III AUa 1419/12

Sygn. akt III AUa 1419/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Marek Procek (spr.) Sędziowie SSA Lena Jachimowska SSA Antonina Grymel Protokolant Ewa Bury po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2012r. w Katowicach sprawy z odwołania P. A. ( P. A. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o emeryturę na skutek apelacji ubezpieczonego P. A. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 8 maja 2012r. sygn. akt X U 262/12 oddala apelację. /-/SSA L.Jachimowska /-/SSA M.Procek /-/SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 1419/12 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 8 maja 2012 roku Sąd Okręgowy – Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie ubezpieczonego P. A. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z dnia 30 grudnia 2011 roku odmawiającej ubezpieczonemu prawa do, opisanej normą art. 32 w zw. z art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.), emerytury z tytułu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. W motywach przedstawionej decyzji organ rentowy podniósł, że wnioskodawca nie udowodnił przesłanki w postaci piętnastoletniego okresu pracy w warunkach szczególnych oraz nie rozwiązała umowy o pracę. Sąd Okręgowy ustalił, iż P. A. , urodzony (...) , pozostający w zatrudnieniu w (...) Spółka z o.o. w C. , w dniu 12 grudnia 2011 r. złożył wniosek o ustalenie uprawnień emerytalnych. Według tegoż Sądu, niesporne w sprawie pozostaje niespełnienie przez skarżącego warunku rozwiązania stosunku pracy, warunkujące na mocy art.184 ust.2 cyt. ustawy, prawo do emerytury. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy uznał za zbędne prowadzenie postępowania dowodowego dla ustalenia 15-letniego stażu pracy odwołującego w warunkach szczególnych, bowiem nie spełnił on przesłanki w postaci rozwiązania stosunku pracy. Zdaniem Sądu Okręgowego nawet pozytywne ustalenia w tym zakresie nie skutkowałyby nabyciem uprawnień emerytalnych. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na mocy art.477 14 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. Zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości, apelujący zarzucił mu, że mimo jego wniosku o umożliwienie mu zakończenia stosunku pracy zgodnie z Kodeksem pracy , Sąd pierwszej instancji odrzucił jego wniosek. Wskazując na powyższe, wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o nabycie prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych oraz umożliwienie mu zakończenia pracy zgodnie z Kodeksem pracy , co nastąpi 31 sierpnia 2012 roku. Uzasadniając wniesioną apelację wskazał, że przestrzeganie prawa jest dla niego priorytetem, dlatego zakończenie pracy zgodnie z przepisami jest dla niego równie ważne. Przy czym podniósł, że umożliwi mu to zarazem uzyskanie sprawiedliwego wyroku. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy jako własne, uznał, że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze przewidziane jest w art. 32 tej ustawy, zawartym w rozdziale 2 działu II ustawy dotyczącym urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Przepis ten w ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepisy dotychczasowe to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), wydane na podstawie art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Trzeba zatem wskazać, że przepis § 4 tegoż rozporządzenia RM stanowi, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w Wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące przesłanki: 1) osiągnął wiek 60 lat, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, tj. 25 lat pracy, w tym co najmniej 15 lat pracy wymienionej w Wykazie A. Zgodnie zaś z normą § 2 ust 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Zatem warunkiem koniecznym jest wykazanie przez wnioskodawcę ( art. 6 k.c. ), że w okresie co najmniej 15 lat wykonywał pracę - stale i pełnym wymiarze czasu pracy - na stanowisku pracy wymienionym w wykazie A. W myśl natomiast art. 46 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach prawo do emerytury