III AUa 863/25Ponowne ustalenie emerytury niekonstytucyjny przepis 7
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odmowy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownego ustalenia wysokości emerytury R. M. Organ rentowy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), który miał dotyczyć obliczania emerytury poprzez pomniejszenie podstawy o kwoty pobranych wcześniej świadczeń. R. M. odwołał się od decyzji, domagając się ponownego obliczenia emerytury bez pomniejszania podstawy wymiaru. Sąd Okręgowy w Koninie zmienił zaskarżoną decyzję, zobowiązując ZUS do ponownego ustalenia wysokości emerytury z pominięciem przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd Okręgowy uznał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, mimo braku publikacji, wskazuje na niekonstytucyjność przepisu, a podstawą do ponownego ustalenia świadczenia jest art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację ZUS, w pełni podzielając stanowisko Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny podkreślił, że sądy powszechne mają obowiązek zapewnienia poszanowania standardu konstytucyjnego i mogą odmówić zastosowania przepisów krajowych sprzecznych z Konstytucją RP, nawet jeśli wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany. Sąd uznał, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzający obowiązek pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury o kwoty pobranych wcześniej świadczeń, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP), a także prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP). Sąd wskazał, że niekonstytucyjność ta dotyczy wszystkich osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do wcześniejszej emerytury, nie mogąc przewidzieć, że wpłynie to na wysokość ich emerytury powszechnej obliczanej po tej dacie. Sytuacja R. M., który nabył prawo do emerytury wcześniejszej na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej przed wejściem w życie nowelizacji, była analogiczna do sytuacji objętej wyrokami Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie stosowania przez sądy powszechne przepisów zgodnych z Konstytucją RP, nawet w przypadku nieopublikowanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, oraz interpretacja art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej w kontekście niekonstytucyjności przepisów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed 1 stycznia 2013 r. i których emerytura powszechna została pomniejszona na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Zagadnienia prawne (2)
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który przewiduje pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej emerytur, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do wcześniejszej emerytury i nie mogły przewidzieć negatywnych konsekwencji dla wysokości ich przyszłej emerytury powszechnej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP). Wprowadzenie mechanizmu pomniejszenia podstawy wymiaru emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej świadczeń, bez możliwości przewidzenia tego przez ubezpieczonych w momencie podejmowania decyzji o wcześniejszej emeryturze, stanowiło niekonstytucyjną pułapkę prawną. Sąd podkreślił, że sądy powszechne mają obowiązek stosowania przepisów zgodnych z Konstytucją, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany, może stanowić podstawę do wzruszenia ostatecznej decyzji organu rentowego na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie wyklucza możliwości jego uwzględnienia przez sądy powszechne w ramach kontroli konstytucyjności przepisów stosowanych w konkretnej sprawie, zwłaszcza gdy przepis jest oczywistą sprzecznością z Konstytucją.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wskazał, że sądy powszechne mają obowiązek zapewnienia poszanowania standardu konstytucyjnego i mogą odmówić zastosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem unijnym lub konwencyjnym, czy też z Konstytucją RP. Brak publikacji orzeczenia TK oznacza jego nieistnienie w obrocie prawnym, ale nie uniemożliwia sądowi samodzielnej oceny zgodności przepisu z Konstytucją i zastosowania art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej w celu przywrócenia stanu zgodnego z Konstytucją.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. M. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (4)
Główne
u.e.r. FUS art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do wcześniejszej emerytury i nie mogły przewidzieć negatywnych konsekwencji dla wysokości ich przyszłej emerytury powszechnej. Narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP).
u.e.r. FUS art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa prawna do ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości, jeśli po uprawomocnieniu się decyzji ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Uznano, że stan niekonstytucyjności przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej stanowi taką okoliczność.
Pomocnicze
k.p.c. art. 387 § § 2^1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odstąpienia od szczegółowego przedstawienia podstawy faktycznej wyroku przez Sąd II instancji, gdy nie zmienił ani nie uzupełnił ustaleń faktycznych sądu I instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do oddalenia apelacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niekonstytucyjny, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i prawa. • Nawet nieopublikowany wyrok TK może stanowić podstawę do zastosowania art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej. • Sądy powszechne mają obowiązek stosowania przepisów zgodnych z Konstytucją RP.
Odrzucone argumenty
Wyrok TK z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) nie został opublikowany i nie może być podstawą do zmiany decyzji. • Wyrok TK nie dotyczy odwołującego, ponieważ nabył prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym. • Zastosowanie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej jest nieuzasadnione w tej sprawie.
Godne uwagi sformułowania
niekonstytucyjność istniała od początku, jedynie ujawnienie tej okoliczności nastąpiło dopiero na skutek wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny • nie będzie tym samym pułapką dla tych, którzy w zaufaniu do obowiązującego prawa, określającego w dodatku horyzont czasowy wypłacanych świadczeń i zasad ich realizacji, skorzystali ze swoich uprawnień • brak publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego powoduje wobec powyższego jego nieistnienie w obrocie prawnym Rzeczpospolitej • sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy mają obowiązek zapewnienia przy stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzeń poszanowania standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego
Skład orzekający
Marta Sawińska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania przez sądy powszechne przepisów zgodnych z Konstytucją RP, nawet w przypadku nieopublikowanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, oraz interpretacja art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej w kontekście niekonstytucyjności przepisów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed 1 stycznia 2013 r. i których emerytura powszechna została pomniejszona na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności przepisów dotyczących emerytur i roli sądów w ochronie praw obywateli przed niekonstytucyjnym prawem. Wyjaśnia, jak sądy mogą reagować na orzeczenia TK, nawet te nieopublikowane.
“Sądy mogą ignorować niekonstytucyjne przepisy, nawet jeśli Trybunał Konstytucyjny jeszcze ich nie opublikował!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.