III AZP 28/92

SA/Rz 2619/01 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2004-04-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2001-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Anna Lechowska /sprawozdawca/
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Joanna Zdrzałka
Małgorzata Wolska
Symbol z opisem
605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 154 par 1 pkt 1 lit b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Małgorzata Wolska Anna Lechowska /spr./ Protokolant ref. stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2001 r Nr [...] w przedmiocie zameldowania na pobyt stały 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2000 r. Nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. W. kwotę 10 zł /dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
SA/Rz 2619/01
U Z A S A D N I E N I E
Decyzją z dnia [...] maja 2001 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] marca 2000 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały w P. przy ul. W. utrzymało w mocy zaskarżoną nim decyzję.
Jako jej podstawę prawną wskazało art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 47 ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174, ze zm.)
Z uzasadnienia decyzji i akt postępowania wynika, że wniosek o zameldowanie pod wskazanym adresem złożyła M. W. informując, że jest współwłaścicielką budynku a w lokalu zamieszkuje od lat czterech.
Decyzją opisaną na wstępie Prezydent Miasta odmówił jej zameldowania.
W jej uzasadnieniu stwierdził, że choć jest ona współwłaścicielką nieruchomości przy ulicy W. w P. w 3/32 części i w lokalu zamieszkuje od kilku lat, to pozostali współwłaściciele tj. M. W. 13/32 części i U. K. w 16/32 części odmawiają jej potwierdzenia uprawnień do zamieszkiwania w lokalu. Na tle powyższego powstał spór o charakterze cywilno-prawnym w związku z czym wnioskodawczyni przysługuje droga sądowa o ustalenie uprawnień do przebywania w lokalu.
Decyzję tę zaskarżyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. W. zarzucając, iż jest niezgodna z prawem. W szczególności podniosła, że zamieszkuje w spornym lokalu i jako współwłaścicielka nieruchomości posiada uprawnienia do jego zajmowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż odwołanie jest niezasadne i decyzją z dnia [...] maja 2001 r. opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzje nim zaskarżoną.
W motywach decyzji podniosło , że art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, iż przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad dwa miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnień do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie.
W toku postępowania ustalono, że współwłaścicielami nieruchomości przy ulicy W. w P. są: M. W. w 13/32 części, U. K. w 16/32 i M. W.w 3/32 części.
Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 11 lutego 1995 r. sygn, akt. III AZP 28/92 organ właściwy w sprawach ewidencji ludności na zasadzie art.47 ust. 2 ustawy rozstrzyga wątpliwości, co do istnienia po stronie składającego wniosek o zameldowanie na pobyt stały uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Jeżeli jednak na tle powyższego uprawnienia powstaje spór o charakterze cywilno-prawnym zainteresowanemu przysługuje droga sądowa.
W sprawie powstał spór o charakterze cywilnym pomiędzy współwłaścicielami, tj. odwołującą a pozostałymi współwłaścicielami, którzy odmawiają jej potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu.
Podniesiony przez odwołującą się argument, że brak zgody U. K. na jej zameldowanie nie pozbawia jej prawa własności jest słuszny, ponieważ samo zameldowanie w postaci czynności materialno-technicznej nie tworzy nowego stanu mającego wpływ na zakres uprawnień odwołującej się jako współwłaścicielki.
Zważyć jednakże należy, że organ administracji nie może samodzielnie rozstrzygnąć sporu, jaki powstał pomiędzy współwłaścicielami, gdyż właściwa w tym zakresie jest droga sądowa o ustalenie uprawnień do przebywania w lokalu. W tej zatem materii słuszne jest stanowisko organu I instancji odmawiające Pani M. W. zameldowania na pobyt stały wobec braku przedstawienia potwierdzenia uprawnień do przebywania o lokalu.
Przesłanka w postaci zamieszkiwania odwołującej w lokalu jest niewystarczająca dla dokonania zameldowania, bowiem drugą niezbędna przesłanką jest przedstawienie potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu pochodzącego od wszystkich współwłaścicieli.
Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła M. W. domagając się jej uchylenia, bądź zmiany i zameldowania jej we wskazanym lokalu.
W uzasadnieniu skargi ponowiła argumenty odwołania, sprowadzające się do twierdzenia, że jako osoba zamieszkująca na stałe sporny lokal i posiadająca doń tytuł prawny w postaci prawa współwłasności spełnia przesłanki zameldowania. Sprzeciw U. K. jest w sprawie bez znaczenia, bowiem nie pozbawia jej prawa do lokalu. Jest on współwłasnością, która do tej pory nie została zniesiona. Jedna z współwłaścicielek M. W. zmarła w 1998 r. i w sprawie prowadzone jest postępowanie spadkowe. Jej spadkobierca ustawowym jest jej ojciec B. W., po którym skarżąca jest głównym spadkobiercą.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do przepisu art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone (a do takich należy sprawa niniejsza) podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Art. 1 wspomnianej ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i miedzy tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1).
Kontrola ta sprawowana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).
Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Podług art. 135 tej ustawy Sąd, stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli, Sąd doszedł do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek i przede wszystkim nie tylko ze wskazanych w niej przyczyn.
Obowiązek meldunkowy osób przebywających na terenie Rzeczpospolitej Polskiej ustanawia art. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 Nr 32, poz. 174 ze zm.).
Po myśli art. 4 ustawy obejmuje on między innymi zameldowanie w miejscu pobytu stałego lub czasowego (pkt.1).
