III BU 2/05

Wyrok z dnia 19 stycznia 2006 r. III BU 2/05 Dopuszczalna jest wykładnia art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grud- nia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed- nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), która prowadzi do przyjęcia, że błędem organu rentowego w rozumieniu tego przepisu jest błąd popełniony w decyzji odmawiającej przyznania lub podwyższenia świadczenia, a nie jest nim zwłoka w rozpatrzeniu prawidłowo zgłoszonego żądania w trybie postępo- wania o świadczenie emerytalno-rentowe i rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji. Zwłoka taka nie jest równoznaczna z odmową przyznania lub podwyż- szenia świadczenia, a więc wyrok wyrównujący świadczenie bez ograniczenia wypłaty za okres wsteczny nie może być uznany za niezgodny z prawem. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2006 r. sprawy z wniosku Zofii S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w R. o wysokość emerytury, na skutek skargi organu rentowego o stwier- dzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 lutego 2005 r. [...] o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Radomiu zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Od- działu w R. z dnia 14 sierpnia 2003 r. i przeliczył Zofii S. podstawę wymiaru renty za okres od 1 listopada 1994 r. do 31 marca 2003 r., uwzględniając w podstawie wymia- ru świadczenia rentowego równowartość użytkowanej działki szkolnej. Sąd Okręgo- wy ustalił, iż wnioskodawczyni od dnia 1 listopada 1986 r. pobiera rentę nauczyciel- 2 ską z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W dniu 25 lutego 1995 r. Zespół Eko- nomiczno-Administracyjny Szkół w O. złożył w organie rentowym wniosek o ponowne przeliczenie świadczenia wnioskodawczyni. Do wniosku zostało dołączone zaświad- czenie stwierdzające, iż wnioskodawczyni z dniem 1 listopada 1994 r. zrezygnowała z użytkowania działki szkolnej o powierzchni 0,44 ha. Pismem z dnia 28 lutego 1995 r., przesłanym do wiadomości wnioskodawczyni, organ rentowy poinformował Ze- spół, że nie ma podstaw do doliczenia świadczenia w naturze, skoro z wniosku nie wynika działanie pracodawcy za zgodą zainteresowanego. Wnioskodawczyni zgłosiła się do organu rentowego, który zobowiązał ją do przedłożenia zaświadczenia o war- tości działki (z Urzędu Gminy w O.). Z uwagi na charakter schorzenia i wielokrotną hospitalizację wnioskodawczyni nie złożyła żądanego zaświadczenia, zaś organ rentowy nie wydał w przedmiocie ponownego przeliczenia świadczenia żadnej decy- zji. W dniu 9 kwietnia 2003 r. wnioskodawczyni przesłała drogą pocztową do organu rentowego te same dokumenty, które przedłożył w 1995 r. Zespół Ekonomiczno- Administracyjny Szkół w O., nie dołączając formalnego wniosku o przeliczenie renty ani zaświadczenia w przedmiocie wartości działki. Organ rentowy we własnym za- kresie uzyskał stosowną informację z Urzędu Gminy w O. oraz przeliczył świadczenie wnioskodawczyni od dnia 1 kwietnia 2003 r. Sąd Okręgowy uznał, iż organ rentowy naruszył obowiązek rozpoznania wniosku i wydania decyzji w przedmiocie przelicze- nia świadczenia niezależnie od tego, kto z wnioskiem takim wystąpił w 1995 r. oraz wynikający z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) obowiązek udzielenia wnioskodawczyni pomocy przy ubieganiu się o świadczenie. Przedłożenie tych samych dokumentów w kwietniu 2003 r. nie może być uznane za wystąpienie z ponownym wnioskiem, skoro pierwszy wniosek z dnia 25 lutego 1995 r. nie został przez organ rentowy rozpozna- ny aż do czasu wydania zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 10 lutego 2005 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację organu rentowego, podzielając w całości ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną do- konaną przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny stwierdził, iż wniosek o przeli- czenie świadczenia rentowego wnioskodawczyni został złożony w dniu 25 lutego 1995 r. i był dotknięty jedynie usuwalnym brakiem formalnym pisemnej zgody zainte- resowanego. Stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych 3 świadczeń, organ rentowy zobowiązany był do wezwania wnioskodawczyni do zaję- cia przez nią stanowiska w przedmiocie wyrażenia zgody na reprezentowanie jej przez przedstawiciela zakładu pracy oraz wydania stosownej decyzji, tym bardziej że charakter schorzenia wnioskodawczyni i fakt jej nieporadności był organowi rento- wemu znany z urzędu. Skoro wniosek, złożony w dniu 25 lutego 1995 r., bezpod- stawnie pozostawiony został przez organ rentowy bez rozpatrzenia, przeto do jego rozpoznania znajduje zastosowanie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zgodnie z którym w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższane świadczenie wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprze- dzające miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu. W dniu 21 lipca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 lutego 2005 r. w części oddalającej apelację w zakresie wyrównania świad- czenia rentowego wnioskodawczyni za okres od 1 listopada 1994 r. do 31 marca 2000 r. Wskazując na naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) skarżący domagał się stwierdzenia niezgodności wymienionego wyroku z prawem w części orzekającej obowiązek wy- równania świadczenia za okres powyżej 3 lat. Podał, iż na skutek utrzymania w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji poniósł szkodę w wysokości 299,69 złotych, zaś wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nie istnieje unormowanie prawne sta- nowiące podstawę do wyrównania świadczeń za okres 9 lat wstecz. Przepis art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. przewiduje możliwość podwyższenia świadczeń nie wcześniej, niż za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń było następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego. Skoro Sądy obu instancji przyjęły, iż działanie organu rentowego dotknięte było błędem, przeto wyrównanie winno nastąpić za 4 okres 3 lat, a tym samym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z obowiązującym stanem prawnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku została przyjęta do rozpoznania, gdyż spełnia wszystkie wymogi formalne, zaś zarzut naru- szenia przepisu prawa został w niej wystarczająco uzasadniony (art. 4244 k.p.c.). W myśl art. 4244 k.p.c. podstawą skargi jest naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem, gdy przez jego wydanie została wyrządzona szkoda. To ostatnie sformułowanie oznacza, że stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia sądu rodzi odpowie- dzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa. Za niezgodne z prawem uznaje się więc orzeczenie krzywdzące stronę przez rozstrzygnięcie sprzeczne z jednoznacznie rozumianym przepisem prawa regulującym określone uprawnienie lub obowiązek. Nie można natomiast mówić o niezgodności z prawem orzeczenia opartego na prze- pisie prawa, którego treść dopuszcza możliwość różnych interpretacji i za każdą z nich przemawiają uzasadnione argumenty. Niezgodne z prawem jest więc orzecze- nie sprzeczne z niewątpliwymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo takie, które zostało wydane w wy- niku rażąco błędnej wykładni lub zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wy- maga głębszej analizy prawniczej. W przypadku zaskarżonego wyroku nie można mówić o tego rodzaju sprzeczności z prawem. Podstawą skargi jest naruszenie przepisu art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwaną dalej ustawą), które - zdaniem skarżącego - spowodowało niezgodność z prawem orzeczenia wyrównują- cego świadczenie rentowe z ubezpieczenia społecznego za okres powyżej 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, w którym złożono wniosek o ponowne roz- patrzenie sprawy. Aby uznać podstawę tę za usprawiedliwioną, należałoby stwier- dzić, że ze wskazanego przepisu niewątpliwie wynika, iż bezpodstawne pozostawie- nie bez rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest równoznaczne z odmową podwyższenia świadczenia, którą należy traktować jako błąd organu rento- wego. Tak jednak nie jest. Co prawda w wyroku z dnia 12 grudnia 1998 r., II UKN 5 171/98 (OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 521), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż bez- podstawne pozostawienie bez rozpoznania wniosku strony o przyznanie prawa do renty inwalidzkiej jest równoznaczne z odmową przyznania świadczenia będącą następstwem błędu organu rentowego w rozumieniu art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), jednakże