III AUa 791/15

Sąd Apelacyjny w RzeszowieRzeszów2016-03-02
SAOSubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokaapelacyjny
emeryturaopieka nad dzieckiemETPChzasada proporcjonalnościart. 114 ustawy emerytalnejponowne ustalenie prawaorzecznictwo

Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawcy, uznając, że wyrok ETPCz nie stanowi podstawy do ponownego ustalenia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem, gdyż nie ujawniono nowych dowodów lub okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia.

Wnioskodawca J. C. domagał się ponownego ustalenia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem, powołując się na wyrok ETPCz stwierdzający naruszenie zasady proporcjonalności w jego sprawie. Sądy obu instancji uznały jednak, że wyrok ETPCz oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego nie stanowią nowych dowodów ani okoliczności w rozumieniu art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej, które uzasadniałyby ponowne rozpatrzenie sprawy. W konsekwencji apelacja wnioskodawcy została oddalona.

Sprawa dotyczyła wniosku J. C. o ponowne ustalenie prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem, po tym jak organ rentowy odmówił mu tego świadczenia w 2002 roku, a jego odwołania zostały prawomocnie oddalone przez sądy krajowe. Wnioskodawca argumentował, że wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) z 2012 roku, który stwierdził naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji (prawo własności) w jego sprawie z powodu nieproporcjonalnej ingerencji w jego mienie, stanowi podstawę do wznowienia postępowania i przywrócenia mu prawa do emerytury. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, uznając, że wyrok ETPCz nie jest nowym dowodem ani okolicznością w rozumieniu art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej. Sąd Apelacyjny, oddalając apelację, podzielił to stanowisko. Podkreślono, że nowe okoliczności i dowody muszą odnosić się do materialno-prawnych przesłanek nabycia prawa do świadczenia (np. stan zdrowia dziecka), a wyrok ETPCz, choć stwierdził naruszenie zasady proporcjonalności, nie podważył ustaleń krajowych sądów co do braku potrzeby opieki nad dzieckiem. Sąd Apelacyjny wskazał również, że nie ma podstaw prawnych do wznowienia postępowania w oparciu o wyrok ETPCz, a nawet gdyby uznać możliwość restytucji, termin na złożenie wniosku o wznowienie zostałby przekroczony. Ponadto, przywrócenie prawa do emerytury mogłoby naruszyć zasadę pewności prawnej i sprawiedliwości społecznej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, wyrok ETPCz nie stanowi nowej okoliczności lub dowodu w rozumieniu art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej, który uzasadniałby ponowne ustalenie prawa do świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uznał, że nowe okoliczności i dowody muszą odnosić się do materialno-prawnych przesłanek nabycia prawa do świadczenia (np. stan zdrowia dziecka). Wyrok ETPCz, stwierdzając naruszenie zasady proporcjonalności, nie podważył ustaleń krajowych sądów co do braku potrzeby opieki nad dzieckiem i nie może być traktowany jako nowy dowód lub okoliczność zmieniająca sytuację prawną wnioskodawcy w kontekście art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie apelacji

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.

Strony

NazwaTypRola
J. C.osoba_fizycznawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (6)

Główne

ustawa emerytalno-rentowa art. 114 § 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Przepis ten wymaga przedstawienia nowych dowodów lub okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia, aby umożliwić ponowne ustalenie tego prawa. Wyrok ETPCz nie jest traktowany jako taki dowód lub okoliczność.

Pomocnicze

k.p.c. art. 385 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 401

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 403 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 407 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Rozporządzenie Rady Ministrów § z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wyrok ETPCz nie stanowi nowej okoliczności lub dowodu w rozumieniu art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej. Brak podstaw prawnych do wznowienia postępowania po wyroku ETPCz. Przywrócenie prawa do emerytury naruszałoby zasadę sprawiedliwości społecznej i pewności prawnej. Wnioskodawca nie wykazał nowych dowodów dotyczących stanu zdrowia dziecka.

Odrzucone argumenty

Wyrok ETPCz jako podstawa do ponownego ustalenia prawa do emerytury. Krajowy porządek prawny musi uwzględniać orzeczenia ETPCz prowadzące do pełnej restytucji. Orzecznictwo innych sądów okręgowych dopuszcza ponowne ustalenie prawa do emerytury w podobnych sytuacjach.

Godne uwagi sformułowania

"wystąpienia w orzecznictwie nowych dowodów i ujawnienia okoliczności , które mają wpływ na prawo do tego świadczenia" "nie był uprawniony do ponownej oceny dowodów" "zasada proporcjonalności skutku została w jego przypadku naruszona" "wykonanie wyroku ETPCz polega nie tylko na zaprzestaniu naruszeń Konwencji , ale i na przywróceniu stanu poprzedniego" "nie każdy wyrok ETPCz może prowadzić do pełnej restytucji poprzedniego stanu rzeczy" "nie można też zapominać ,że omawiana instytucja „ ponownego ustalania prawa „ ma prowadzić do kontynuacji poprzedniego postępowania" "nie zawsze będzie możliwa restytucja stanu sprzed naruszenia ( „ osiągniecia restitutio in integrum” )" "wprowadziły pozaustawowe dodatkowe kryteria przy stosowaniu art.114 ust.1 FUS" "nie dające się w żaden sposób pogodzić z zasadą sprawiedliwości społecznej"

Skład orzekający

Irena Mazurek

przewodniczący-sprawozdawca

Barbara Gonera

sędzia

Roman Skrzypek

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej w kontekście wyroków ETPCz oraz możliwość wznowienia postępowania po orzeczeniach międzynarodowych trybunałów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wnioskodawcy i interpretacji przepisów dotyczących ponownego ustalania prawa do świadczeń emerytalnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność relacji między prawem krajowym a orzecznictwem ETPCz, szczególnie w kontekście świadczeń emerytalnych i możliwości wznowienia postępowań. Jest to ciekawy przykład, jak międzynarodowe orzeczenia mogą wpływać na krajowe prawo, ale też jakie są granice tej zależności.

Czy wyrok ETPCz otwiera drzwi do emerytury po latach? Sąd Apelacyjny odpowiada.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III AUa 791/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Irena Mazurek (spr.) Sędziowie: SSA Barbara Gonera SSA Roman Skrzypek Protokolant st. sekr. sądowy Anna Kuźniar po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. na rozprawie sprawy z wniosku J. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o wcześniejszą emeryturę z tytułu opieki nad dzieckiem na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 8 maja 2015 r. sygn. akt IV U 225/15 oddala apelację Uzasadnienie wyroku z dnia 2 marca 2016 r. W dniu 27 maja 2014 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. wniosek J. C. o ponowne ustalenie - z miesiącem złożenia niniejszego wniosku - prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem ,z powodu – jak to ujął wnioskujący –„ wystąpienia w orzecznictwie nowych dowodów i ujawnienia okoliczności , które mają wpływ na prawo do tego świadczenia”. W uzasadnieniu tak wyrażonego żądania wnioskujący naprowadzał, że pobierał dochodzone świadczenie emerytalne w okresie od 1 lipca 2001 r. do 1 października 2002 r. , po czym organ rentowy wydał decyzję odmawiającą mu prawa do emerytury, której prawidłowość potwierdzona została prawomocnymi wyrokami sądowymi. Tymczasem w późniejszym okresie orzecznictwo Sądu Najwyższego , w szczególności uwzględniające wyrok ETPCz w sprawie M. z 2009 r., jak również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012 r. K 5/11 ukształtowały pogląd , że weryfikując uprawnienia emerytalne tej kategorii świadczeniobiorców organ rentowy nie był uprawniony do ponownej oceny dowodów (zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia dziecka dołączanych do wniosków emerytalnych) , niezależnie od tego ,że tego rodzaju ingerencja w prawo własności jednostki każdorazowo wymagała analizy konkretnego przypadku w aspekcie proporcjonalności skutku tej ingerencji. W odniesieniu zaś do wnioskującego ,w dniu 2 października 2012 r., zapadł wyrok ETPCz ( skarga nr 5744/05) w którym wprost potwierdzone zostało ,że wyżej wskazana zasada proporcjonalności skutku została w jego przypadku naruszona ( art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji), co skutkowało też przyznaniem stosownego zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie 12 tys. EUR . W świetle więc powyższego , oraz mając na względzie , że wykonanie wyroku ETPCz polega nie tylko na zaprzestaniu naruszeń Konwencji , ale i na przywróceniu stanu poprzedniego – zdaniem wnioskującego zaistniały przesłanki do przywrócenia mu prawa do świadczenia emerytalnego , którego bezprawnie został pozbawiony jeszcze w 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. , w odniesieniu do tak określonego wniosku J. C. – decyzją z dnia 8 lipca 2014 r. zwrócił wniosek w/w , uznając się niewłaściwym do jego rozpoznania , z jednoczesnym wskazaniem na sąd powszechny jako jedynie ewentualnie w tym względzie kompetentny ,przy powołaniu w podstawie prawnej decyzji art. 66 § 3 k.p.a. i art.180 k.p.a. oraz art. 405 k.p.c. w zw. z art. 83 ust. 2 i art. 83 b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ,oraz art. 124 ustawy emerytalno – rentowej. Wniesione od decyzji tej odwołanie J. C. skutkowało zaś wydaniem przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie w dniu 7 października 2014 r.( sygn. akt IV U 1748/14 ) prawomocnego wyroku, w którym – zmieniając zaskarżoną decyzję - nakazano organowi rentowemu rozpoznanie wniosku odwołującego w trybie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej. Wykonując powyższy wyrok, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. – po uprzednim wezwaniu wnioskującego o przedłożenie w zakreślonym terminie wszelkich dowodów mogących stanowić podstawę do ponownego rozpoznania jego prawa do emerytury ( przy równoczesnym złożeniu przez J. C. tłumaczonego na język polski wydanego w jego sprawie wyroku ETPCz z dnia 2 października 2012r. ( skarga nr 5744/05)- decyzją z dnia 28 listopada 2014 r. odmówił wnioskodawcy ponownego ustalenia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem. Powołując podstawie prawnej decyzji art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) ,oraz ogólnie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz.49 ), organ rentowy stwierdził ,że brak jest faktyczno-prawnych przesłanek do ponownego ustalenia prawa J. C. do dochodzonego świadczenia emerytalnego. W szczególności bowiem wnioskujący nie przedłożył żadnych nowych dowodów istniejących przed wydaniem decyzji ( dokumentacji medycznej) odnoszących się do stanu zdrowia dziecka , zaś orzecznictwo sądowe , a nawet wyrok ETPCz który zapadł w sprawie wnioskodawcy nie tylko takich dowodów nie stanowią , ale też nie mogą być uznane za ujawnienie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczenia. Wnioskodawca J. C. odwołał się od w/w decyzji ZUS do Sądu Okręgowego w Rzeszowie. W odwołaniu z dnia 20 stycznia 2015 r., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przywrócenie prawa do emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem ,począwszy od miesiąca złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy , wnioskodawca zarzucił ,że wbrew stanowisku ZUS zaistniały przewidziane w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno- rentowej przesłanki do ponownej oceny jego uprawnienia do dochodzonego świadczenia emerytalnego. Podtrzymując w tym względzie swoją obszerną argumentację zawartą we wniosku z dnia 27 maja 2014 r. inicjującym niniejsze postępowanie , odwołujący w szczególności akcentował, że w jego przypadku podstawę tą stanowią ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji , które to pojęcie nie jest ściśle w powołanym wyżej przepisie definiowane i może obejmować nie tylko okoliczności faktyczne ale też wszelkie inne okoliczności , które w tym wypadku dotyczą ujawnionego wadliwego procedowania organu rentowego, kiedy ten pozbawiał go prawa do pobieranej wcześniej emerytury. W odpowiedzi na odwołanie z dnia 13 lutego 2015 r. pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wniósł o oddalenie żądania wnioskodawcy , podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko o braku przewidzianych w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej przesłanek do ponownego ustalenia prawa J. C. do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem . Jednocześnie pozwany organ rentowy zauważał , że nie każdy wyrok ETPCz może prowadzić do pełnej restytucji poprzedniego stanu rzeczy ,a z tego też względu wnioskujący ,wyrokiem ETPCz z dnia 2 października 2012 r. , uzyskał dodatkowo stosowne zadośćuczynienie pieniężne z tytułu utraconego świadczenia emerytalnego. W końcu organ rentowy podnosił , że nawet gdyby uznać że wyrok ETPCz jest nowym dowodem czy okolicznością w rozumieniu powołanego wyżej przepisu , to nie istniał on przed wydaniem decyzji a niezależnie od tego należałoby przyjąć, ,że i tak ostatecznie pozostaje on bez wpływu na prawo wnioskodawcy do dochodzonego świadczenia. Sąd Okręgowy w Rzeszowie, po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy J. C. , wyrokiem z dnia 8 maja 2015 r. (sygn. akt IV U 225/15) oddalił odwołanie. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca J. C. ur. (...) nabył prawo do emerytury z tytułu opieki nad córką A. ur. (...) na mocy decyzji ZUS Oddziału w R. z dnia 18 maja 2001 r. Początkowo wypłata świadczenia była zawieszona z uwagi na kontynuowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia, a następnie – po rozwiązaniu stosunku pracy – decyzją ZUS z dnia 9 lipca 2001 r. podjęto wypłatę emerytury, począwszy od dnia 1 lipca 2001 r. Wypłata świadczenia była kontynuowana do 1 października 2002 r., bowiem decyzją z dnia 6 września 2002 r. ZUS Oddział w R. wznowił postępowanie i odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury , aby kolejną decyzją z dnia 18 września 2002r. wstrzymać wypłatę świadczenia od 1 października 2002 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie, po rozpoznaniu odwołania J. C. od w/w decyzji ZUS z 6 września 2002 r., wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2003 r. ( sygn. akt IV U 2722/02) oddalił odwołanie, zaś Sąd Apelacyjny w Rzeszowie ,wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2004 r. (sygn. akt III AUa 541/03) , oddalił apelację wnioskodawcy od w/w wyroku Sądu Okręgowego. Z kolei Sąd Najwyższy ,postanowieniem z dnia 8 lipca 2004 r. (sygn. akt III UK 139/04) ,odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej J. C. . Tym samym prawomocnie przesądzono , że stan zdrowia córki odwołującego nie uzasadniał przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury. W dniu 2 października 2012 r. ETPCz- po rozpoznaniu skargi J. C. ( nr 5744/05)- w częściowym jej uwzględnieniu , stwierdził (podobnie jak w szeregu innych tego rodzaju sprawach zapoczątkowanych wyrokiem z dnia 15 września 2009r. w sprawie M. przeciwko Polsce –skarga nr10373/05) naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji ,przez pozbawienie wnioskodawcy prawa do otrzymywanej emerytury , będące równoznaczne z ingerencją w jego mienie ,przy naruszeniu zasady proporcjonalności dla realizowanego celu, przyznając jednocześnie wnioskodawcy zadośćuczynienie w kwocie 12 tys. EUR. W dniu 27 maja 2014 r. ,powołując się m.in. na powyższą okoliczność , J. C. wystąpił do pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z wnioskiem o ponowne ustalenie prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem , nie przedkładając jednocześnie żadnych nowych dowodów związanych ze stanem zdrowia dziecka. W efekcie powyższego wystąpienia organ rentowy wydał zaś ostatecznie – zaskarżoną w niniejszym postępowaniu –decyzję z dnia 28 listopada 2014 r. odmawiającą ponownego ustalenia prawa J. C. do emerytury ,z braku przesłanek przewidzianych w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej. W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy w Rzeszowie – dokonując oceny prawnej sprawy –w zupełności podzielił stanowisko pozwanego organu rentowego o braku okoliczności faktyczno-prawnych mogących skutkować ponowną oceną uprawnienia wnioskodawcy do dochodzonego świadczenia emerytalnego. Cytując bowiem brzmienie art. 114 ust.1 ustawy emerytalno-rentowej i przywołując stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 15 maja 2014 r.III UK 150/13 LEX nr 1458793 Sąd Okręgowy zauważał, że nie ma podstaw do ponownego ustalenia emerytury jeżeli zainteresowany nie przedstawi dokumentów lub okoliczności zmieniających jego sytuację. W ocenie zaś Sądu I instancji takich dowodów wnioskodawca nie zaoferował jak też nie wystąpiły okoliczności mogące zmienić jego sytuację w zakresie zabezpieczenia społecznego, bowiem okolicznością tą nie może być wyrok ETPCz , skoro Trybunał nie pełni funkcji sądu odwoławczego od orzeczeń sądów krajowych i tym samym nie może orzeczeń tych unieważniać lub zmieniać. Tak więc wyrok ETPCz z dnia 2 października 2012r. jaki zapadł w związku ze skargą J. C. , jako nie dotyczący restytucji emerytury nie może być postrzegany jako nowy dowód bądź nowa okoliczność w sprawie. W podstawie prawnej wyroku powołany także został art. 477 14 § 1 k.p.c. Wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 8 maja 2015 r. zaskarżony został przez wnioskodawcę J. C. . W obszernej apelacji z dnia 22 czerwca 2015 r. jak też w późniejszym piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2015 r. wnioskodawca -domagając się zmiany zaskarżonego wyroku jak też poprzedzającej go decyzji ZUS i orzeczenia co do istoty sporu , poprzez przyznanie mu prawa do emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem od miesiąca złożenia wniosku o ponowne ustalenie prawa do tego świadczenia- zarzucił, że wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie wydany został z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej przez bezzasadne przyjęcie, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie występują przesłanki do przywrócenia prawa do emerytury. W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego skarżący zwracał w szczególności uwagę ,że orzecznictwo sądów okręgowych w tego rodzaju sprawach nie jest jednolite ,bowiem choćby w wyroku z dnia 26 maja 2015 r. sygn. akt IV U 268/15 Sąd Okręgowy w R. przyjął, że w analogicznym stanie faktycznym orzeczenie ETPCz stanowi ujawnienie nowej okoliczności w rozumieniu artykuł z 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej ,które winno być brane pod uwagę przy ponownym ustalaniu prawa do świadczenia. Tego rodzaju rozstrzygnięcia miały też zapadać przed Sądem Okręgowym w Tarnobrzegu ,czego przykłady miał być powoływane przez apelującego wyroki z dnia 13 października 2015 r. III U 390/15 i 15 października 2013 r. sygn. akt III U 337/15, w których Sąd Okręgowy -powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2013 r. I UK 190/13 OSNP 2015/2/28 -miał stwierdzić ,że przewidziane w powołanym przepisie „ ujawnienie nowych okoliczności „ należy rozumieć także jako uchybienie norm prawa procesowego lub materialnego przez organ rentowy wpływające potencjalnie na na wykonanie ustaleń w sposób niezgodny z ukształtowaną z mocy prawa sytuacją prawną zainteresowanego. Wnioskodawca przy tym raz jeszcze akcentował , że krajowy porządek prawny musi uwzględniać ostateczne orzeczenia ETPCz , a wykonanie wyroków Trybunału stwierdzających naruszenie przepisów Konwencji prowadzić winno do pełnej restytucji poprzedniego stanu rzeczy. Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wniósł o oddalenie apelacji wnioskodawcy (oświadczenie pełnomocnika ZUS złożone na rozprawie apelacyjnej. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie , rozpoznając apelację wnioskodawcy J. C. ,zważył co następuje; Wniesiony przez wnioskodawcę środek zaskarżenia nie może odnieść pożądanego skutku. Wbrew bowiem zarzutom apelacji wyrok Sądu Okręgowego w R. z dnia 8 maja 2015 r. uznany być musi w swym ostatecznym wyniku za trafny i odpowiadający prawu , pomimo niezupełności użytej argumentacji prawnej dla przyjętego w nim rozstrzygnięcia ,co jednak może być w pełni konwalidowane przez Sąd II instancji , który w obecnym modelu „apelacji pełnej ” jest sądem merytorycznym rozpoznającym sprawę niejako na nowo ( por. m. innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2015 r. III CSK 203/14 LEX nr 1678964). Podzielając więc co do zasady wyrażone na tle bezspornego stanu faktycznego sprawy zarówno przez pozwany organ rentowy w jak i Sąd Okręgowy w Rzeszowie stanowisko ,że wniosek J. C. o ponowne ustalenie prawa do emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem z dnia 27 maja 2014 r. nie opiera się na przewidzianych w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno -rentowej przesłankach do ponownego rozpoznania sprawy ,Sąd Apelacyjny - w uzupełnieniu dokonanej w tym względzie przez Sąd I instancji oceny prawnej -chciałby w szczególności zauważyć ,że; 1/Określone w art.114 ust.1 FUS „ nowe okoliczności i dowody „ odnoszą się przede wszystkim do materialno-prawnych przesłanek nabycia prawa do określonego świadczenia , w tym więc wypadku do tych przewidzianych w przepisach- obowiązującego nadto jedynie do dnia 31 grudnia 1998 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki ( Dz.U. Nr 28, poz. 149) tj. stanu zdrowia dziecka , statusu pracowniczego rodzica, czy w końcu stażu ubezpieczeniowego ubiegającego się o to świadczenie, co dla ponownego ustalenia prawa do emerytury J. C. oznaczało konieczność wykazania przez niego wystąpienia w tym zakresie i to najdalej do dnia 31 grudnia 1998 r. – nowych okoliczności i dowodów. Tymczasem- co jest w sprawie bezsporne - żadnych tego rodzaju „nowości „ w tym w szczególności w zakresie stanu zdrowia córki A. wnioskujący nie naprowadził. 2/ Tymczasem wskazywane przez J. C. na uzasadnienie wniosku z dnia 27 maja 2014 r. o ponowne ustalenie prawa do emerytury- orzecznictwo Sądu Najwyższego , wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012 r. K 5/11 , czy w końcu dotyczący go bezpośrednio wyrok ETPCz z dnia 2 października 2012 r. (skarga nr 5744/05) odnoszą się wyłącznie do wykładni art.114 ust.1 FUS czy – jak w przypadku w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012r. nie dotyczącego wnioskodawcy - ust 1 a tego przepisu , przy czym zapoczątkowane w sprawie M. orzecznictwo ETPCz ( wyrok z dnia 15 września 2009 r. - skarga nr 10373/05) wyraźnie przyznawało państwu polskiemu prawo do weryfikowania przyznawanych tego rodzaju świadczeń emerytalnych na zasadach przyjętych w prawie krajowym , co więcej przy stwierdzeniu ,że ingerencja ta była w konkretnym przypadku uzasadniona .Tak więc i w sprawie wnioskodawcy zakończonej prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 22 kwietnia 2004r. sygn. akt III AUa 541/03 wyrok ETPCz z dnia 2 października 2012 r. dotyczący skargi J. C. nie podważył trafności poczynionego w w/w sprawie ustalenia , że stan zdrowia dziecka nie wymagał nad nim opieki . Stwierdzone zaś przez ETPCz naruszenie art.1 Protokołu Nr 1 do Konwencji polegać miało wyłącznie na nieproporcjonalnym obciążeniu praw majątkowych wnioskodawcy skutkami decyzji weryfikacyjnej ZUS z dnia 6 września 2002r. będącej przedmiotem kontroli sądowej w w/w sprawie. 3/ Nie można też zapominać ,że omawiana instytucja „ ponownego ustalania prawa „ ma prowadzić do kontynuacji poprzedniego postępowania w którym odmówiono prawa do określonego świadczenia, ale w sytuacji wnioskującego prowadzić by to musiało do swoistego wznowienia postępowania już uprzednio wznowionego decyzją ZUS z dnia 6 września 2002 r. ,co w świetle treści omawianego przepisu wydaje się niedopuszczalne. Tym samym – w ocenie tut. Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - aby móc zapewnić odwołującemu pełną restytucję poprzedniego stanu rzeczy –jako skutku wydanego na skutek jego skargi ostatecznego wyroku ETPCz z dnia 2 października 2012r. (skarga nr 5744/05)- musiałaby istnieć ku temu odpowiednia podstawa prawna do kontytuowania uprzedniego postępowania „ wznowieniowego”. Takiej jednak podstawy nie znajdujemy i to zarówno w przepisach samej Konwencji jak i przepisach prawa krajowego w tym w szczególności przepisach Kodeksu postępowania cywilnego ( por. bliżej na ten temat w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2010 r. III CZP 16/10 OSNC 2011/4/38 ). Nawet mając na względzie stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 września 2015 r. SK 21/14 OTK-A 2015/8/122 o dopuszczalności wznowienia postepowania cywilnego po ostatecznym wyroku ETPCz w sytuacji gdy stwierdzone w nim naruszenie można zakwalifikować jako jedną z ustawowych podstaw wznowienia , podstawy tej w przedmiotowej sprawie nie znajdziemy , bo stwierdzone w tym wypadku przez ETPCz naruszenie postanowień Konwencji (art.1 Protokołu Nr 1 prawa własności ) nie wyczerpuje przewidzianych w art.401- 403 k.p.c. przesłanek do wznowienia postępowania. W tym miejscu właściwe będzie też przywołanie stanowiska samego ETPCz , który w sprawie skargi H.E. przeciwko Republice Federalnej Niemiec (skarga nr 12866/87)wyraził pogląd ,że stwierdzenie jego wyrokiem naruszenia postanowień Konwencji ( w tym wypadku był to art.6 ust 1 ) nie stanowi „nowego faktu „uzasadniającego w świetle prawa krajowego wznowienie postępowania . Już zupełnie marginalnie przyjdzie też zauważyć ,że gdyby mimo wszystko przypadek wnioskodawcy chcieć kwalifikować pod kątem przesłanek restytucyjnych z art.403 § 2 k.p.c. to nie zachowany został 3 miesięczny termin do złożenia skargi z art.407 §1 k.p.c. , skoro wyrok ETPCz zapadł jeszcze w dniu 2 października 2012 r. , a wniosek J. C. pochodzi dopiero z dnia 27 maja 2014 r. ( niewątpliwe zaś odwołujący musiał powziąć wiadomość o treści tego wyroku znacznie wcześniej niż 3 miesiące przed w/w datą złożenia wniosku o ponowne ustalenie prawa do emerytury - por. przywołane w uzasadnieniu w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2011r. V CZ 104/10 LEX nr 78594 odnoszące się do sposobu liczenia w/w terminu) . 4/ W konsekwencji można więc stwierdzić ,że jakkolwiek obowiązkiem państwa na gruncie każdego wyroku stwierdzającego naruszenie Konwencji jest nie tylko wypłata zasądzonego zadośćuczynienia ale także doprowadzenie do zaprzestania naruszenia i usunięcie jegoskutków , to nie zawsze będzie możliwa restytucja stanu sprzed naruszenia ( „ osiągniecia restitutio in integrum” ) , realizowana najpełniejszym w tym względzie środkiem jakim jest wznowienie postępowania. Jak podkreślił to Sąd Najwyższy w powołanej wyżej w uchwale 7 sędziów z dnia 30 listopada 2010 r. III CZP 16/10 w szczególności dotyczyć to będzie wyroków ETPCz stwierdzających naruszenie Konwencji w skutek niewłaściwego ustawodawstwa krajowego , a taka właśnie sytuacja występuje w przypadku wyroków ETPCz dotyczących weryfikacji świadczeń emerytalnych zapoczątkowanych sprawą M. v. Polska które w istocie wprowadziły pozaustawowe dodatkowe kryteria przy stosowaniu art.114 ust.1 FUS. W tym zaś względzie zauważyć należy ,że dodatkowo po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012 r. K 5/11 do Sejmu trafił senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 lutego 2013 r. ( druk sejmowy nr 1187) zawierający m. innymi propozycje zmiany treści art.114 ustawy o FUS , nie mniej jednak prace legislacyjne utknęły w miejscu w dniu 11 lipca 2013r. kiedy to po pierwszym czytaniu w komisji 10 lipca 2013 r. pozyskano stanowisko rządu. Inna rzecz , że art. 41 Konwencji -na podstawie którego przyznano wnioskodawcy zadośćuczynienie w kwocie 12 tys. EUR ( jak wynika z uzasadnienia wydanego w jego sprawie wyroku z dnia 2 października 2012r. w/w zadośćuczynienie uwzględniało główną szkodę w postaci nie wypłacanej emerytury za okres od wstrzymania jej wypłaty do dnia wyrokowania przez ETPCz ) - znajduje swoje zastosowanie właśnie w sytuacji gdy prawo wewnętrzne zainteresowanego państwa nie gwarantuje pełnego usunięcia skutków stwierdzonego naruszenia. Jak słusznie zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w powoływanej uchwale 7 sędziów z dnia 30 listopada 2010 r. III CZP 16/10 , z prac przygotowawczych do Konwencji wynika ,że regulacja ta podyktowana była okolicznością, iż Konwencja nie uprawnia Trybunału do uchylania orzeczeń sądów krajowych , a jednocześnie mogą istnieć sytuacje, w których –wobec niewzruszalności prawomocnego orzeczenia w danym krajowym systemie prawnym- uzyskanie pełnej restytucji nie będzie możliwe. Tym samym sygnatariusze Konwencji godzili się z takim stanem rzeczy. 5/ W końcu gdyby nawet dopuścić formalną możliwość wznowienia postępowania w sprawie wnioskodawcy , to równocześnie należałoby rozważyć czy oczekiwana przez niego restytucja prawa do emerytury nie będzie stanowić naruszenia wartości Konwencji i to m. innymi także w zakresie objętym art. 1 Protokołu Nr 1 ( działająca w tym wypadku „w drugą stronę” ocena proporcjonalności skutków restytucji w zakresie praw majątkowych organu rentowego związanych z realizacją uzasadnionego celu jakim jest właściwe tj. zgodne z prawem przeznaczanie środków publicznych na wypłatę świadczeń ), nie mówiąc już o takich wartościach jak zasada pewności prawnej wynikająca ze stabilności orzeczeń sądowych ( por. m. innymi wyrok ETPCz z dnia 30 listopada 2010r. w sprawie H. U. i R. U. v. Polska -skarga nr 23614/08). W tym stanie rzeczy –skoro z jednej strony organ rentowy będący odpowiedzialny za właściwą dystrybucję świadczeń , przez ponad 13 lat nie realizował na rzecz wnioskodawcy wypłaty emerytury w oparciu o prawomocne orzeczenie sądowe potwierdzające legalność tego postąpienia wskutek braku po stronie w/w przesłanek materialno-prawnych do tego świadczenia ( czemu co do zasady nie zaprzeczył ETPCz w wydanym w sprawie ze skargi J. C. wyroku z dnia 2 października 2012 r.) z drugiej zaś, sam zainteresowany przez cały ten okres ( będąc w chwili utraty prawa do świadczenia zdrowym 46 letnim mężczyzną ) nie podjął żadnego trudu w dostosowaniu się do nowej sytuacji pozostając niezmiennie, aż do chili obecnej , wyłącznie na utrzymaniu żony, zaś jego dorosła córka założyła już własną rodzinę ( v. k- 58v i 70v-okolicznosci przyznane przez wnioskodawcę na rozprawach apelacyjnych) -przywrócenie prawa do emerytury należałoby ocenić jako nie tylko naruszające powołaną na wstępie zasadę proporcjonalności , ale też jako nie dające się w żaden sposób pogodzić z zasadą sprawiedliwości społecznej ( w konsekwencji ew. ocena „nowych okoliczności „ skutkować by musiała uznaniem ich za niemających ostatecznie wpływu na prawo do świadczenia , co uzasadniało przyjętą przez ZUS w zaskarżonej decyzji z dnia 28 listopada 2014r. odmowę ponownego ustalenia prawa wnioskodawcy J. C. do emerytury ). 6/ Odnosząc się zaś do przywoływanych przez skarżącego orzeczeń Sądów Okręgowych , które w analogicznych stanach faktycznych, dopuszczają możliwość ponownego ustalenia prawa do emerytury w trybie art.114 ust 1 FUS – tu .m. innymi prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 26 maja 2015r. sygn. akt IV U 268/15 - Sąd Apelacyjny chciałby zauważyć ,że; - po pierwsze generalnie bazują one na -bliżej nieodkodowanym w odniesieniu do okoliczności faktycznych sprawy - uznaniu „ujawnienia nowych okoliczności” jako „dotyczycących uchybień norm prawa procesowego lub materialnego przez ZUS „ przy powołaniu ,nieadekwatnego w tym wypadku, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2013 r. I UK 190/13 OSNP 2015/2/28 - który odnosi się do wadliwego procedowania ZUS wyłącznie w zakresie ustalenia przesłanki materialno –prawnej świadczenia, jaką w tej sprawie była niezdolność do pracy ubezpieczonego, -po drugie nie zawierają dalszych -koniecznych do przesądzenia o możliwości zastosowaniu art.114 ust 1 FUS – rozważań co do ewentualnego wpływu tych nowych okoliczności na prawo do świadczenia , Niezależnie od tego zauważyć należy ,że w omawianych sprawach – wbrew żądaniom odwołań orzeczenia co do istoty sprawy – Sądy uchylają się od powyższego , cedując to na ZUS , co w konsekwencji- jak wykazuje wyżej powołana sprawa IV U 268/15 Sądu Okręgowego w Rzeszowie -prowadzi jedynie do przewlekłości postępowania . W tej bowiem sprawie wydana przez organ rentowy następcza decyzja o braku prawa wnioskodawczyni do emerytury , spotkała się z akceptacją Sądu I instancji , który wyrokiem z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt IV U 1472/15 oddalił odwołanie , aby w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia ostatecznie stwierdzić , że powoływane przez wnioskodawczynię „nowości” pozostawały i tak bez wpływu na prawo do emerytury ( co już w uprzednim postępowaniu sądowym winno prowadzić do oddalenia odwołania). Z tych wszystkim więc wyżej naprowadzonych względów i na podstawie art.385 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. .

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI