III AUA 987/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznał apelację Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie, który przyznał H. C. prawo do policyjnej renty rodzinnej w wysokości ustalonej przed obniżeniem. Obniżenie renty nastąpiło na podstawie decyzji z 2017 r., która ustaliła ją na kwotę 1.407,08 zł brutto, powołując się na ustawę z 16 grudnia 2016 r. nowelizującą ustawę o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Ustawa ta wprowadziła obniżenie świadczeń dla osób, które pełniły służbę na rzecz "totalitarnego państwa" przed 2 stycznia 1999 r. Sąd Okręgowy uznał, że zmarły mąż H. C., F. C., mimo służby w Milicji Obywatelskiej w latach 1945-1953, nie pełnił służby na rzecz "totalitarnego państwa" w rozumieniu ustawy, a także zakwestionował konstytucyjność przepisów obniżających świadczenia. Sąd Apelacyjny, wbrew Sądowi Okręgowemu, uznał służbę F. C. za spełniającą kryteria "służby na rzecz totalitarnego państwa", opierając się na analizie historycznej podległości organizacyjnej jednostek, w których służył. Sąd Apelacyjny podkreślił, że celem ustawy nowelizującej było zniesienie przywilejów emerytalnych i rentowych wynikających ze służby w aparacie bezpieczeństwa PRL, a obniżenie świadczeń nie narusza zasad konstytucyjnych, w tym zasady sprawiedliwości społecznej. Zmienił zaskarżony wyrok, oddalając odwołanie H. C., ale nie obciążył jej kosztami postępowania ze względu na jej wiek i sytuację życiową.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ustawy "dezubekizacyjnej" w kontekście służby w organach bezpieczeństwa PRL, zasada sprawiedliwości społecznej i ochrona praw nabytych w kontekście świadczeń publicznych.
Dotyczy specyficznej grupy świadczeniobiorców (renty rodzinne po funkcjonariuszach PRL) i konkretnych przepisów ustawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy służba w Milicji Obywatelskiej w latach 1945-1953, w jednostkach podległych Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, może być kwalifikowana jako "służba na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, uzasadniająca obniżenie policyjnej renty rodzinnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, służba w Milicji Obywatelskiej w jednostkach podległych Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego w okresie PRL, w tym w jednostkach takich jak Komenda Powiatowa MO w Grajewie czy Komenda Wojewódzka MO w Białymstoku, podlega kwalifikacji jako "służba na rzecz totalitarnego państwa", uzasadniająca obniżenie świadczeń rentowych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, analizując historyczne uwarunkowania funkcjonowania Milicji Obywatelskiej i Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w okresie PRL, stwierdził, że jednostki te służyły umacnianiu reżimu komunistycznego i represjonowaniu opozycji. Podkreślono, że służba w tych strukturach, niezależnie od jej charakteru (kluczowa czy pomocnicza), wiązała się z przywilejami i przyczyniała do sprawnego działania aparatu represji. W związku z tym, obniżenie renty rodzinnej po funkcjonariuszu pełniącym taką służbę jest zgodne z celem ustawy nowelizującej, jakim jest zniesienie przywilejów wynikających ze służby na rzecz państwa totalitarnego.
Czy przepisy ustawy nowelizującej z 16 grudnia 2016 r., obniżające świadczenia emerytalne i rentowe byłym funkcjonariuszom organów bezpieczeństwa PRL i ich rodzinom, naruszają zasady konstytucyjne, takie jak ochrona praw nabytych, zasada zaufania do państwa, sprawiedliwość społeczna oraz zasada demokratycznego państwa prawnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te nie naruszają zasad konstytucyjnych. Obniżenie przywilejów emerytalnych i rentowych wynikających ze służby na rzecz totalitarnego państwa jest zgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej i nie narusza praw nabytych, które zostały nabyte w sposób niegodziwy.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że celem ustawy nowelizującej było zniesienie niesłusznych przywilejów wynikających ze służby w aparacie bezpieczeństwa PRL, a nie wprowadzenie represji. Podkreślono, że funkcjonariusze ci korzystali z licznych przywilejów w zamian za utrwalanie nieludzkiego systemu władzy. Obniżenie świadczeń, zwłaszcza rent rodzinnych, jest uzasadnione powszechnym poczuciem naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej i nie narusza praw nabytych, które nie zasługują na ochronę prawną, gdy zostały nabyte w sposób niegodziwy. Sąd odrzucił argumentację o naruszeniu zasady zaufania do państwa, wskazując, że obywatele, zwłaszcza ofiary reżimu, mają prawo oczekiwać sprawiedliwości społecznej.