przyjmuje się również inną wykładnię. Stosownie do art. 133 ust. 1 ustawy w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świad- czenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż: od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu (pkt 1) bądź za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, w którym zgło- szono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rento- wego lub odwoławczego (pkt 2). Z brzmienia art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, iż znajduje on zastosowanie w przypadku, gdy błąd organu rentowego zostanie popeł- niony w decyzji odmawiającej przyznania świadczenia lub przyznającej świadczenie w wysokości niższej od przysługującej. Tymczasem w niniejszej sprawie błędem or- ganu rentowego, którego skarżący nie kwestionuje, była ponad ośmioletnia zwłoka w rozpoznaniu wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczenia rentowego i wy- daniu decyzji podwyższającej pobieraną przez wnioskodawczynię rentę bądź odma- wiającej takiego podwyższenia. Zakres przedmiotowy art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. nie obejmuje wszystkich nieprawidłowości organu rentowego, lecz jest ograniczony jedynie do tych, które są następstwem błędu w jego działaniu (odmowa przyznania świadczenia i zaniżenie jego wysokości), nie obejmuje nato- miast ujemnych następstw bezczynności tego organu. Ponowienie wniosku o po- nowne ustalenie przez organ rentowy prawa do świadczenia lub jego wysokości nie jest wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy, gdyż wnioskiem takim jest tylko wniosek złożony po wydaniu decyzji od- mawiającej przyznania prawa do świadczenia lub przyznającej świadczenie w wyso- kości niższej, niż przysługujące. W konsekwencji podwyższenie świadczenia w wyni- ku ponownego ustalenia przez organ rentowy jego wysokości dopiero po ponowieniu przez zainteresowanego wcześniej zgłoszonego, niezałatwionego wniosku, nie po- woduje ograniczenia wypłaty za okres wsteczny, niezależnie od długości okresu, jaki 6 upłynął pomiędzy zgłoszeniem wniosku a jego ponowieniem. Przepis art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie ma bowiem do takiej sytuacji zastosowania. Pogląd taki wyrażony został w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1998 r., II UKN 322/98 (OSNAPiUS 2000 nr 1, poz. 35) i aczkolwiek dotyczy on wykładni art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, to należy uznać, iż odnosi się również do aktualnie obowiązującego art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skoro więc Sąd Apelacyjny uznał za wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (ustalenie wysokości świadczenia) nierozpoznany przez organ rentowy wniosek z dnia 25 lutego 1995 r., nie zaś jego ponowienie dokonane w dniu 9 kwietnia 2003 r., przeto przyjął, iż nie może mieć do niego zastosowania przepis art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. W konsekwencji, gdy w dacie złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości przysługującego wnioskodawczyni świadczenia rento- wego (25 lutego 1995 r.) obowiązywały przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował w sprawie art. 101 ust. 1 pkt 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym przed dniem 31 grudnia 1996 r. (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwiet- nia 1994 r., II URN 10/94, OSNAPiUS 1994 nr 3, poz. 49). Z powyższych rozważań wypływa wniosek, iż dopuszczalna jest taka wykład- nia art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która prowadzi do przyjęcia, że błędem organu rentowego w rozumie- niu wskazanego przepisu jest błąd popełniony w decyzji odmawiającej przyznania lub podwyższenia świadczenia, nie jest nim natomiast zwłoka w rozpatrzeniu prawidłowo zgłoszonego żądania w trybie postępowania o świadczenie emerytalno-rentowe i rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji. Zwłoka taka nie jest bowiem równoznaczna z odmową przyznania lub podwyższenia świadczenia. Przy takiej wykładni wyrok wyrównujący świadczenie bez uwzględnienia ograniczenia wypłaty za okres wsteczny nie może być uznany za niezgodny z prawem. Ze wskazanych przyczyn skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 42411 § 1 k.p.c. ========================================