III Ca 1134/17

Sygn. akt III Ca 1134/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Marcin Rak Protokolant Marzena Makoś po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2018 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z powództwa (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej we W. przeciwko D. K. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 28 marca 2017 r., sygn. akt II C 696/15 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: a) zasądza od pozwanego na rzecz powoda 4470,28 zł (cztery tysiące czterysta siedemdziesiąt złotych dwadzieścia osiem groszy) z odsetkami od kwoty 4293,76 zł (cztery tysiące dwieście dziewięćdziesiąt trzy złote siedemdziesiąt sześć groszy) w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP za okres od 19 lutego 2014 r. do 31 grudnia 2015 r., a od dnia 1 stycznia 2016 r. w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych nie większej niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP; b) zasądza od pozwanego na rzecz powoda 859,92 zł (osiemset pięćdziesiąt dziewięć złotych dziewięćdziesiąt dwa grosze) z tytułu zwrotu kosztów procesu; c) przyznaje adwokatowi J. H. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gliwicach 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych) w tym 138 zł (sto trzydzieści osiem złotych) podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za czynności kuratora przed Sądem pierwszej instancji; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 100 zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania odwoławczego; 3. przyznaje adwokatowi J. H. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gliwicach 553,50 zł (pięćset pięćdziesiąt trzy złote pięćdziesiąt groszy) w tym 83,50 zł (osiemdziesiąt trzy złote pięćdziesiąt groszy) podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za czynności kuratora w postępowaniu odwoławczym. SSO Marcin Rak Sygn. akt III Ca 1134/17 UZASADNIENIE Powodowy bank domagał się zasądzenia od pozwanego 4.470,28 zł z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP od 4.293,76 zł od 19 lutego 2014 r. oraz kosztami postępowania. Dochodzona należność stanowiła dług z umowy kredytu, którego pozwany nieuregulował pomimo wezwań i monitów. Dług ten obejmował kapitał kredytu wynoszący 4.293,76 zł oraz odsetki za okres od 26 kwietnia 2013 r. do dnia 18 lutego 2014 roku w kwocie 106,52 zł, a także koszty, opłaty i prowizje w łącznej kwocie 70 zł. Wobec braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym sprawa została przekazana sądowi właściwości ogólnej pozwanego. Ustanowiony dla pozwanego kurator procesowy wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że powód nie wykazał faktu zawarcia umowy, w szczególności zakwestionował moc dowodową dokumentów złożonych przez powoda w kserokopiach. Sąd Rejonowy zobowiązał powoda do ustosunkowania się do zarzutów pozwanego, zakreślając w tym celu tygodniowy termin. Ponieważ powód uchybił temu terminowi Sąd Rejonowy pominął jego dalsze wnioski procesowe. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy oddalił powództwo i przyznał kuratorowi pozwanego 738 zł z tytułu wynagrodzenia za pełnione czynności. Wyrok ten zapadł po ustaleniu, że z uwagi na niewywiązywanie się przez pozwanego z warunków umowy kredytu z 26 kwietnia 2013 roku umowę ta została wypowiedziana pozwanemu. Następnie, w dniu 18 lutego 2014 roku powód wystawił wyciąg z ksiąg banku dotyczący zaległości pozwanego. Wskazując na podstawy prawne rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wywiódł, że złożony do akt wyciąg z ksiąg banku nie stanowił w stosunku do konsumenta dokumentu urzędowego, a jedynie dokument prywatny. Nie dowodził on wysokości roszczenia. Dalej, Sad Rejonowy powołał art. 6 k.c. i ocenił, że powód nie sprostał ciężarowi dowodzenia w zakresie