III AUa 928/24

Sygn. akt III AUa 928/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska Protokolant: Emilia Wielgus po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy A. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. o zwrot nienależnie pobranego świadczenia na skutek apelacji A. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt VIII U 494/24 uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w sprawie poczynając od zarządzenia z dnia 15 maja 2024r. i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. sędzia Marta Sawińska UZASADNIENIE Decyzją z dnia 5 lutego 2024 r., znak (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w P. , na podstawie art. 103-105, art. 127, art. 138-140, art. 141 ust. 1-3 oraz art. 142-144 ustawy z dnia o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury lub renty (Dz. U. z 1992 r., nr 58, poz. 290), a także ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., pozycja 1230), dokonał miesięcznego rozliczenia renty z tytułu niezdolności do pracy A. K. w związku z przychodem uzyskanym w poszczególnych miesiącach 2022 r. W uzasadnieniu organ rentowy przedstawił zestawienie kwot osiąganych w 2022 r. przychodów z rozbiciem na poszczególne miesiące. Na tej podstawie organ ustalił, ze przychód osiągnięty w poszczególnych miesiącach uzasadniał zawieszenie świadczenia wraz z dodatkami – łącznie o 19 406,82 zł. Świadczenie wypłacano w pełnej wysokości. W oparciu o powyższe organ zobowiązał A. K. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 19 406,82 zł. Odwołanie od powyższej decyzji złoży A. K. . W pierwszej kolejności odwołujący podniósł zarzut przedawnienia. W uzasadnieniu wskazał też, że jest osobą niepełnosprawną z uwagi na schorzenia natury psychicznej. Kwestionował również skuteczność pouczeń zawartych w decyzjach pozwanego. Odwołujący wniósł o uwzględnienie jego odwołania. Wyrokiem z 26 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu (sygn. VIII U 494/24) oddalił odwołanie A. K. . Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: A. K. urodził się (...) Orzeczeniem z dnia 5 października 2022 r. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) zaliczył odwołującego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności od 4 czerwca 2014 r. Niepełnosprawność istnieje od 18 listopada 2005 r. Odwołujący pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy. Decyzje przyznające odwołującemu świadczenia rentowe zawierały odpowiednie pouczenia w zakresie zmniejszenia lub zawieszenia świadczenia. W 2022 r. odwołujący osiągnął przychód z tytułu zatrudnienia w (...) S.A. , Grupa (...) sp. z o.o. oraz (...) sp. z o.o. w P. . W przeliczeniu na poszczególne miesiące odwołujący uzyskał następujące kwoty przychodu: Styczeń 2022 r. – 12 518,64 zł, Luty 2022 r. – 12 005,96 zł, Marzec 2022 r. – 13 005,96 zł, Kwiecień 2022 r. – 11 807,89 zł, Maj 2022 r. – 11 465,48 zł, Czerwiec 2022 r. – 13 005,96 zł, Lipiec 2022 r. – 13 105,96 zł, Sierpień 2022 r. – 13 105,96 zł, Wrzesień 2022 r. – 17 734,39 zł, Październik 2022 r. – 19 160,00 zł, Listopad 2022 r. – 21 286,00 zł, Grudzień 2022 r. – 19 286,00 zł. Łączny przychód odwołującego w 2022 roku wynosił 177 488,20 zł. Suma świadczeń rentowych wypłacona odwołującemu w 2022 r. wyniosła 19 406,82 zł. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok, w którym oddalił odwołanie A. K. . Na wstępie rozważań prawnych Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 148 1 k.p.c. sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W takim przypadku sąd wydaje postanowienia dowodowe na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo. Sąd I instancji, mając na uwadze złożone przez strony pisma procesowe oraz całokształt przytoczonych twierdzeń uznał, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W toku postępowania dowodowego wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy związane z wypłatą świadczenia przez organ rentowy. Zgromadzona dokumentacja nie była kwestionowana przez strony. Skoro zatem niniejsza sprawa po przeprowadzeniu postępowania dowodowego była dostatecznie wyjaśniona, a żadna ze stron w pierwszym piśmie procesowym nie złożyła wniosku o przeprowadzenie rozprawy, sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie była decyzja zobowiązująca A. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy. Istota sporu sprowadzała się zatem do ustalenia czy zaszły przesłanki warunkujące żądanie zwrotu wypłaconego przez organ rentowy świadczenia. W dalszej części uzasadnienia przytoczył treść art. 138, art. 103 i art. 104 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Podkreślił, że sporną decyzją organ rentowy dokonał rozliczenia renty za 2022 rok i zobowiązał A. K. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Bezsporne w sprawie było to, że odwołujący uzyskał przychód w kwotach wskazanych przez organ rentowy, jak i to, że odwołujący pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy. Odwołujący wskazał jedynie, iż „nie pamięta” czy i kiedy odbierał świadczenie, a zatem nie zaprzeczył, że było mu ono wypłacane. Ubezpieczony podnosił zarzut przedawnienia roszczenia, opierając się na art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych autonomicznie regulują zagadnienie świadczeń nienależnych i ich zwrotu. Określenie przesłanek, na podstawie których organ rentowy może dochodzić zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zawierają art. 84 ust. 2 ustawy systemowej oraz 138 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej, choć ich brzmienia nieznacznie się różnią, to jak twierdzi doktryna prawa ubezpieczeń społecznych, wyrażają tę samą treść normatywną. Różnica ma charakter wyłącznie werbalny. Przy czym relacje między ustawą systemową i ustawą emerytalną kształtują się jako stosunek między regulacją ogólną ( ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych ) a regulacją szczególną (ustawa o emeryturach i rentach). Oznacza to, iż w niniejszej sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy emerytalnej, bowiem dotyczy ona zwrotu wypłaconej renty z tytułu niezdolności do pracy. Z brzmienia przepisu art. 127 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, że emeryt lub rencista jest zobowiązany zawiadomić organ rentowy o podjęciu działalności, o której mowa w art. 104 ust. 1-4, i o wysokości osiąganego z tego tytułu przychodu, a po upływie roku kalendarzowego - o wysokości tego przychodu uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. W zakresie rozliczenia związanego z wysokością osiąganego przychodu obowiązuje - na mocy art. 194 ustawy emerytalnej - rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz.U. Nr 58, poz. 290 ze zm., powołane dalej jako rozporządzenie), precyzujące obowiązki emerytów i rencistów oraz organu rentowego. W myśl § 3 ust. 3 rozporządzenia w zawiadomieniu o podjęciu działalności emeryt i rencista składa oświadczenie, czy jego zamiarem jest osiąganie dochodu: (1) niepowodującego zawieszenia ani zmniejszenia świadczeń, (2) powodującego zmniejszenie świadczeń albo (3) powodującego zawieszenie świadczeń. Przepis ten precyzuje obowiązek ustawowy i wynika z niego, że oprócz informacji o zamiarze osiągania przychodu z określonego tytułu konieczne jest także określenie, jaki on będzie miał wpływ na otrzymywane świadczenie. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli z oświadczenia emeryta lub rencisty wynika, że jego zamiarem jest osiąganie dochodów: (1) niepowodujących zawieszenia ani zmniejszenia świadczeń - organ rentowy wypłaca świadczenia w pełnej przysługującej wysokości, (2) powodujących zmniejszenie świadczeń - organ rentowy zmniejsza wysokość świadczeń: (3) powodujących zawieszenie świadczeń - organ rentowy zawiesza wypłatę świadczeń. Oczywiste jest, że prognozowany przez emeryta lub rencistę dochód w przekazywanym organowi rentowemu oświadczeniu o podjęciu działalności i wysokości osiąganego z tego tytułu przychodu, nie musi odpowiadać przychodowi rzeczywiście osiągniętemu w danym roku kalendarzowym, w którym dokonuje się rozliczenia świadczenia. Stąd też emeryt lub rencista jest obowiązany po upływie roku kalendarzowego do złożenia do końca lutego każdego roku kolejnej informacji - o wysokości tego przychodu uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym, co wynika wprost z treści art. 127 ust. 1 ustawy emerytalnej w związku § 5 ust. 1 przywołanego rozporządzenia. Na tej podstawie organ rentowy