Ustawa służy państwowym celom ewidencyjnym, i prawidłowemu wykonywaniu przez organy publiczne ich funkcji, jako że posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu obywateli umożliwia racjonalizację działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych co do miejsca pobytu (adresie) służy także interesowi obywateli (poszukiwanie np. spadkobierców) oraz ochronie praw osób trzecich (poszukiwanie dłużników). Okoliczność, że obowiązek meldunkowy należy uznać w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku prawnego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki prowadzi do wniosku, że zameldowanie i wymeldowanie winno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Instytucja ta nie powinna natomiast służyć fikcji meldunkowej, tj. odzwierciedlać stanu faktycznie nie istniejącego, co do miejsca zamieszkania danej osoby.
Zameldowanie i wymeldowanie są czynnościami materialno- technicznymi dokonywanymi przez organ administracji publicznej prowadzący ewidencję ludności na podstawie zgłoszenia (art. 47 ust.1). Jeżeli zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania orzeka tenże organ w drodze decyzji (art. 47 ust. 2).
Obowiązek zameldowania na pobyt stały lub czasowy obciąża osobę, która przebywa w danej miejscowości pod wskazanym adresem dłużej, niż trzy doby (art. 10 ust. 1).
Sposób realizacji tego obowiązku ulegał w ustawie różnorakim modyfikacjom, między innymi takim , które zmieniały rejestracyjny charakter zameldowania. Dotyczyło to art. 9 ust. 2 ustawy wprowadzającego obowiązek przedstawienia przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad dwa miesiące potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym następowało zameldowanie. Na tle tego przepisu powstały kontrowersje w orzecznictwie, odnośnie uprawnień organu prowadzącego ewidencję ludności do badania tego uprawnienia w przypadku, gdy istnieje na jego tle spór cywilnoprawny - rozstrzygnięte ostatecznie uchwałą SN z 11 lutego 1993 r. sygn. III AZP 28/92 OSNC z 1993 r. NR 7-8 poz. 117, podług której kompetencje organu meldunkowego w takim przypadku nie rozciągają się na problematykę ustalenia uprawnienia, którego dotyczy wspomniane w art. 9 ust. 2 ustawy potwierdzenie.
Ostatecznie kontrowersje te wyeliminował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01, OTK –A 2002/3/34, który stwierdził, iż wielokrotnie wspomniany przepis art. 9 ust. 2 ustawy jest niezgodny z art. 52 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, co oznacza, że utracił on moc z dniem ogłoszenia tego wyroku, tj. z dniem 19 czerwca 2002 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 716).
W następstwie tego wyroku doszło zatem do przywrócenia zameldowaniu jego rejestracyjnego charakteru, ograniczającego się w przypadku zameldowania na pobyt stały do potwierdzenia okoliczności przewidzianych w art. 6 ust. 2 ustawy, tj. zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego tam przebywania.
W sprawie będącej przedmiotem skargi, skarżącej odmówiono zameldowania pod adresem, pod którym zamieszkuje od kilku lat z tej przyczyny, że nie wyraża na to zgody współwłaścicielka nieruchomości, do której skarżąca, należąca do grona współwłaścicieli ma tytuł prawny.
Pomijając okoliczność, że pogląd o wymogu zgody wszystkich współwłaścicieli na zameldowanie mieszkającego we wspólnym lokalu jednego z nich, budzący w orzecznictwie kontrowersje, nie znajduje aprobaty Sądu, jako sprzeczny z istotą współwłasności (art. 206 kc), zauważyć wypadnie, że po myśli art. 190 ust. 4 Konstytucji R.P. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją stwarza podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia prawomocnego wydanego na podstawie niezgodnego z Konstytucją aktu normatywnego.
W świetle tej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, ze skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest, - co do zasady - powinność jej uchylenia.
Przemawia za tym również wprowadzenie do kpa nowej podstawy wznowienia postępowania określonej w art. 145 a tegoż kodeksu. Przepis ten przewiduje, iż można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał orzekł o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie, którego została wydana decyzja.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
W świetle powyższego należy przyjąć , iż zasadą jest, że wojewódzki sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego a skoro przesłanką taką jest również orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności aktu normatywnego, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję, to regulacja ta uzasadnia uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji (patrz: wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r. IISA 1027/99 z 16 lipca 1999 r. II SA 1240/99 Zbiór orzecznictwa Komputerowego Lex Nr 46809 i 46808 - zachowujące aktualność wobec identycznych rozwiązań w art. 145 §1 pkt 1 lit.b P.p.s.a. i art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym).
Reguła tam ma zastosowanie w sprawie niniejszej ze względu na powołany wyżej wyrok TK stwierdzający niekonstytucyjność art. 9 ust. 2 ustawy.
Z przytoczonych wyżej względów, Sąd w oparciu o przepis art. 154 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
W postępowaniu ponownym organ oceni przesłanki zameldowania skarżącej w świetle ustawy, przy zachowaniu wymogów kpa, co do zapewnienia udziału w sprawie wszystkim stronom postępowania.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.
Z uwagi na okoliczność, iż charakter zaskarżonej decyzji przesądza, że nie nadaje się ona do wykonania Sąd odstąpił od orzeczenia na podstawie art. 152 P.p.s.a., czy decyzja ta podlega (nie podlega) wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.