III AUz 149/20

Sąd Apelacyjny w KatowicachKatowice2020-09-24
SAOSubezpieczenia społecznerenty inwalidzkieWysokaapelacyjny
renta policyjnaubezpieczenia społeczneTrybunał Konstytucyjnyzawieszenie postępowaniasąd apelacyjnysąd okręgowyKodeks postępowania cywilnegoKonstytucja RP

Sąd Apelacyjny uchylił postanowienie Sądu Okręgowego odmawiające podjęcia zawieszonego postępowania, uznając, że sąd powszechny może samodzielnie stosować Konstytucję i nie musi czekać na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.

Sąd Apelacyjny rozpoznał zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego, które odmówiło podjęcia zawieszonego postępowania dotyczącego wysokości policyjnej renty inwalidzkiej. Sąd Okręgowy zawiesił postępowanie z uwagi na toczącą się przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawę dotyczącą zgodności przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy z Konstytucją. Sąd Apelacyjny uznał zażalenie za uzasadnione, uchylając postanowienie sądu niższej instancji. Kluczowe było stanowisko sądu, że sądy powszechne mają prawo bezpośredniego stosowania Konstytucji i nie muszą czekać na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza gdy celem jest uniknięcie nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu.

Sprawa dotyczyła zażalenia wniesionego przez M. S. na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie, które odmówiło podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie o ustalenie wysokości policyjnej renty inwalidzkiej. Sąd Okręgowy zawiesił postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 3¹ k.p.c., ponieważ rozstrzygnięcie sprawy zależało od wyniku postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, dotyczącego zgodności z Konstytucją przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Ubezpieczona zarzuciła w zażaleniu naruszenie prawa do szybkiego rozpoznania sprawy oraz powołała się na praktykę orzeczniczą sądów powszechnych. Sąd Apelacyjny w Katowicach uznał zażalenie za uzasadnione. W uzasadnieniu podkreślono, że przepis art. 177 § 1 pkt 3¹ k.p.c. ma charakter fakultatywny, a sądy powszechne mają obowiązek bezpośredniego stosowania Konstytucji RP (art. 8 ust. 1 Konstytucji). Sędziowie, zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji, są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom. Sąd Apelacyjny przywołał utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym sądy powszechne mogą odmówić zastosowania przepisu ustawy, który jest niezgodny z Konstytucją, bez konieczności oczekiwania na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Podkreślono, że zawieszenie postępowania jest wyjątkiem od obowiązku sprawnego działania instytucji publicznych i rozpoznawania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji). W związku z tym, Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżone postanowienie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Sąd powszechny nie ma obowiązku oczekiwania na wyrok Trybunału Konstytucyjnego i może samodzielnie odmówić zastosowania przepisu ustawy, który uznaje za niezgodny z Konstytucją.

Uzasadnienie

Sądy powszechne mają obowiązek bezpośredniego stosowania Konstytucji RP, a sędziowie są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom. Odmowa zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją nie jest zastępowaniem Trybunału Konstytucyjnego, lecz realizacją obowiązku stosowania najwyższego prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie postanowienia

Strona wygrywająca

M. S.

Strony

NazwaTypRola
M. S.osoba_fizycznaubezpieczona
Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (6)

Główne

k.p.c. art. 177 § § 1 pkt 3¹

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis ten stanowi podstawę do fakultatywnego zawieszenia postępowania, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym lub TSUE. Sąd nie ma obowiązku oczekiwania na orzeczenie TK, jeśli może samodzielnie zastosować Konstytucję.

Konstytucja RP art. 8 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej i jej przepisy stosuje się bezpośrednio.

Konstytucja RP art. 178 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Sędziowie w sprawowaniu urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 45

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do szybkiego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

k.p.c. art. 386 § § 4

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do uchylenia postanowienia sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

k.p.c. art. 397 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Reguluje postępowanie w przedmiocie zażalenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sądy powszechne mają prawo bezpośredniego stosowania Konstytucji. Zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 3¹ k.p.c. jest fakultatywne. Obowiązek rozpoznawania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki.

Odrzucone argumenty

Sąd Okręgowy prawidłowo zawiesił postępowanie, oczekując na rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego.

Godne uwagi sformułowania

Stosowanie Konstytucji nie jest wiec zastrzeżone wyłącznie dla Trybunału Konstytucyjnego w tym przypadku nie chodzi o przeprowadzanie przez sąd powszechny, niejako w zastępstwie Trybunału Konstytucyjnego, oceny konstytucyjności przepisów ustawowych, lecz o ewentualną „odmowę zastosowania" przepisów, które są niezgodne (zwłaszcza w sposób oczywisty) z przepisami (wzorcami) Konstytucji RP zawieszenie postępowania, a więc pozostawanie sprawy w stanie spoczywania, jest wyjątkiem od ogólnego obowiązku sprawnego działania każdej instytucji publicznej

Skład orzekający

Marek Procek

przewodniczący

Marek Procek

sędzia

Marek Żurecki

sędzia

Beata Torbus

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy powszechne i fakultatywności zawieszenia postępowania w oczekiwaniu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy sąd sam nie zainicjował postępowania przed TK i gdy przepis jest ewidentnie niezgodny z Konstytucją lub gdy dalsze postępowanie bez zastosowania przepisu jest możliwe.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie dotyczy ważnej kwestii ustrojowej dotyczącej relacji między sądami powszechnymi a Trybunałem Konstytucyjnym oraz prawa do szybkiego postępowania.