dokonuje rozliczenia świadczenia za dany rok kalendarzowy, wedle zasad wynikających z § 7-9 rozporządzenia. Niewątpliwie z przywołanych przepisów wynika obowiązek składania dwóch oświadczeń, pierwsze to informacja o podjęciu określonej działalności i o prognozowanej wysokości przychodu z tego tytułu, drugie to informacja składana na koniec lutego każdego roku kalendarzowego o wysokości przychodu osiągniętego w roku poprzednim. Pierwsza informacja służy zawieszeniu lub zmniejszeniu świadczenia wypłacanego na bieżąco, druga składana jest w celu rocznego rozliczenia pobieranej renty lub emerytury. W treści obu tych oświadczeń musi znaleźć się informacja o wysokości przychodu, co jest oczywiste, zważywszy na zasady zmniejszania i zawieszania świadczenia wynikające z art. 104 tejże ustawy, uzależniające wypłatę świadczenia oraz jego wysokość od osiąganego przychodu. Samo osiąganie przychodu z tytułu podjętej działalności czy też osiągnięcie przychodu w poprzednim roku kalendarzowym nie stanowi podstawy do zmniejszenia lub zawieszenia świadczenia. W świetle przestawionych wyżej regulacji nie do zaakceptowania jest wykładnia art. 138 ust. 5 ustawy emerytalnej wywodzona przez odwołującego. Oznaczałoby to, że świadczeniobiorca niedopełniający swoich ustawowych obowiązków, a więc nieinformujący organu rentowego o okoliczności mającej wpływ na wysokość pobieranego świadczenia lub na jego zawieszenie, korzysta z przywileju ograniczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej emerytury lub renty. Niezłożenie informacji koniecznej w rozliczeniu świadczenia nie może stanowić podstawy do złagodzenia rygorów instytucji zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Złagodzenie to bowiem opiera się na założeniu, że organ rentowy posiada wiedzę (dostarczoną przez ubezpieczonego), na podstawie której powinien podjąć stosowne czynności, ale na skutek własnego zaniedbania tego nie czyni. W niniejszej sprawie odwołujący nie zawiadomił organu o podjęciu określonej przepisami działalności i o prognozowanej wysokości przychodu z tego tytułu, a także o wysokości przychodu osiągniętego w roku poprzednim. Nie stanowi bowiem takiego zawiadomienia pismo z dnia 27 lutego 2023 roku (k.10), bowiem w ogóle nie zawiera ono istotnych informacji o osiąganym przychodzie. Nie stanowią jej również deklaracje rozliczeniowe składane przez pracodawców. Adresatem normy art. 138 ust. 5 jest ubezpieczony pobierający świadczenie, który ma poinformować organ rentowy o podjęciu działalności, z której przychód może mieć wpływ na jego wysokość lub zawieszenie. Odwołujący nie wykazał, by takie oświadczenia składał, a w uzasadnieniu odwołania wskazał, iż w jego ocenie oświadczenie takie zastępuje złożenie ZUS DRA przez pracodawcę. Jak wskazano powyżej, taka argumentacja nie jest oparta na przepisach prawa. Wspomniany trzyletni termin warunkujący możliwość dochodzenia zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w związku z osiągnięciem przychodów, o których mowa w art. 104 ust. 1 u.e.r.f.u.s., liczyć należy od ostatniego dnia roku poprzedzającego rok wydania decyzji rozliczającej świadczenie. Ponieważ decyzja, dokonująca rozliczenia renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z przychodem osiągniętym przez odwołującego w 2022 r. i zobowiązującej wnioskodawcę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 19 406,82 zł, wydana została w dniu 5 marca 2024 roku, a zatem ustawowy trzyletni termin z art. 138 ust. 5 ustawy emerytalnej do żądania zwrotu liczyć należy od dnia 31 grudnia 2023 r., co oznacza, że organ rentowy może dochodzić zwrotu nienależnie pobranych przez ubezpieczonego świadczeń w związku z osiągnięciem przychodów, o których mowa w art. 104 ust. 1 ustawy emerytalnej za okres, aż do dnia 31 grudnia 2020 roku, zatem organ jest uprawniony do żądania zwrotu nienależnie wypłaconej renty z tytułu niezdolności do pracy za 2022 rok. Odwołujący podnosił też, że nie został odpowiednio pouczony o konieczności zwrotu. Z treści odwołania wynika jednak, że decyzje zawierały odpowiednie pouczenia w zakresie obowiązku informacyjnego po stronie ubezpieczonego, natomiast odwołujący zlekceważył ich treść, uznając, że nie jest on zobowiązany do