na warunkach określonych w art. 29, 32, 33 i 39 przysługuje również ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r., jeżeli spełniają łącznie następujące warunki: - nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa; - warunki do uzyskania emerytury określone w tych przepisach spełnią do dnia 31 grudnia 2008 r. Nie ulega wątpliwości, iż ubezpieczony nie spełnił do dnia 31 grudnia 2008 r. warunku wieku 60 lat, stanowiącego przesłankę nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 2 i art. 32 cyt. ustawy. Odnośnie do drugiej przesłanki, to po skreśleniu - od dnia 16 września 2005 r. na mocy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 167, poz. 1397 z późn. zm.) - punktu 3 w ustępach pierwszych art. 46 i 50 nie ma już wątpliwości, czy przesłankę rozwiązania stosunku pracy należy traktować jako warunek nabycia prawa, czy też jako warunek jego realizacji. Jeżeli więc przesłanki nabycia prawa do świadczeń z art. 29, art. 32, art. 33, art. 39 i art. 40 (tj. wiek i staż), zostaną spełnione do dnia 31 grudnia 2008 r., to stosunek pracy może być rozwiązany także po tej dacie, ale przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego (60/65 lat). Przy czym, ustalając prawo do emerytury na podstawie art. 29 , przesłankę stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy należy rozumieć w ten sposób, że niezdolność ta ma powstać, a nie zostać orzeczona, przed 1 stycznia 2009 r., natomiast warunki określone w ust. 2 tego artykułu muszą być spełnione w okresie poprzedzającym zgłoszenie wniosku o świadczenie (wyjaśnienia Prezesa ZUS z dnia 17 maja 2007 r., SEn 6110-11/07). Por. też wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2006 r., I UK 229/05 (OSNPUSiSP 2007, Nr 7-8, poz. 110) dotyczący przypadku sprzed uchylenia punktu 3 w ust. 1 art. 46. W ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych istnieje również inny przepis określający uprawnienia ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, a mianowicie art. 184 . Zgodnie z brzmieniem ust. 1 tego artykułu tym właśnie ubezpieczonym przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: - okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz - okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27. W myśl ust. 2 emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Przepis ten ma charakter przejściowy, bowiem zawarty został w rozdziale 2 działu X ustawy zawierającym przepisy intertemporalne. Dotyczy on wyłącznie tych ubezpieczonych, którzy w dniu wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych już legitymowali się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym - a w tym wymaganym okresem pracy w warunkach szczególnych, lecz nie osiągnęli wieku emerytalnego. Natomiast art. 32 i art. 46 ust. 1 ma zastosowanie do ubezpieczonych, którzy chociażby jeden z tych okresów osiągnęli po dniu wejścia w życie przywołanej ustawy, nie później niż do 31 grudnia 2007 r. Rację ma zatem Sąd pierwszej instancji, że ubezpieczony – wobec nierozwiązania stosunku pracy – nie spełnił jednego z ustawowych warunków jego nabycia. W ocenie Sądu drugiej instancji nie ma wątpliwości, iż przesłankę rozwiązania stosunku pracy należy traktować jako warunek nabycia prawa, a nie jako warunek jego realizacji. Oznacza to, iż dopiero po nabyciu prawa do emerytury, mogłoby ono zostać zawieszone. Trzeba również wskazać, iż zgodnie z normą art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) organ rentowy wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji takich, na podstawie art. 83 ust. 2 cyt. ustawy przysługuje odwołanie do właściwego sądu. W ocenie Sądu Apelacyjnego, funkcja przepisu art. 83 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy sprowadza się do usunięcia stanu niepewności, który mógłby wystąpić w relacjach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Cel tego przepisu jest zatem jasny. Tak więc, norma przyjęta w jego treści legitymuje odwołującego się do wystąpienia z żądaniem mającym na celu usunięcie tego stanu niepewności. Zakładając zatem, że w postępowaniu