III AUa 928/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Poznaniu rozpoznał apelację A. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu, który oddalił odwołanie od decyzji ZUS o zwrocie nienależnie pobranej renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Okręgowy ustalił, że przychody uzyskane przez A. K. w 2022 r. przekroczyły dopuszczalny próg, co uzasadniało zawieszenie świadczenia i żądanie zwrotu kwoty 19 406,82 zł. A. K. kwestionował tę decyzję, podnosząc m.in. zarzut przedawnienia i brak skutecznych pouczeń. Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok, stwierdzając nieważność postępowania przed Sądem Okręgowym. Kluczowym powodem było naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 148¹ § 3 k.p.c. poprzez wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, mimo że A. K. wniósł o jego przesłuchanie, co jest równoznaczne z wnioskiem o przeprowadzenie rozprawy. Dodatkowo, Sąd Okręgowy nie uwzględnił sytuacji zdrowotnej A. K. (zawał serca, pobyt w szpitalu), która uniemożliwiała mu udział w postępowaniu. Sąd Apelacyjny uznał, że naruszenie to pozbawiło stronę możliwości obrony jej praw, co skutkuje nieważnością postępowania. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWażne orzeczenie dotyczące prawidłowego stosowania przepisów o posiedzeniu niejawnym (art. 148¹ k.p.c.) i konsekwencji ich naruszenia (nieważność postępowania), szczególnie w kontekście prawa do obrony i jawności postępowania.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, ale zasady dotyczące posiedzenia niejawnego mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd może wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym, jeśli strona wniosła o przesłuchanie jej osoby i złożyła pisma procesowe wskazujące na niemożność udziału w rozprawie z powodu choroby?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym w takiej sytuacji narusza przepisy proceduralne i prowadzi do nieważności postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że wniosek o przesłuchanie strony jest równoznaczny z wnioskiem o przeprowadzenie rozprawy, a wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym wbrew temu wnioskowi oraz w sytuacji, gdy strona była chora i przebywała w szpitalu, pozbawia ją możliwości obrony praw i skutkuje nieważnością postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c.
Czy przychód uzyskany przez rencistę w 2022 roku uzasadniał zawieszenie świadczenia i żądanie zwrotu nienależnie pobranej renty?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta nie została rozstrzygnięta przez Sąd Apelacyjny, gdyż sprawa została uchylona z powodu nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że przychody rencisty przekroczyły dopuszczalny próg, co uzasadniało żądanie zwrotu świadczenia. Sąd Apelacyjny nie badał tej kwestii merytorycznie, skupiając się na wadliwości postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Czy obowiązek informowania organu rentowego o osiągniętym przychodzie spoczywa wyłącznie na ubezpieczonym, czy również na pracodawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Obowiązek informowania organu rentowego o podjęciu działalności i wysokości osiąganego przychodu spoczywa na ubezpieczonym (emerycie lub renciście).
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wskazał, że przepisy ustawy emerytalnej i rozporządzenia w sprawie zasad zawieszania lub zmniejszania świadczeń nakładają na ubezpieczonego obowiązek składania dwóch oświadczeń: o zamiarze osiągania dochodu i o wysokości faktycznie osiągniętego przychodu. Niezłożenie tych oświadczeń nie może stanowić podstawy do złagodzenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (26)
Główne
u.e.r.f.u.s. art. 127
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Obowiązek zawiadomienia organu rentowego o podjęciu działalności i wysokości osiąganego przychodu.
u.e.r.f.u.s. art. 138
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
k.p.c. art. 148 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.
k.p.c. art. 379 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania w przypadku pozbawienia strony możności obrony praw.
k.p.c. art. 386 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w przypadku stwierdzenia nieważności postępowania.
Pomocnicze
u.e.r.f.u.s. art. 103
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 104
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 105
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 138 § ust. 5
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Termin dochodzenia zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń.
u.e.r.f.u.s. art. 140
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 141 § ust. 1-3
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 142
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 144
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 194
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Zastosowanie rozporządzenia w sprawie zasad zawieszania lub zmniejszania świadczeń.
u.s.u.s. art. 84
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Zwrot nienależnie pobranych świadczeń.
k.p.c. art. 217 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 231
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 214 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 241
Kodeks postępowania cywilnego
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy.
rozp. MPiPS art. 3 § 3
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
Oświadczenie emeryta/rencisty o zamiarze osiągania dochodu.
rozp. MPiPS art. 4 § 1
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
Wypłata świadczeń w zależności od oświadczenia emeryta/rencisty.
rozp. MPiPS art. 5 § 1
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
Obowiązek złożenia informacji o wysokości przychodu uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.
rozp. MPiPS art. 7-9
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
Zasady rocznego rozliczenia świadczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 148¹ § 3 k.p.c. poprzez wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym mimo wniosku o przesłuchanie strony i jej choroby.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące przedawnienia roszczenia. • Zarzuty dotyczące braku skutecznych pouczeń. • Argumentacja, że obowiązek informowania organu rentowego ciąży na pracodawcy. • Argumentacja, że przychód nie był wypłacany osobiście powodowi.
Godne uwagi sformułowania
wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, pomimo wniosku o przesłuchanie odwołującego, co jest jednoznaczne z przeprowadzeniem rozprawy. • Wydanie wyroku przez Sąd I instancji z naruszeniem art. 148 1 § 3 k.p.c. skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania. • Niezłożenie informacji koniecznej w rozliczeniu świadczenia nie może stanowić podstawy do złagodzenia rygorów instytucji zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Skład orzekający
Marta Sawińska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważne orzeczenie dotyczące prawidłowego stosowania przepisów o posiedzeniu niejawnym (art. 148¹ k.p.c.) i konsekwencji ich naruszenia (nieważność postępowania), szczególnie w kontekście prawa do obrony i jawności postępowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, ale zasady dotyczące posiedzenia niejawnego mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie procedur procesowych, nawet w sprawach dotyczących świadczeń. Uchylenie wyroku z powodu formalnego błędu sądu pierwszej instancji jest interesujące dla prawników i pokazuje znaczenie prawa do obrony.
“Błąd sądu pierwszej instancji kosztował uchyleniem wyroku – kluczowa lekcja o posiedzeniu niejawnym.”
Dane finansowe
WPS: 19 406,82 PLN
zwrot nienależnie pobranego świadczenia: 19 406,82 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.