III AUa 756/25Ponowne ustalenie emerytury niekonstytucyjny przepis 4
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku Z.P. o ponowne ustalenie wysokości emerytury, po tym jak ZUS odmówił jej przeliczenia, powołując się na brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 140/20). Z.P. argumentowała, że wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyła przed wejściem w życie przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który pomniejszał podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej świadczeń. Sąd Okręgowy w Koninie zmienił decyzję ZUS, zobowiązując organ rentowy do ponownego ustalenia wysokości emerytury Z.P. z pominięciem wspomnianego przepisu i wypłaty wyrównania. ZUS złożył apelację, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego. Sąd Apelacyjny w Poznaniu uznał apelację za bezzasadną. Sąd podkreślił, że sądy powszechne mają obowiązek zapewnić poszanowanie standardów konstytucyjnych, unijnych i konwencyjnych, co może obejmować odmowę zastosowania przepisów krajowych sprzecznych z Konstytucją RP. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ustalenia i rozważania Sądu Okręgowego, uznając, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niekonstytucyjny, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP). Sąd wskazał, że niekonstytucyjność ta ma charakter oczywisty i dotyczy wszystkich osób, które skorzystały z uprawnienia do emerytury wcześniejszej lub w obniżonym wieku, nie mając wiedzy o zmianie przepisów od 1 stycznia 2013 r., która wpłynie na wysokość emerytury powszechnej. W przypadku Z.P., prawo do wcześniejszej emerytury przyznano decyzją z 4 grudnia 2012 r., co nastąpiło po uchwaleniu i opublikowaniu ustawy z dnia 11 maja 2012 r., ale przed jej wejściem w życie. Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZUS, potwierdzając tym samym prawo Z.P. do ponownego ustalenia wysokości emerytury.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy powszechne i odmowy zastosowania niekonstytucyjnych przepisów, nawet bez publikacji orzeczenia TK. Uzasadnienie niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i jego zastosowanie do osób w analogicznej sytuacji.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które pobierały wcześniejszą emeryturę przed 1 stycznia 2013 r. i których prawo do emerytury powszechnej zostało ustalone po tej dacie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd powszechny może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny, nawet jeśli orzeczenie TK nie zostało opublikowane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sądy powszechne mają obowiązek zapewnić poszanowanie standardu konstytucyjnego i mogą odmówić zastosowania przepisu krajowego sprzecznego z Konstytucją RP, nawet jeśli orzeczenie TK nie zostało opublikowane.
Uzasadnienie
Sądy mają obowiązek stosowania prawa zgodnie z Konstytucją RP, co wynika z zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji. Odmowa zastosowania przepisu nie narusza kompetencji TK, a służy zapewnieniu zgodności orzeczeń z Konstytucją i sprawiedliwości.
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, pomniejszający podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej świadczeń, narusza Konstytucję RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury wcześniejszej lub w obniżonym wieku, nie mając świadomości, że wpłynie to na wysokość ich przyszłej emerytury powszechnej.
Uzasadnienie
Przepis narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ wprowadza niekorzystne zmiany po rozpoczęciu realizacji uprawnień, tworząc 'pułapkę' dla ubezpieczonych.
Czy nowa okoliczność uzasadniająca ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej może stanowić stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu, na podstawie którego wydano poprzednią decyzję?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ujawnienie niekonstytucyjności przepisu, na podstawie którego wydano decyzję, stanowi nową okoliczność w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości świadczenia.
Uzasadnienie
Niekonstytucyjność przepisu istniała od początku, ale została ujawniona na skutek orzeczenia TK lub analizy sądu. Pozwala to na weryfikację decyzji organów rentowych, które zostały wydane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. P. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. | instytucja | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
u.e.r. FUS art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Niekonstytucyjny w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury wcześniejszej lub w obniżonym wieku, nie mając świadomości wpływu na wysokość emerytury powszechnej. Narusza zasadę zaufania do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP).
u.e.r. FUS art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Ujawnienie niekonstytucyjności przepisu jako podstawa do ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Bezpośrednie stosowanie przepisów Konstytucji.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 190
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Moc i ogłoszenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Pomocnicze
u.e.r. FUS art. 133 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
k.p.c. art. 387 § § 2 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niekonstytucyjność przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście zasady zaufania do państwa i prawa oraz prawa do zabezpieczenia społecznego. • Możliwość bezpośredniego stosowania Konstytucji RP przez sądy powszechne i odmowy zastosowania przepisów sprzecznych z Konstytucją. • Ujawnienie niekonstytucyjności jako nowej okoliczności uzasadniającej ponowne ustalenie świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. • Analogiczna sytuacja prawna Z.P. do osób objętych wyrokami TK i uchwałami SN w podobnych sprawach.
Odrzucone argumenty
Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego jako podstawa do odmowy ponownego ustalenia emerytury. • Zastosowanie przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do Z.P., która złożyła wniosek o emeryturę w wieku powszechnym po 6 czerwca 2012 r. • Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego przez Sąd Okręgowy.
Godne uwagi sformułowania
sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy mają obowiązek zapewnienia przy stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzeń poszanowania standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego • brak publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego powoduje wobec powyższego jego nieistnienie w obrocie prawnym Rzeczpospolitej • przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej • niekonstytucyjność, wynikająca z naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa ( art. 2 Konstytucji RP ) i ma ona charakter oczywisty, a dotyczy wszystkich osób, które skorzystały z uprawnienia do emerytury wcześniejszej bądź w obniżonym wieku, nie mając wiedzy, co do zmiany przepisów, jaka nastąpi od 1 stycznia 2013 r.
Skład orzekający
Marta Sawińska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy powszechne i odmowy zastosowania niekonstytucyjnych przepisów, nawet bez publikacji orzeczenia TK. Uzasadnienie niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i jego zastosowanie do osób w analogicznej sytuacji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które pobierały wcześniejszą emeryturę przed 1 stycznia 2013 r. i których prawo do emerytury powszechnej zostało ustalone po tej dacie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności przepisów dotyczących emerytur i roli sądów w ochronie praw obywateli przed niekonstytucyjnym prawem. Pokazuje, jak sądy mogą reagować na problemy prawne wynikające z orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
“Sądy mogą ignorować niekonstytucyjne przepisy? Wyrok w sprawie emerytur.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.