przed organami rentowymi miały (na mocy art. 95 cyt. ustawy o z.e.p. oraz art. 180 k.p.a. ) i nadal mają (na podstawie art. 123 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. i art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ) posiłkowe zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego , przy uwzględnieniu art. 104 k.p.a. , należy przyjąć, że decyzją administracyjną jest jednostronna czynność posiadająca odpowiednią formę prawną i określająca konsekwencje stosowanej normy prawnej w odniesieniu do konkretnie oznaczonego adresata w sprawie indywidualnej. Istotnym elementem decyzji, jako przejawu woli organu administracyjnego, jest stanowcze rozstrzygnięcie sprawy objętej wnioskiem wszczynającym postępowanie . Inaczej mówiąc, decyzja administracyjna - zgodnie z art. 104 k.p.a. - rozstrzyga sprawę co do jej istoty w granicach żądania określonego przez strony. Natomiast rozstrzyganie w postępowaniu administracyjnym polega na zastosowaniu obowiązującego prawa do ustalonego stanu faktycznego sprawy administracyjnej. W ten sposób organ administracji publicznej realizuje cel postępowania administracyjnego, jakim jest urzeczywistnienie obowiązującej normy prawnej w zakresie stosunków administracyjno-prawnych, gdy stosunki te tego wymagają. Stosownie do tego celu postępowania administracyjnego, jak i istoty decyzji administracyjnej można odróżnić podstawę faktyczną i podstawę prawną decyzji administracyjnej. Podstawę faktyczną stanowią dokonywane przez organ administracji publicznej ustalenia faktyczne, a podstawę prawną stanowią te przepisy prawne, które organ przyjął w danym wypadku za obowiązujące i zastosował w swym orzeczeniu (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2000 r.). Jednocześnie należy zauważyć, że postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczenia rentowego wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Jest zatem postępowaniem kontrolnym. Badanie owej legalności decyzji i orzekanie o niej jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania decyzji. Mówiąc inaczej - o zasadności przyznania lub odmowy przyznania świadczenia decydują okoliczności istniejące w chwili ustalania do niego prawa. Postępowanie dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym, weryfikującym ustalenia dokonane przez organ rentowy. Przedstawione rozważania opisują relację pomiędzy: żądaniem wniosku, przedmiotem rozpoznania w postępowaniu administracyjnym przed organem rentowym (zakończonym wydaniem decyzji) oraz postępowaniem sądowym (sprowadzającym się do badania jej legalności). Rację ma zatem Sąd Okręgowy, że ubezpieczony w dacie wydania zaskarżonej decyzji – wobec nierozwiązania stosunku pracy – nie spełnił jednego z ustawowych warunków jego nabycia. Jednocześnie trzeba podnieść, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, sprowadzające się do twierdzenia, że ubezpieczony nie może uzyskać ustalenia przez sąd okresów ubezpieczenia dla celów ustalenia uprawnień z ubezpieczenia społecznego ani dowodów, które miałyby być wykorzystane w innym postępowaniu (por. między innymi uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2001 r., III CZP 46/01, OSNC 2002 Nr 7-8, poz. 85, z dnia 17 czerwca 1987 r., III PZP 19/87 OSNCP 1988 Nr 10, poz. 132 i z dnia 3 listopada 1994 r., I PZP 45/94 OSNAPiUS 1995 Nr 6, poz. 74 oraz wyroki z dnia 4 listopada 1971 r., I PR 344/71 OSNCP 1972 Nr 5, poz. 89, z dnia 1 grudnia 1983 r., I PRN 189/83, OSNCP 1984 Nr 7, poz. 121, z dnia 17 grudnia 1997 r., I PKN 434/97 OSNAPiUS 1998 Nr 21, poz. 627 i z dnia 23 lutego 1999 r., I PKN 597/98, OSNAPiUS 2000 Nr 8, poz. 301). Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podtrzymuje to stanowisko, uznając, że wydawanie przez sądy pracy i ubezpieczeń społecznych orzeczeń ustalających jest w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego niedopuszczalne. Konkludując, Sąd II instancji uznał apelację za bezzasadną i na mocy art. 385 orzekł o jej oddaleniu. /-/SSA L.Jachimowska /-/SSA M.Procek /-/SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia ek