poszukiwania „trudno-osiągalnych wskaźników”. Podkreślenia wymaga, że w tym zakresie ustawodawca posłużył się pojęciem wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Wbrew twierdzeniom odwołującego, informacja ta jest powszechnie dostępna w sieci Internet. Nie jest też możliwe, by wartości te, określane kwotowo, były publikowane w pouczeniach do decyzji przyznających świadczenia, bowiem organ rentowy nie ma możliwości przewidzenia jak przeciętne miesięczne wynagrodzenie będzie się kształtowało w przyszłości. Odwołujący powołał się też na orzecznictwo, jednak wskazać należy, że dotyczy ono odmiennych stanów faktycznych i prawnych. I tak przywołany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2012 r., sygn. I UK 331/11 został przez odwołującego zacytowany w sposób wybiórczy. Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, że „w treści obowiązujących przepisów wyraźnie został wyeksponowany czynnik świadomości pobrania świadczenia nienależnego, przy czym o jej istnieniu przesądza dokonanie pouczenia o okolicznościach ustania prawa do świadczeń albo wstrzymania ich wypłaty.” Sąd Najwyższy wiąże zatem świadomość ubezpieczonego z treścią pouczenia, bowiem wiadomość nienależności świadczenia ma wypływać z pouczenia uprawnionego przez organ rentowy o okolicznościach powodujących wypłatę świadczeń nienależnych, a pouczenie stanowi warunek sine qua non obowiązku ich zwrotu. Sąd Najwyższy wskazał też, że nie każda informacja zawarta w treści decyzji jest odpowiednim pouczeniem, o którym stanowi się w art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , lecz tylko taka, która dotyczy "okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń". W niniejszej sprawie odwołujący przyznał w treści odwołania, że decyzja zawierała pouczenie ze wskazaniem przepisów oraz wskaźników statystycznych koniecznych do obliczenia kwoty powodującej zmniejszenie świadczenia. Podnosił jednak, iż te informacje były dla niego skomplikowane, więc nie miał świadomości o braku istnienia podstawy do wypłacenia świadczenia. Jak już wskazano powyżej, w orzecznictwie przyjmuje się, że świadomość braku należności świadczenia jest ściśle powiązana z treścią pouczenia, które odwołujący otrzymał. Jeśli było ono dla niego niezrozumiałe, mógł w tym celu zwrócić się do pozwanego w celu uzyskania wyjaśnień, czego odwołujący nie uczynił. Wreszcie, odwołujący podniósł, że obowiązek zwrotu świadczenia nie powstaje, gdy decyzja przyznająca świadczenie albo określająca jego wymiar była wynikiem błędu. Podkreślenia jednak wymaga, że świadczenie zostało odwołującemu wypłacone nie na skutek błędu organu rentowego, tylko na skutek działań odwołującego, który wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie poinformował organu o okolicznościach uzasadniających zawieszenie świadczenia. W oparciu o powyższe rozważania oraz art. art. 477 14 §1 k.p.c. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie jako bezzasadne. Apelację od powyższego wyroku wywiódł odwołujący A. K. zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy: 1. art. 217 § 2 KPC przez niedopuszczenie dowodu z zeznań powoda poprzez przeprowadzenie rozprawy na posiedzeniu niejawnym, 2. art. 233 § 1 KPC przez dokonanie oceny materiału dowodowego z pominięciem jego istotnej części, tj. zeznania powoda na okoliczność niewypłacenia świadczenia do rąk powoda, przy jednoczesnym braku dowodów wypłaty świadczenia przez stronę pozwaną, 3. art. 45 § 1 Ustawy Zasadniczej naruszenie konstytucyjnego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia - wątpliwa bezstronność Sędziego, który wyraźnie faworyzował stronę pozwaną, pomijając dowód z przesłuchania powoda, 4. art. 214 § 1 i art. 241 KPC poprzez nieodroczenie rozprawy oraz przeprowadzenie rozprawy w posiedzeniu niejawnym, pomimo istnienia przeszkody uniemożliwiającej powodowi udział w rozprawie, która to przeszkoda była znana sądowi - zawał serca powoda oraz długotrwały pobyt w szpitalu co miało wpływ na wynik sprawy, z uwagi na oparcie się przez sąd o niepełny materiał dowodowy, 5. art. 231 KPC poprzez błędne uznanie, że z ustalonego faktu, iż powód osobiście nie złożył informacji o zamiarze uzyskania przychodów w określonej wysokości, podczas gdy obowiązek ten zgodnie z Art. 127 Ustawy o emeryturach i rentach ciąży na pracodawcy. 6. art. 232 KPC poprzez przyjęcie, że powód nie wywiązał się z obowiązku udowodnienia okoliczności, z której wywodzi skutki prawne, iż nie odbierał on wszystkich wypłat nienależnego świadczenia podczas gdy powód zaoferował logiczne, wzajemnie uzupełniające się wyjaśnienia, a ciężar dowodowy leżał tu po stronie pozwanego. 7. art. 233 § 1 KPC przez dokonanie oceny materiału dowodowego z pominięciem jego istotnej części, tj. informacji o niewłaściwym pouczeniu o konieczności zwrotu świadczenia w sposób jasny i bez konieczności korzystania ze źródeł zewnętrznych poza pouczeniem, co stoi w sprzeczności z uznanym orzecznictwem sądów powszechnych (sprzeczność z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt: I AUa 709/21). Odwołujący jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ rentowy nie złożył odpowiedzi na apelację odwołującego A. K. . Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja była uzasadniona o tyle, że skutkowała koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Nieważność postępowania zachodzi zaś między innymi wtedy, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw ( art. 379 pkt 5 k.p.c. ). W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie niezależnie od pozostałych zarzutów podniesionych w apelacji zachodziły przesłanki do uznania nieważności postępowania poczynając od zarządzenia sądu z 15 maja 2024 r.. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji w sposób wadliwy zastosował art. 148 1 § 1 i 3 k.p.c. Zgodnie z treścią przywołanego przepisu Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Sąd może wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona uznaje powództwo lub sprawa została dostatecznie wyjaśniona na podstawie złożonych dokumentów. W judykaturze zauważa się, iż norma art. 148 1 k.p.c. przyznaje sądowi kompetencję do odstąpienia od zasady, jaką jest rozpoznanie meritum sprawy w procesie na rozprawie. Redakcja przepisu wskazuje na pewien zakres dyskrecjonalności sądu, jeśli chodzi o ocenę zasadności odstąpienia od tej zasady. Zarazem (poza uznaniem powództwa) kompetencja do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym istnieje wówczas, gdy przeprowadzenie rozprawy w ocenie sądu nie jest konieczne. Brak konieczności rozpoznania sprawy na rozprawie zaistnieje wówczas jedynie, gdy zaniechanie to nie spowoduje naruszenia praw strony do udziału w postępowaniu. Minimalną przesłanką pominięcia rozprawy jest więc zapewnienie stronom możliwości zapoznania się z całokształtem materiału procesowego branego pod uwagę pod osąd, w tym też ze stanowiskiem strony przeciwnej będącym repliką w stosunku do zarzutów (zwłaszcza jeśli replika ta odnosi się merytorycznie do argumentacji strony) (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I ACa 899/17, LEX nr 2493625). Artykuł 148 1 k.p.c. w § 3 wyklucza możliwość wyrokowania na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona złożyła wniosek o wyznaczenie rozprawy. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko judykatury, doktryny oraz wykładnię językową i celowościową przedmiotowego przepisu. Wobec powyższego w przypadku, kiedy strony zgłaszają wnioski dowodowe które mogą być przeprowadzane tylko na rozprawie, tudzież jedna ze stron wnosi o rozpoznanie sprawy pod swoją nieobecność na rozprawie, to wówczas norma art. 148 1 § k.p.c. nie ma zastosowania. Sąd Apelacyjny miał na względzie, iż w przedmiotowej sprawie odwołanie nie zawierało wyrażonego explicite wniosku o przeprowadzenie rozprawy, jednak w odwołaniu odwołujący wniósł o przesłuchanie jego osoby (pkt 5 uzasadnienia odwołania k. 6). Natomiast zawarcie w treści pozwu wniosków dowodowych, których przeprowadzenie może nastąpić wyłącznie na rozprawie, jest równoznaczne ze złożeniem wniosku o przeprowadzenie rozprawy w rozumieniu art. 148 1 § 3 k.p.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24 maja 2019 r. w sprawie I ACa 102/19, Legalis nr 2246836). Ponadto z pisma odwołującego z dnia 28 maja 2024 r. (k. 48) oraz z dnia 19 czerwca 2024 r. wynika, odwołujący przeszedł ciężki zawał serca i że od 29 kwietnia 2024 r. do dnia 13 czerwca 2024 r. przebywał w szpitalu, wskazał że o możliwości uczestnictwa osobistego w procesie zadecyduje lekarz prowadzący na kolejnej wizycie w dniu 24 czerwca 2024r. Zaznaczył jednocześnie, że gdyby Sąd wydał wyrok bez przeprowadzenia rozprawy, to zwraca się z prośbą o wydanie jego odpisu wraz z pisemnym uzasadnieniem. W ocenie Sądu Apelacyjnego zgodzić się należy z twierdzeniami odwołującego zawartymi w apelacji w zakresie tego, że odwołujący już w odwołaniu wniósł o jego przesłuchanie, co prowadzi do wniosku, że Sąd Okręgowy winien wyznaczyć rozprawę. Art. 148 1 k.p.c. , zawierający regulację trybu, w ramach którego Sąd I instancji odstępuje od zasady, że w procesie Sąd rozpoznaje sprawy na rozprawie ( art. 148 ) oraz że wydanie wyroku przez sąd I instancji następuje po uprzednim rozpoznaniu sprawy na rozprawie ( art. 316 § 1 ), może być stosowany jedynie w sytuacjach, które ściśle wynikają z jego treści (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2018 r. w sprawie VI ACa 1694/17. Legalis nr 1822110). W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, pomimo wniosku o przesłuchanie odwołującego, co jest jednoznaczne z przeprowadzeniem rozprawy. Wydanie wyroku przez Sąd I instancji z naruszeniem art. 148 1 § 3 k.p.c. skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2018 r., w sprawie V CZ 85/18, Legalis nr 1877782, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2020 r. w sprawie II UZ 2/20, Legalis nr 2483611). Co za tym idzie, Sąd Apelacyjny uznał, iż w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do tego, aby Sąd I instancji procedował na posiedzeniu niejawnym w trybie 148 1 § 1 k.p.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego z okoliczności przedmiotowej sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że odwołujący domagał się wydania wyroku po przeprowadzeniu rozprawy, jednak takiej rozprawy Sąd Okręgowy nie wyznaczył, co skutkowało pozbawieniem go możności obrony jego praw ( art. 379 pkt 5 k.p.c. ), a tym samym nieważnością postępowania. Nieważność postępowania zachodzi bowiem w każdym przypadku rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdy rozprawa jest obligatoryjna. Nie ma przy tym znaczenia, czy strona pozbawiona została w ten sposób możności podejmowania czy też niepodejmowania czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej. Obowiązkiem sądu jest umożliwienie stronie zaprezentowania jej stanowiska na wyznaczonej rozprawie. Skoro omawiany przepis stanowi wyjątek od zasady jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie, to przesłanki wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym powinny być traktowane w sposób ścisły. Szybkość rozpoznania sprawy nie jest wartością, na rzecz której można poświęcić ochronę praw podmiotowych (zob. wyroki TK: z dnia 28 lipca 2002 r., P2/04, OTK-A 2004, nr 7, poz. 72; z dnia 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK-A 2002, nr 2, poz. 14; z dnia 13 stycznia 2004 r., SK 10/03, OTK-A 2004, nr 1, poz. 2). W przypadku rozważanej instytucji ( art. 148 1 k.p.c. ) dochodzi - w założeniu - do świadomej i dobrowolnej rezygnacji strony z przysługującego jej prawa do jawnego rozpoznania sprawy. Strona nie zostaje zatem pozbawiona, poza przypadkiem uznania roszczenia, konstytucyjnego prawa do jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania, co skutkowało koniecznością jego uchylenia, zniesienia postępowania od wydania 15 maja 2024 r. zarządzenia o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Powyższe czyniło przedwczesnym ustosunkowywanie się przez Sąd Odwoławczy do pozostałych zarzutów apelacji odnoszących się do naruszenia prawa materialnego. Sąd Okręgowy ponownie rozpoznając sprawę winien merytorycznie odnieść się do wszelkiego rodzaju zarzutów podniesionych przez strony w niniejszej sprawie, a także innych wniosków dowodowych. Sąd Okręgowy winien wyznaczyć rozprawę oraz zobowiązać strony do zajęcia ostatecznego stanowiska w sprawie. W konsekwencji, na mocy art. 386 § 2 k.p.c. , Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok, znosząc postępowanie w sprawie poczynając od zarządzenia z dnia 15 maja 2024r. i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. sędzia Marta Sawińska