możliwości weryfikacji wysokości roszczenia pozwu. Według Sądu Rejonowego, powód jak bank i profesjonalista powinien mieć świadomość wymogów dowodowych i złożyć odpowiednie wnioski już na etapie składania pozwu. Odnośnie pominięcia wniosków powoda zawartych w piśmie z dnia 8 marca 2017 r. Sąd Rejonowy podkreślił, że naczelną zasadą procesu, wynikającą także z art. 3 k.p.c. i art. 6§2 k.p.c. , jest działanie tak by rozstrzygnięcie sprawy mogło nastąpić w możliwie jak najszybszym terminie, co oznacza także powinność działania stron bez zatajania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia oraz powoływania dowodów bez zwłoki. Wskazał też na art. 207§6 k.p.c. , który nakazuje pominięcie dowodów spóźnionych, to jest takich, które mogły być zgłoszone na wcześniejszym etapie postępowania, a nie zostały powołane z przyczyn zawinionych przez strony. Sąd Rejonowy uznał, że powód przedkładając istotne dowody w tak późnym terminie niewątpliwie doprowadził do nieuzasadnionego przedłużenia procesu. Nadto dowodami tymi powód dysponował już wcześniej i nie powołał ich pomimo takiej możliwości. Według Sądu Rejonowego wynikające z art. 217§1 k.p.c. uprawnienie do przytaczania dowodów aż do zamknięcia rozprawy nie oznacza dowolności. Strony postępowania nie mogą „dawkować” dowodów i przedstawiać ich na kolejnych rozprawach lub w kolejnych pismach. Uprawnienie do przytaczania dowodów na poparcie swojego stanowiska oznacza bowiem, że należy je powołać bez zbędnej zwłoki w momencie, gdy powstaje rzeczowa potrzeba ich powołania. Jako podstawę orzeczenia o wynagrodzeniu kuratora Sąd Rejonowy powołał §6 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 z 2002 r. ze zm.) w związku z § 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z dnia 9 grudnia 2013 r.). Apelację od tego wyroku wniósł powód zarzucając naruszenie art. 3 i 6 k.c. oraz art. 207, 210§2, 217 oraz 233 k.p.c. Zarzucił, że Sąd Rejonowy w dacie orzekania posiadał komplet dowodów potrzebnych do rozpoznania sprawy i w sposób nieuprawniony dowody te pominął. Akcentował, że opóźnienie w złożeniu wniosków dowodowych wyniosło 1 dzień – w stosunku do zakreślonego przez Sąd Rejonowy terminu. Podkreślał, że jego zachowanie nie miało znamion zatajania dowodów, a obowiązek powołania dalszych dokumentów, w świetle art. 201§2 k.p.c. powstał dopiero po zgłoszeniu zarzutów przez kuratora pozwanego. Kurator pozwanego wniósł o oddalenie apelacji i przyznanie od Skarbu Państwa wynagrodzenia za czynności w postępowaniu odwoławczym oraz o zasądzenie od powoda bezpośrednio na rzecz pozwanego kosztów postępowania odwoławczego obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika kuratora pozwanego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Podstawą oddalenia powództwa było w istocie pominięcie na zasadzie art. 207§6 k.p.c. wniosków dowodowych złożonych przez powoda z dwudniowym opóźnieniem w stosunku do zakreślonego przez Sąd Rejonowy terminu. Wszak pełnomocnik powoda zobowiązanie Sądu Rejonowego do ustosunkowania się do zarzutów zawartych w odpowiedzi na pozew otrzymał w dniu 27 lutego 2017 roku, zaś odpowiedź na to zobowiązanie zawierającą wnioski dowodowe nadał, w placówce operatora wyznaczonego, w dniu 8 marca 2017 roku. Korespondencja wpłynęła do Sądu w dniu 16 marca 2017 roku, a więc 12 dni przed wyznaczonym na 28 marca 2017 roku terminem rozprawy. Obszerny wywód Sądu Rejonowego co do zasad przedstawiania przez strony twierdzeń i wniosków na ich poparcie pozostawał oderwany od okoliczności sprawy i w istocie sprzeczny z normą 207 §6 k.p.c. , który co prawda nakazuje pominięcie dowodów spóźnionych, jednakże jednocześnie nakazuje ich uwzględnienie jeżeli ich przeprowadzenie nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy. W tym aspekcie nie sposób natomiast uznać aby przedłożenie