Czy sąd powszechny może samodzielnie ocenić zgodność przepisu ustawy z Konstytucją RP w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny nie wydał jeszcze orzeczenia w sprawie pytania prawnego dotyczącego tych przepisów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powszechny może samodzielnie ocenić zgodność przepisu ustawy z Konstytucją RP, stosując tzw. rozproszoną kontrolę konstytucyjną, zwłaszcza gdy dalsze oczekiwanie na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego byłoby sprzeczne z konstytucyjnym prawem do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny potwierdził, że sądy powszechne mają kompetencję do stosowania Konstytucji wprost i pominięcia przepisu ustawy uznanego za niezgodny z Konstytucją, jeśli sprzeczność jest oczywista. Wskazano, że takie działanie nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, a jest uzasadnione koniecznością zapewnienia prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy bez zwłoki.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. C. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (12)
Główne
u.o.z.f.p. art. 24a § 1-3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
W przypadku renty rodzinnej przysługującej po osobie, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa i pozostawała w służbie przed 2 stycznia 1999 r., renta przysługuje na zasadach określonych w art. 24, z zastrzeżeniem, że jej wysokość ustala się na podstawie świadczenia zmarłego z uwzględnieniem art. 15c lub art. 22a. Wysokość renty rodzinnej nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej renty rodzinnej wypłaconej przez ZUS.
u.o.z.f.p. art. 13b § 1-2
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się służbę od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w wymienionych w art. 13b ust. 1 i 2 ustawy cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach, w tym jednostkach podległych Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego.
ustawa nowelizacyjna
Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Wprowadziła zmiany w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym, w tym obniżenie rent i emerytur osobom pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego i niezwłocznego rozpoznania sprawy.
Konstytucja RP art. 178 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek sędziego do przestrzegania Konstytucji i ustaw.
Pomocnicze
u.o.z.f.p. art. 15c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa zasady ustalania wysokości emerytury dla osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.
u.o.z.f.p. art. 22a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa zasady zmniejszania renty inwalidzkiej dla osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Służba F. C. w Milicji Obywatelskiej w latach 1945-1953 w jednostkach podległych Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego stanowiła "służbę na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu ustawy. • Obniżenie renty rodzinnej po funkcjonariuszu pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa jest zgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej i nie narusza praw nabytych. • Sąd powszechny ma prawo do samodzielnej oceny zgodności przepisów z Konstytucją RP w celu zapewnienia prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Odrzucone argumenty
Służba F. C. nie spełniała kryteriów "służby na rzecz totalitarnego państwa" ze względu na charakter wykonywanych czynności. • Przepisy ustawy nowelizującej z 2016 r. naruszają zasady konstytucyjne, w tym ochronę praw nabytych i zasadę zaufania do państwa. • Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił sprawę, nie czekając na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.
Godne uwagi sformułowania
obniżenie przywilejów emerytalnych i rentowych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa uzyskanych przez nich z tytułu służby na rzecz totalitarnego państwa • nie zasługują na ochronę prawną ze względu na powszechne poczucie naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej • nie można uznać celów i metod działania organów bezpieczeństwa państwa totalitarnego za godziwe • nie istnieje uzasadnienie dla przedkładania interesów i oczekiwań byłych funkcjonariuszy [...] nad słuszną potrzebę obywateli, zwłaszcza tych, którzy doznali krzywd
Skład orzekający
Ewa Stryczyńska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy \"dezubekizacyjnej\" w kontekście służby w organach bezpieczeństwa PRL, zasada sprawiedliwości społecznej i ochrona praw nabytych w kontekście świadczeń publicznych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy świadczeniobiorców (renty rodzinne po funkcjonariuszach PRL) i konkretnych przepisów ustawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnej "ustawy dezubekizacyjnej" i jej wpływu na świadczenia rodzinne po funkcjonariuszach PRL, co budzi duże zainteresowanie społeczne i prawnicze. Analiza historyczna i konstytucyjna dodaje jej głębi.
“Czy renta rodzinna po funkcjonariuszu PRL może być obniżona? Sąd Apelacyjny rozstrzyga.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.