejonowy, z przyczyn o których mowa niżej, zbadał stosunek podstawowy, który legł u podstaw wypełnienia weksla gwarancyjnego in blanco. Sąd ten w ogóle nie kwestionował prawidłowości przedstawienia weksla do zapłaty. Okoliczność ta w żaden sposób nie wpłynęła na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co zwalnia Sąd odwoławczy z obowiązku odniesienia się do zarzutów naruszenia art. 38 Prawa wekslowego oraz art. 53 w zw. z art. 48 i 38 Prawa wekslowego . Apelujący w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia dostrzegł naruszenie art. 10 Prawa wekslowego w zw. z art. 6 k.c. , a to poprzez przyjęcie, iż Sąd Rejonowy w sposób nie zastosował zasad postępowania dowodowego, zwłaszcza ciężaru dowodowego rozpatrując niniejszą problematykę przez pryzmat unormowań ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe . Argumentacja powoda nie zasługuje na aprobatę. Niewątpliwym jest, że z chwilą wydania podpisanego weksla in blanco powstaje zobowiązanie wekslowe. Zważyć jednak należy, że realizacja praw wynikających weksla, możliwa jest wyłącznie po dokonaniu jego uzupełnienia zgodnie z zawartym porozumiem wekslowym. Oznacza to więc, że w chwili wydania weksel in blanco ma charakter kauzalny bo to umowa określa wszelkie warunki, pod którymi weksel może stać się zupełny. Dopiero wówczas weksel ma charakter abstrakcyjny i autonomiczny względem podstawy prawnej, która spowodowała jego wystawienie. Jak słusznie podniósł apelujący, w przypadku powództwa opartego na zobowiązaniu wekslowym ciężar dowodowy rozłożony jest inaczej aniżeli w klasycznym postępowaniu cywilnym. Zważywszy jednak na wszelkie okoliczności sprawy, a zwłaszcza fakt, że pożyczkę zawarto z konsumentem, Sąd I instancji, czyniąc zadość zasadom wynikających z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (przywołany przez ten Sąd wyrok z 7 listopada 2019 roku w sprawach C-419/18 i C-483/18), zobligowany był do zbadania z urzędu treści bezspornego stosunku podstawowego i abuzywności jego postanowień, co zresztą uczynił. To zaś uzasadniało żądanie przez Sąd I instancji przedstawienie przez powoda niezbędnych dokumentów, na których ten opierał swoje roszczenia względem pozwanych. Konsekwencją powyższego było uznanie, że umowa została zawarta z użyciem nieczytelnego wzorca umownego, a postanowienia dotyczące prowizji i opłaty za usługę (...) pakiet” spełniały przesłanki z art. 385 1 § 1 k.c. W konsekwencji Sąd I instancji doszedł do przekonania, że umowa zawarta przez powoda z M. M. (2) zawierała postanowienia abuzywne, które nie wiązały konsumenta ( art. 385 1 § 2 k.c. ). A. tych postanowień umownych nie została przez apelującego zakwestionowana. Tym samym równie nietrafnym jawi się zarzut powoda, jakoby Sąd I instancji, wbrew zasadzie swobody umów wyrażonej w art. 353 1 k.c. , dokonał ingerencji w treść stosunku łączącego strony. Zważyć bowiem trzeba, że wyrażona w przytoczonym unormowaniu zasada nie jest absolutna. Znajduje swoje ograniczenia wynikające wprost z treści tego przepisu. Zgodnie z nim strony choć mogą ułożyć stosunek prawny wedle własnego uznania, to ograniczone są w tym koniecznością pozostawania w granicach natury stosunku, prawa oraz zasad współżycia społecznego. Biorąc pod rozwagę to, że przedmiotowa umowa została zawarta z konsumentem, dla którego, jako podmiotu nierównorzędnego względem powoda jako profesjonalisty, ustawodawca przewidział szczególne środki ochrony przed przedsiębiorcami mogącymi stosować praktyki nieuczciwe. Strony korzystając ze swobody kontraktowej, którą zapewnia regulacji art. 353 1 k.c. , nie mogą pomijać dodatkowych, ustawowych ograniczeń swobody kontraktowej, wynikających z art. 385 1 i nast. k.c. Stosowne postanowienia nie mogą kształtować ponoszonych przez konsumenta pozaodsetkowych kosztów kredytu w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (vide: Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 października 2021 roku, III CZP 43/20). W konsekwencji skarżący nie może się powołać na zasadę swobody umów z art. 353 1 k.c. Postanowienia umowne muszą przejść test abuzywności. W omawianym przypadku test ten wypadł negatywnie, co oznaczało, że zobowiązania konsumenta były niższe od przewidzianych w umowie. Sąd Rejonowy nie ustalił nowej wysokości raty pożyczki, uwzględnił tylko okoliczność, że wpłaty konsumenta nie mogły być zarachowane na należności wynikające z abuzywnych postanowień umownych. Prawidłowe, a więc uwzględniające tylko wiążące konsumenta postanowienia umowne, rozliczenie wpłat doprowadziło do wniosku, że nie zaistniał stan uprawniający do wypowiedzenia umowy pożyczki. Nie było więc podstaw do postawienia całej należności w stan wymagalności, co prowadziło do dalszej konsekwencji – braku podstaw do wypełnienia weksla in blanco. Powyższe wywody prowadzą także do wniosku, że skarżący niezasadnie zarzucił naruszenie art. 3 k.p.c. , art. 232 k.p.c. i art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Sprawa musiała zostać zbadana na gruncie stosunku podstawowego, co wynika nie tylko z orzecznictwa europejskiego, ale też wytycznych Sądu Okręgowego, który uchylił pierwszy wyrok wydany w niniejszej sprawie. Sąd rozpoznający sprawę, zwłaszcza gdy ma obowiązek działania z urzędu, jak w sprawach konsumenckich, wręcz nie może ograniczać się do inicjatywy dowodowej stron ( art. 232 zd. II k.p.c. ). Sytuacji tej nie zmienia odwołanie się do art. 101 Prawa wekslowego , który nie wyłącza możliwości sięgnięcia do stosunku podstawowego. Okoliczności dotyczące stosunku podstawowego są istotne w rozumieniu art. 227 k.p.c. i podlegają ocenie spełniającej kryteria z art. 233 § 1 k.p.c. niezależnie od tego, kogo obciążał ciężar dowodu ( art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. ). Sąd badający z urzędu stosunek podstawowy skutkujący wypełnieniem weksla in blanco nie narusza zasad kontradyktoryjności. Wezwanie powoda do złożenia dokumentów nie jest przejawem żądania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których skutki prawne wywodzi strona pozwana, ale realizacją obowiązku zbadania z urzędu abuzywności postanowień umowy zawartej w obrocie konsumenckim. Nie mogło więc być mowy o naruszeniu art. 232 § 2 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. i art. 248 § 1 k.p.c. W świetle powyższego apelacja powoda podlegała oddaleniu zgodnie z treścią art. 385 k.p.c. , jako bezzasadna. O kosztach postępowania Sąd orzekł wedle regulacji art. 98 k.p.c. w zw. § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).