przez powoda wniosków dowodowych w zakresie dowodów z dokumentów z dwudniowym opóźnieniem w stosunku do terminu zakreślonego przez sąd i na 12 dni przed rozprawą miałoby skutkować zwłoką w rozpoznaniu sprawy. Istotnym jest także, że zgodnie z art. 210§2 k.p.c. każda ze stron zobowiązana jest do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej dotyczących okoliczności faktycznych, zaś zgodnie art. 221 k.p.c. na pozwanym spoczywa obowiązek wdania się w spór co do istoty sprawy. W związku z tym wyjaśniono w orzecznictwie, że broniący się pozwany nie może ograniczyć się do stwierdzenia, że zaprzecza wszystkim faktom powołanym przez powoda, z wyjątkiem tych, które wyraźnie przyznał. Fakty i dowody związane z konkretnymi okolicznościami, z którymi się pozwany nie zgadza powinien on wskazać, jeśli ma to służyć obronie jego racji, powinien się on ustosunkować do twierdzeń strony powodowej (por. wyroki Sądu Najwyższego z 11 lipca 2012 roku, II CSK 744/11 i z 9 lipca 2009 roku, III CSK 341/08, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 6 września 2013 roku, V ACa 435/13, wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 lutego 2013 roku, I ACa 1032/12 i z 5 kwietnia 2012 roku, VI ACa 1246/11). Norma art. 207§6 k.p.c. powinna być zatem interpretowana łącznie z art. 210§2 k.p.c. oraz 221 k.p.c. W konsekwencji przyjąć trzeba, że celem normy wyrażonej w art. 207§6 k.p.c. nie jest zupełne pozbawienie strony wnoszącej pozew możliwości powołania w trakcie procesu jakichkolwiek innych dowodów i przytaczania twierdzeń, które nie zostały powołane w pozwie. Powód ma obowiązek powołać w pozwie wszystkie dowody i twierdzenia, które służą przekonaniu sądu o zasadności powództwa ale nie można, z powołaniem się na wspomniany przepis, żądać od powoda, aby formułując pozew zawarł w nim twierdzenia i popierał je wszelkimi możliwymi dowodami, które mają wskazywać na to, że roszczenie jego istnieje. Nie można wymagać od powoda, aby już w pozwie zgłosił twierdzenia i dowody, które zakładają określoną obronę pozwanego i jego stanowisko w kwestii stosunku prawnego będącego podstawą roszczenia a tym samym, aby powód przewidywał każdy, ewentualny sposób obrony pozwanego i zmuszać go do przewidywania, jaką obronę podejmie pozwany oraz jakie dowody zgłoszone już w pozwie mogą tę obronę unicestwić (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 kwietnia 2017 roku, I ACa 189/16). Nie można też pomijać, że brak jest normatywnych podstaw do nakładania na stronę obowiązku przedkładania oryginału lub uwierzytelnionego odpisu dokumentu w sytuacji gdy jego istnieniu i treści nie przeczy strona przeciwna. Nie można zatem wyłączyć możliwości czynienia ustaleń faktycznych w procesie w oparciu o nieuwierzytelnione kserokopie dokumentów lub w oparciu o twierdzenia o istnieniu określonych dokumentów. W świetle regulacji art. 128 i 129 k.p.c. zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie, że art. 129§1 k.p.c. zmierza jedynie do zapewnienia przeciwnikowi strony, która powołała się na dowód z dokumentu, zapoznanie się z oryginałem tego dokumentu jeszcze przed rozprawą. Odnosi się do dokumentu będącego w posiadaniu strony, która się na niego powołuje w swoim piśmie procesowym. Obowiązek spełnienia tego żądania powstaje w chwili, gdy strona ta dowiedziała się o tym żądaniu. Jeżeli strona przeciwna nie wystąpi z żądaniem przedstawienia dokumentów zgłoszonych w pozwie (lub innym piśmie procesowym) jako środki dowodowe, to nie powstaje obowiązek procesowy ich przedłożenia i należy przyjąć, że twierdzenia w nim zawarte są bezsporne (por. postanowienie Sadu Najwyższego z 11 marca 2013 roku, II PK 305/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8 października 2014 roku, I ACa 904/14, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 27 kwietnia 2015r. I ACa 1598/14). Dalej istotnym jest, że jakkolwiek celem przepisów proceduralnych jest zapewnienie sprawnego zakończenia postępowania, to jednak nie jest to cel sam w sobie. Nie może mieć on prymatu nad podstawową funkcją postępowania jaką jest wydanie orzeczenia zgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy, a tym samym zapewnienie ochrony prawnej tej stronie postępowania, która na tą ochronę rzeczywiście zasługuje i to w adekwatnych granicach. Poza tym podkreślenia wymaga, że dokonane w minionym dwudziestoleciu zmiany w przepisach kodeksu postępowania cywilnego nie oznaczają rezygnacji z zasady prawdy materialnej. Inny niż w okresie obowiązywania zasady tzw. prawdy obiektywnej jest jedynie sposób dochodzenia do prawdy. Działanie sądu powinno mieć przy tym na względzie dążenie do wydania rozstrzygnięcie zgodnego z rzeczywistym stanem faktycznym, co oznacza powinność przeciwdziałania – w granicach wyznaczonych przez kodeks postępowania cywilnego - niebezpieczeństwu oczywiście nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy podważającego podstawową funkcję procesu (por. uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2013 roku, II CSK 422/12, Lex nr 1314390 i z dnia 14 lutego 2013 roku, II CSK 295/12, Lex nr 1318347). Konkludując, skoro pozwany (a ściślej jego kurator) zaprzeczył w odpowiedzi na pozew istnieniu podstawy zobowiązania, to powód był uprawniony do złożenia dalszych wniosków dowodowych na poparcie swoich twierdzeń dopiero w odpowiedzi na te zarzuty. Uczynienie tego z dwudniowym opóźnieniem w stosunku do terminu zakreślonego w tym właśnie celu nie mogło czynić wniosków dowodowych nieskutecznymi zwłaszcza, że dotyczyły one istoty sporu, a ich uwzględnienie nie spowodowałoby żadnej zwłoki w rozpoznaniu sprawy. W konsekwencji zasadnym było uzupełnienie – w postępowaniu odwoławczym – postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu z oryginału umowy kredytowej numer (...) z 26 marca 2013 roku zawartej między stronami. Z umowy tej wynikało, że na jej podstawie powód udzielił pozwanemu kredytu na kwotę 4.293,76 zł, który miał być spłacany w miesięcznych ratach po 143,13 zł każda, od 26 kwietnia 2013 roku do 26 października 2015 roku. Umowa w §5 przewidywała uprawnienie do naliczania odsetek za opóźnienie w spłacie zobowiązania, w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, a także uprawnienie do jej wypowiedzenia z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, w razie opóźnienia w płatności minimum dwóch rat, po uprzednim wezwaniu listem zwykłym do zapłaty zaległych rat w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Umowa uprawniała także do pobierania bliżej określonych tam opłat za czynności monitujące i windykacyjne (umowa k. 77-79). Wobec istnienia zadłużenia przekraczającego wysokość dwóch rat powód wezwał pozwanego do zapłaty zaległości, a następnie wobec braku reakcji wypowiedział umowę pismem z 18 listopada 2013 roku doręczonym 28 listopada 2013 roku (wezwanie k. 80, wypowiedzenie z dowodem doręczenia k. 17-18). Jako, że pozwany nie podjął spłaty kredytu, powód naliczył do dnia 18 lutego 2014 roku odsetki za opóźnienie, według czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, w wysokości 106,52 złotych (wyliczenie k. 16v), obciążył też pozwanego prowizjami za podjęte czynności monitujące i windykacyjne w łącznej kwocie 70 zł (zestawienie k. 76v). Wysokość wskazanego wyżej zobowiązania nie została przy tym zakwestionowana przez kuratora pozwanego, który ograniczył swoje zarzuty do kwestii związanych ze skutecznością zawarcia i wypowiedzenia umowy. Zarzutów w tym zakresie kuratora pozwanego nie zgłosił także na rozprawie odwoławczej, po rozszerzeniu postępowania dowodowego. W świetle zgromadzonego materiału sprawy (w szczególności treści umowy kredytu) oraz powołanych zasad obrony w procesie wynikających z art. 210§2 k.p.c. i art. 221 k.p.c. , zachodziły więc podstawy do uznania w trybie art. 230 k.p.c. , że wysokość długu nie jest sporna. Zatem powód wykazał istnienie zobowiązania co do zasady jak i wysokości, a pozwany zgodnie z art. 353 k.c. zobowiązany był do spełnienia tak wykazanego zobowiązania. Czyniło to powództwo usprawiedliwionym tak w zakresie należności głównej, skapitalizowanych odsetek oraz prowizji, jak i dalszych odsetek za opóźnienie. Skoro w określonym w pozwie jako początek biegu naliczania tych dalszych odsetek dniu 19 lutego 2014 roku roszczenie o zapłatę kapitału było wymagalne i nieuregulowane przez pozwanego, to było ono zadłużeniem przeterminowanym, od którego zgodnie z §5 art. 481§2 k.c. w zw. z art. 359§2 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 roku wierzyciel uprawniony był do naliczania odsetek za opóźnienie w wysokości odsetek maksymalnych, to jest za ten okres w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP. Z kolei za okres od dnia 1 stycznia 2016 roku powód na podstawie art. 481§2 1 k.c. w zw. z art. 482 k.c. uprawniony był do uprawniony był do naliczania odsetek maksymalnych za opóźnienie wynoszących dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie obliczanych jako suma stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, zaznaczając jednak – ze względu na treść §5 umowy stron, że nie mogą być one wyższe niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP. Rozgraniczenie to miało swoją podstawę w zmianie regulacji kodeksu cywilnego dotyczącej odsetek ustawą z dnia 15 października 2015 roku o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1530), w szczególności art. 56 tej ustawy zmieniającej. Z tych też względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 386§1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo uwzględnił. Konsekwencją tej zmiany musiała być zmiana rozstrzygnięcia o kosztach procesu, które zgodnie z art. 98 k.p.c. obciążały pozwanego. Zasądzona na rzecz powoda należność obejmowała poniesione przez niego w toku sporu wydatki z tytułu opłaty od pozwu (100 zł), opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł), opłaty notarialnej za uwierzytelnienie odpisu pełnomocnictwa (4,92 zł) oraz wykorzystanej zaliczki na czynności kuratora (738 zł). O wynagrodzeniu kuratora pozwanego za czynności w postępowaniu pierwszoinstancyjnym Sąd Okręgowy orzekł na podstawie §1 ust 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 listopada 2013 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476) w zw. z §6 pkt 3 obowiązującego w dniu wniesienia pozwu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 oraz z 2015 r. poz. 616 i 1079). O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na tożsamej zasadzie z art. 98 k.p.c. obciążając nimi pozwanego jako stronę przegrywającą. Zasądzona na rzecz powoda należność obejmowała poniesione przez powoda wydatki w postaci opłaty od apelacji (100 zł). Z tej też przyczyny nie był zasadny, złożony na rozprawie odwoławczej, wniosek pełnomocnika kuratora o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa prawnego kuratora przez fachowego pełnomocnika. Dodać też wypada, że w sytuacji gdy sam kurator był adwokatem i z tej racji przysługiwało mu wynagrodzenie, nie sposób było uznać aby koszty zastępowania go przez innego adwokata były kosztami celowej obrony w rozumieniu art. 98 k.p.c. Wynagrodzenie kuratora w postępowaniu odwoławczym przyznane zostało na podstawie §1 ust 1 i 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 listopada 2013 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów, w zw. z §2 pkt 3 w zw. z §10 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), w aktualnym brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia apelacji. SSO Marcin Rak