Sąd nie musi czekać na Trybunał Konstytucyjny! Kluczowe postanowienie w sprawie rent policyjnych.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III AUz 149/20 POSTANOWIENIE Dnia 24 września 2020r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Marek Żurecki SSA Marek Procek SSA Beata Torbus po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z odwołania M. S. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. o wysokość policyjnej renty inwalidzkiej na skutek zażalenia M. S. na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie z 19 marca 2020r., sygn. akt IV U 1793/19 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. /-/SSA M. Procek /-/SSA M. Żurecki /-/SSA B. Torbus Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUz 149/20 UZASADNIENIE Postanowieniem z 19 marca 2020r. w sprawie o sygn. IV U 1793/19 Sąd Okręgowy w Częstochowie odmówił ubezpieczonej M. S. podjęcia postępowania zawieszonego postanowieniem tego Sądu z 22 października 2019r. na mocy art. 177 § 1 pkt. 3 1 k.p.c. podając, w uzasadnieniu, że nie odpadła przesłanka do zawieszenia postępowania, to jest zawisłość przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawy o sygn. akt P 4/18, wszczętej na wniosek Sądu Okręgowego w Warszawie o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej znowelizowanych postanowieniach ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016r., poz. 708 ze zm.). W zażaleniu na przedstawione postanowienie ubezpieczona zakwestionowała odmowę podjęcia zawieszonego postępowania powołując się prawo do szybkiego rozpoznania sprawy przez Sąd oraz na trudności w utrzymaniu oraz powołując się na praktykę orzeczniczą, w myśl której Sądy rozpoznają takie sprawy jak w przypadku ubezpieczonej. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione, jednakże z innych przyczyn niż podane w uzasadnieniu zażalenia. Zgodnie z treścią art. 177 § 1 pkt 3 1 k.p.c. , sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym albo Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten został wprowadzony ustawą z 10 lipca 2015r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r. poz. 1311) i z mocy art. 21 ust. 2 tej ustawy obowiązuje od dnia jej wejścia w życie, tj. 8 września 2016r. Zawieszenie postępowania w takim przypadku, jak w sprawie ubezpieczonej, na mocy art. 177 § 1 pkt 3 1 k.p.c. , ma charakter fakultatywny, co oznacza, że może mieć miejsce, o ile sąd w okolicznościach konkretnej sprawy uzna to za celowe, gdy np. sąd orzekający ma wątpliwości co do zgodności z Konstytucją normy prawnej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia i sam wystąpił w tej sprawie do Trybunału Konstytucyjnego lub uczynił to inny sąd. Jednakże zgodnie z art. 8 ustawy zasadniczej Konstytucja RP jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio. Niewątpliwie adresatem tej normy są przede wszystkim sądy sprawujące wymiar sprawiedliwości ( art. 175 ust. 1 ), a sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1). Również art. 193 ustawy zasadniczej nie nakłada na sąd obowiązku zwracania się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności aktu normatywnego z ustawą zasadniczą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Stosowanie Konstytucji nie jest wiec zastrzeżone wyłącznie dla Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 ust. 1), ale należy również do sądów, zarówno w przypadku zaistnienia luki w prawie, jak i wówczas, gdy sąd dojdzie do przekonania, że przepis ustawy jest niezgodny z Konstytucją i nie powinien być zastosowany w konkretnej sprawie (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2017r., I UK 325/16, LEX nr 2389585). W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że w tym przypadku nie chodzi o przeprowadzanie przez sąd powszechny, niejako w zastępstwie Trybunału Konstytucyjnego, oceny konstytucyjności przepisów ustawowych, lecz o ewentualną „odmowę zastosowania" przepisów, które są niezgodne (zwłaszcza w sposób oczywisty) z przepisami (wzorcami) Konstytucji RP (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998r., I PKN 90/98; z dnia 19 kwietnia 2000r., II CKN 272/00, z dnia 29 sierpnia 2001r., III RN 189/00 oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2001r., III ZP 12/01). W takiej sytuacji i w świetle art. 177 § 1 pkt 3 1 k.p.c. Sąd nie ma więc obowiązku oczekiwania na wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, zważywszy, że zawieszenie postępowania, a więc pozostawanie sprawy w stanie spoczywania, jest wyjątkiem od ogólnego obowiązku sprawnego działania każdej instytucji publicznej, przewidzianego we wstępie do Konstytucji oraz szczególnego obowiązku rozpoznawania spraw sądowych bez nieuzasadnionej zwłoki ( art. 45 Konstytucji RP ). Wprawdzie ubezpieczona nie zaskarżyła postanowienia o zawieszeniu postępowania, jednak zaskarżyła odmowę podjęcia zawieszonego postępowania, dlatego też Sąd Apelacyjny, mając na uwadze powyższe okoliczności, na zasadzie art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 397 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji. /-/SSA M. Procek /-/SSA M. Żurecki /-/SSA B. Torbus Sędzia Przewodniczący Sędzia

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI