III AUa 775/15

Sygn. akt III AUa 775/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Jolanta Cierpiał (spr.) Sędziowie: SSA Marek Borkiewicz SSA Marta Sawińska Protokolant: insp.ds.biurowości Agnieszka Perkowicz po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2016 r. w Poznaniu sprawy S. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. o wydanie zaświadczenia w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych na skutek apelacji S. P. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2015 r. sygn. akt VII U 2137/14 1. oddala apelację; 2. odstępuje od obciążania odwołującego kosztami zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego; 3. zasądza od Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz adwokata A. G. kwotę 147,60 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w instancji odwoławczej. SSA Marta Sawińska SSA Jolanta Cierpiał SSA Marek Borkiewicz UZASADNIENIE Decyzją z dnia 21 lutego 2014 r., nr (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił S. P. wydania zaświadczenia o przebiegu ubezpieczeń społecznych za okres od 1 września 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że na podstawie danych zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalił, że nie można wystawić zaświadczenia, ponieważ na koncie S. P. nie ma dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych z tytułu zatrudnienia u płatnika składek S. G. . Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. P. . W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Odwołujący w toku postępowania odwołujący sprecyzował, że domaga się wydania zaświadczenia o przebiegu ubezpieczenia za okres od 1 września 2011 r. do 29 lutego 2012 r. Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2015 r., wydanym w sprawie o sygn. VII U 2137/14, Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział VII Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie S. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia 21 lutego 2014 r., nr (...) (punkt 1), odstąpił od obciążania odwołującego kosztami zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego (punkt 2) oraz zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz adwokata A. G. kwotę 60 zł powiększoną o stawkę podatku VAT od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej odwołującemu z urzędu (punkt 3). Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne: S. P. w dniu 25 maja 2012 r. złożył wniosek o wydanie potwierdzenia okresu ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenia u płatnika składek G. G. (1) prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...) S.C. ” G. R. , G. G. (2) z siedzibą w P. za okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. W odpowiedzi na wniosek organ rentowy wydał w dniu 25 maja 2012 r. zaświadczenie potwierdzające, że odwołujący w okresie od 1 marca 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. podlegał ubezpieczeniom społecznym jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia u płatnika składek R. G. , przy czym podstawa wymiaru składki za miesiąc marzec 2012 r. wyniosła 300,00 zł., a za miesiąc kwiecień 2012 r. wyniosła 300,00 zł. Organ rentowy ustalił nadto, że na koncie odwołującego nie ma dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych z tytułu zatrudnienia u w/w płatnika i stwierdził, że nie jest możliwe wydanie zaświadczenia o żądanej treści. W związku z powyższym w dniu 29 czerwca 2012 r. pozwany wydał decyzję odmowną. Na skutek odwołania S. P. Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 listopada 2013 r. w sprawie VIII U 3507/12 w punkcie pierwszym oddalił odwołanie, a w punkcie drugim przekazał wniosek odwołującego o wydanie zaświadczenia o przebiegu ubezpieczenia za okres od 1 września 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. organowi rentowemu do rozpoznania. Wyrok uprawomocnił się w dniu 21 grudnia 2013 r. Wykonując powyższy wyrok, organ rentowy dokonał analizy dokumentów zgromadzonych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS i stwierdził, że na koncie odwołującego nie ma dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych z tytułu zatrudnienia u płatnika składek G. G. (1) , z uwagi na co w dniu 21 lutego 2014 r. wydał zaskarżoną decyzję. Sąd I instancji oddalił wnioski dowodowe odwołującego zawarte w piśmie z dnia 23 lipca 2014 r. uznając, że w przypadku wydania decyzji odmawiającej wydania zaświadczenia o przebiegu ubezpieczeń społecznych nie ma możliwości przeprowadzenia postępowania zawnioskowanego przez odwołującego w tym piśmie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o dokumenty zgłoszeniowe w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał odwołanie za bezzasadne. Sąd I instancji wskazał, że spór w niniejszej sprawie koncentrował się wokół tego, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. zasadnie odmówił S. P. wydania zaświadczenia o przebiegu ubezpieczeń społecznych za okres od 1 września 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. z tytułu zatrudnienia u płatnika składek S. G. . Powołując się na treść art. 83b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz.1442 t.j.) oraz art. 217 § 1-3 k.p.a. , Sąd Okręgowy wskazał, że postępowanie o wydanie zaświadczenia nie jest postępowaniem merytorycznym. Postępowanie to ma charakter uproszczony, gdyż zaświadczenie stanowi przejaw wiedzy organu rentowego, a nie jego oświadczenie woli, co nadawałoby decyzji charakter władczy czy merytoryczny. Zaświadczenie nie rozstrzyga bowiem żadnej kwestii (sprawy) co do jej istoty. Nie tworzy, nie uchyla i nie zmienia istniejących stosunków prawnych. Postępowanie o wydanie zaświadczenia nie stanowi rozstrzygnięcia sprawy, nie poprzedza go żadne postępowanie, co najwyżej postępowanie wyjaśniające. Zatem tam, gdzie sprawa jest sporna, to wydanie zaświadczenia zgodnie z żądaniem strony nie jest możliwe - tam gdzie jest spór co do prawa, tam nie powinno być w tym zakresie wydane zaświadczenie, gdyż ma ono jedynie potwierdzać stan rzeczy na podstawie posiadanych przez organ rentowy danych. Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu I instancji pozwany organ rentowy wydał właściwą decyzję, w pełni odzwierciedlającą zastaną rzeczywistość. Organ rentowy poddał bowiem analizie zgromadzony materiał dowodowy i stwierdził, że brak jest podstaw do wydania zaświadczenia o treści żądanej przez odwołującego z uwagi na brak dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych na koncie odwołującego w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, które urzędowo potwierdzałaby fakt, iż w okresie od 1 września 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. odwołujący był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia u płatnika składek S. G. . W sprawie chodziło bowiem tylko o wydanie zaświadczenia jako swoistej fotografii stanu faktycznego na daną chwilę (decyzji), a nie rozstrzyganie o istnieniu ubezpieczeń społecznych. Z tego powodu w ocenie Sądu I instancji przeprowadzenie postępowania zawnioskowanego przez odwołującego w piśmie z dnia 23 lipca 2014 r. na tym etapie postępowania nie było możliwe, ponieważ przedmiot sprawy sądowej wyznaczał wniosek odwołującego o wydanie zaświadczenia o przebiegu ubezpieczeń społecznych za okres od 1 września 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. oraz decyzja o odmowie wydania takiego zaświadczenia. Sprawa sądowa mogła zatem obejmować tylko przedmiot rozstrzygania wynikający z żądania wydania określonego zaświadczenia i z odpowiadającej mu decyzji pozwanego. Dlatego Sąd Okręgowy nie mógł w niniejszej sprawie badać, czy dowody wnioskowane przez odwołującego w piśmie z dnia 23 lipca 2014 r. miały wpływ na istnienie ubezpieczeń społecznych. W tej sytuacji Sąd I instancji w oparciu o art. 477 10 § 2 k.p.c. na rozprawie w dniu 23 stycznia 2015 r. przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w P. do rozpoznania wniosek odwołującego o ustalenie istnienia ubezpieczeń społecznych w okresie od 1 września 2011 r. do 28 lutego 2012 r. z tytułu zatrudnienia w firmie należącej do G. G. (1) . Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie powołanych przepisów prawa materialnego oraz art. 477 14 § 1 k.p.c. , oddalił odwołanie. Apelację od powyższego wyroku wywiódł S. P. , zaskarżając go w całości i zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania – art. 233 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, 2. art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez niedopuszczenie dowodu z przesłuchania wnioskowanych przez odwołującego świadków. Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł uchylenie zaskarżonego wyroku do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji z pozostawieniem mu do rozstrzygnięcia o kosztach obu instancji, zaś w razie oddalenia apelacji o zasądzenie wg norm przepisanych kosztów pomocy prawnej udzielonej odwołującemu z urzędu, nieopłaconych nawet w części. W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Wniesioną przez odwołującego apelację uznać należy za bezzasadną. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią przepisów art. 477 9 – 477 14a k.p.c. postępowanie przed sądem ubezpieczeń społecznych ma charakter weryfikujący zaskarżoną odwołaniem decyzję. Z uwagi na powyższe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zakres rozpoznawania i rozstrzygania wyznacza przedmiot zaskarżonej decyzji oraz odwołanie od niej (jednak – z uwagi na weryfikujący charakter postępowania przed sądem ubezpieczeń społecznych – odwołanie nie może wykraczać poza zakres decyzji). Dlatego przepis art. 477 10 § 2 k.p.c. stanowi, że jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje go do rozpoznania organowi rentowemu. W przeciwnym bowiem wypadku, dopuszczenie możliwości orzekania w sprawie, która nie była jeszcze przedmiotem rozstrzygnięcia organu rentowego przez sąd ubezpieczeń społecznych, oznaczałoby zmianę charakteru postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych z administracyjno-sądowego na sądowy, co jest niedopuszczalne. Sąd może oczywiście zmienić decyzję i orzec co do istoty sprawy, ale tylko w razie stwierdzenia, że organ rentowy błędnie zastosował prawo materialne lub formalne. Nie może natomiast organu rentowego zastępować, gdyż prowadziłoby to do uznania zbędności postępowania administracyjnego. Dlatego w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził w niniejszej sprawie wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów, przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c. W wyniku powyższego, Sąd Okręgowy wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy – zgodzić należy się bowiem z Sądem I instancji, że w sytuacji, gdy przedmiotem sprawy jest wydanie zaświadczenia o przebiegu ubezpieczeń społecznych, brak jest podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego w przedmiocie ustalenie istnienia ubezpieczeń społecznych w tym okresie. Okoliczności te w sprawie o wydanie zaświadczenia o przebiegu ubezpieczeń społecznych nie stanowią bowiem okoliczności istotnych, gdyż zaświadczenie nie rozstrzyga żadnej kwestii (sprawy) co do jej istoty, a jedynie ma potwierdzać stan rzeczy na podstawie posiadanych przez organ rentowy danych. Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu Apelacyjnego ustalenia faktyczne, dokonane przez Sąd Okręgowy, są kompletne i znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, który Sąd I instancji właściwie ocenił na podstawie jego wszechstronnego rozważenia, polegającego na rzetelnej, bezstronnej ocenie wyników postępowania i ich prawidłowej interpretacji, przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Z uwagi na powyższe, podniesione w apelacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania – art. 233 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym oraz art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez niedopuszczenie dowodu z przesłuchania wnioskowanych przez odwołującego świadków, należało uznać za chybione. W konsekwencji Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ustalenia Sądu I instancji i przyjął je za własne, bez potrzeby ponownego ich przytaczania. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego, Sąd Apelacyjny podzielił również w całości ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy. Wskazać należy, że zasady dotyczące wydawania zaświadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynikają z przepisów art. 217 – 219 k.p.a. Zgodnie z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 tj.), zwanej dalej „ustawą systemową”, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego , chyba że ustawa stanowi inaczej, przy czym stosownie do treści art. 83b ust.1 ustawy systemowej, jeżeli przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Przepis art. 217 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Z treści art. 217 § 2 k.p.a. wprost wynika, że celem wydania zaświadczenia jest urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego . Przepis art. 218 § 1 k.p.a. stanowi zaś, że w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2 , organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Z przepisu tego jasno zatem wynika – jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 maja 2014 r., sygn. II GSK 457/13 – że przedmiotem zaświadczenia może być stan sprawy, wynikający z prowadzonych przez organ rejestrów czy ewidencji. Zaświadczenie wydaje się zatem, gdy np. fakt powstania określonych skutków prawnych jest oczywisty i organ nie musi o niczym rozstrzygać, bądź niczego istotnego ustalać (ograniczenie to nie dotyczy jednak prostych wyjaśnień co do posiadanych danych). Materią zastrzeżoną dla wydawania zaświadczeń nie jest rozstrzyganie o meritum konkretnej sprawy administracyjnej. Strona nie może więc - w drodze zaświadczenia - uzyskać de facto rozstrzygnięcia kwestii, która będzie dopiero przedmiotem orzekania w administracyjnym postępowaniu jurysdykcyjnym. Nie można tym samym, w trybie zaświadczeń, otrzymać takich danych, które przesądzą chociażby kierunek postępowania w sprawie toczącej się w ramach innego, ogólnego postępowania administracyjnego. Strona nie może domagać się zatem - w drodze urzędowego zaświadczenia - stwierdzenia istnienia faktów prawotwórczych, których ustalenie jest przedmiotem oceny prawnej organu w postępowaniu administracyjnym kończącym się wydaniem decyzji administracyjnej - nie może domagać się, by organ przesądzał w drodze zaświadczenia przesłanki, które będą (chociażby ewentualnie) badane w ramach innego postępowania. Biorąc zaś pod uwagę, że z prawidłowo ustalonego przez Sąd I instancji stanu faktycznego wynika, że organ rentowy w czasie wydawania zaskarżanej decyzji nie był w posiadaniu dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych na koncie odwołującego w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, które urzędowo potwierdzałaby fakt, iż w okresie od 1 września 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. odwołujący był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia u płatnika składek S. G. , brak było możliwości wydania przez niego zaświadczenia potwierdzającego ten fakt. Natomiast sprawa o ustalenie istnienia ubezpieczeń społecznych w okresie od 1 września 2011 r. do 28 lutego 2012 r. z tytułu zatrudnienia w firmie należącej do G. G. (1) stanowi sprawę odrębną od sprawy o wydanie zaświadczenia i zgodnie z dyspozycją przepisu art. 477 10 § 2 k.p.c. na rozprawie w dniu 23 stycznia 2015 r. została ona słusznie przekazania przez Sąd I instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w P. do rozpoznania. Kierując się powyższymi względami, apelację należało uznać za bezzasadną i na podstawie art. 385 k.p.c. oraz powołanych przepisów oddalić, co uczynił Sąd Apelacyjny w punkcie 1 wydanego wyroku. W punkcie 2 wydanego wyroku Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążenia odwołującego kosztami zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego w postępowaniu apelacyjnym, uznając, że sytuacja odwołującego uzasadnia zastosowanie art. 102 k.p.c. Natomiast orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie 3 wydanego wyroku znajduje swoje uzasadnienie w treści art. art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.– Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r., poz. 635 t.j.) i § 2 ust. 1-3 i § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 2 w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 t.j.). Sąd Apelacyjny, uwzględniając nakład pracy pełnomocnika, który nie był większy niż przeciętny (pełnomocnik sporządził bowiem w imieniu odwołującego apelację i wziął udział w jednej rozprawie apelacyjnej), zasądził od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz adwokata A. G. kwotę 120,00 zł (odpowiadającą minimalnej stawce kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z powołanymi przepisami), powiększoną o stawkę podatku VAT od towarów i usług, co dało kwotę 147,60 zł, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującemu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. SSA Marta Sawińska SSA Jolanta Cierpiał SSA Marek Borkiewicz