III AUa 752/14

Sygn.akt III AUa 752/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2014r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Bożena Szponar - Jarocka (spr.) Sędziowie: SO del. Marzanna Rogowska SA Bohdan Bieniek Protokolant: Magda Małgorzata Gołaszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. w B. sprawy z odwołania G. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o prawo do niezrealizowanego świadczenia przedemerytalnego na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt V U 1440/13 zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 28 czerwca 2013 roku. Sygn.akt III AUa 752/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 28.VI.2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił G. D. prawo do niezrealizowanego świadczenia przedemerytalnego po zmarłym mężu Z. D. , podnosząc iż zgodnie z art. 11 ustawy z 30.IV.2004r. o świadczeniach przedemerytalnych nie stosuje się przepisów art.136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła G. D. . Sąd Okręgowy w Białymstoku zaskarżonym wyrokiem z dnia 28.I2014r. zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił G. D. prawo do świadczenia niezrealizowanego po zmarłym mężu Z. D. za miesiąc luty 2013r. , stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Z ustaleń Sądu wynika, że Z. D. ( zmarły w dniu (...) .) był osobą uprawnioną do świadczenia przedemerytalnego. Organ rentowy w dniu 28.II.2013r. przesłał na konto odwołującego świadczenie przedemerytalne za luty 2013r., zaś 28.03.2013r. za marzec tego roku. Na skutek poinformowania przez skarżącą o fakcie wypłaty świadczenia nienależnego za marzec 2013r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych pobrał obie kwoty z rachunku bankowego wnioskodawczyni. Sąd I instancji powołując się na przepisy art.4 ust.1 pkt.5 oraz art.4 ust.3 pkt.3 ustawy z 30.IV.2004r. o świadczeniach przedemerytalnych uznał, iż ich treść nie pozostawia wątpliwości, iż wstrzymanie wypłaty świadczenia przedemerytalnego Z. D. powinno nastąpić począwszy od miesiąca przypadającego po miesiącu w którym w/w zmarł tj. od marca 2013r. Zdaniem Sądu, świadczenie przedemerytalne za miesiąc w którym zmarły był do niego uprawniony, powinno być zgodnie z treścią art.4 ust.3 pkt.5 ustawy wypłacone, Sąd Okręgowy uznał, iż świadczenie za luty 2013r. przysługiwało zgodnie z art.136 ust.1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS – w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenie określone ustawą, świadczenie należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi dzieciom z którymi prowadziła wspólnie gospodarstwo domowe, a w razie ich braku małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego a w razie ich braku – innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej, lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Sąd I instancji podkreślił, iż miał na uwadze fakt, że w art.11 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych brak jest odniesienia do wymienionego wyżej przepisu ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który ustala zasady wypłaty osobom najbliższym świadczeń przysługujących zmarłemu ubezpieczonemu. Zdaniem Sądu nie oznacza to jednak, iż świadczenie przedemerytalne za luty 2013r. nie powinno zostać wypłacone G. D. . Była ona bowiem żoną osoby uprawnionej do tego świadczenia i zgodnie z treścią przepisów kodeksu cywilnego ma prawo do dziedziczenia ustawowego po Z. D. . Jednocześnie w przedmiotowej sprawie brak jest jakichkolwiek okoliczności wskazujących by odwołująca była wyłączona od dziedziczenia , czy też innych przesłanek wskazujących, iż nie jest ona uprawniona do spadku po zmarłym mężu. W związku z powyższym przepis art.136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS powinien znaleźć zastosowanie do G. D. , a świadczenie przedemerytalne należne Z. D. powinno być jej wypłacone. Poza tym należało przyjąć, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Przepisy regulujące postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przed Sądem stwarzają większe możliwości dowodowe ( art.477 8 kpc i następne) niż postępowanie przed organem rentowym oraz nie zawierają ograniczeń w stosunku do regulacji ogólnej postępowania dowodowego ( art.235 – 305 kpc ). Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art.477 14 §2 kpc oraz art.118 ust.1a ustawy z 17.12.1998r. Apelację od powyższego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. , zaskarżając orzeczenie w całości zarzucił mu naruszenie: 1) Przepisów prawa materialnego: art. 11 ustawy z 30.04.2004r. o świadczeniach przedemerytalnych w związku z art.136 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS poprzez przyjęcie przez Sąd , iż wnioskodawczyni przysługuje prawo do świadczenia niezrealizowanego po zmarłym w dniu 18.02.2013r. mężu Z. D. , w sytuacji, gdy w ocenie organu rentowego w/w przepis art.136 ustawy z 17.12.1998r. nie ma zastosowania do wypłaty świadczeń przedemerytalnych . Wskazując na powyższe organ rentowy wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja jest uzasadniona bowiem Sąd dokonał błędnej oceny prawnej prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest niesporny. Mąż wnioskodawczyni Z. D. był uprawniony do świadczenia przedemerytalnego od 14.12.2012r. Zmarł 18.02.2013r. Organ rentowy wpłacił na konto odwołującej w dniu 1.03.2013r. świadczenie przedemerytalne należne jej mężowi za luty 2013r. w kwocie 803.81zł, zaś w dniu 1.04.2013r. za marzec w kwocie 833,96zł. Następnie w dniu 18.04.2013r. obie kwoty na żądanie organu rentowego skierowane do banku, przekazano ponownie na rachunek ZUS. W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy art.4 ust.1 pkt.5 oraz art.4 ust.3 pkt.5 ustawy z 30.04.2004r. o świadczeniach przedemerytalnych . Przepis art.4 ust.1 pkt.5 wskazuje, że prawo do świadczenia ustaje wraz ze śmiercią osoby uprawnionej, zaś przepis art.4 ust.3 pkt.5 mówi o tym, iż wstrzymanie wypłaty świadczenia przedemerytalnego następuje, poczynając od miesiąca przypadającego po miesiącu w którym zmarła osoba uprawniona. Oba te przepisy nie dotyczą następców prawnych osoby uprawnionej do przedmiotowego świadczenia . W niniejszej sprawie niesporne jest, iż prawo Z. D. do świadczenia przedemerytalnego ustało z dniem 18.02.2013r. Świadczenie za ten miesiąc organ rentowy wypłacił już po jego śmierci. Ustawa z dnia 30.IV.2004r. określająca warunki nabywania i utraty prawa do świadczenia oraz zasady wypłaty i finansowania świadczeń przedemerytalnych nie reguluje kwestii następstwa prawnego w przypadku niezrealizowanego świadczenia przedemerytalnego. Problem ten ustawodawca rozstrzygnął w art.136 ust.1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS stanowiąc m.in., iż w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi. Przepis ten nie dotyczy jednakże małżonków osób zmarłych – które miały prawo do świadczeń przedemerytalnych. Przepis art.11 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych enumeratywnie bowiem wymienia przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które mają zastosowanie w sprawach świadczeń przedemerytalnych i skoro nie wskazuje się tam przepisu art.136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to nie może on stanowić podstawy prawnej do przyznania prawa do niezrealizowanego świadczenia przedemerytalnego po osobie zmarłej. Wydaje się, iż pominięcie w art.11 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych odesłania do art.136 ust.1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS nie było przypadkowe, Emerytury i świadczenia przedemerytalne to dwa różne świadczenia finansowe z dwóch odrębnych źródeł; emerytury ze składek, świadczenie przedemerytalne z budżetu państwa, a także mające odrębny charakter. Świadczenie przedemerytalne jest świadczeniem pomostowym do chwili osiągnięcia wieku emerytalnego, stanowi pomoc ze strony państwa dla osób z długim stażem, pozbawionych pracy, zaś emerytury zależą od opłacanych składek. Zgodnie z art.922 kodeksu cywilnego – prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób, stosownie do przepisów księgi czwartej kodeksu cywilnego , dotyczącej spadków. Z kolei stosownie do przepisu art.922 kc – nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby, niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Sprawa o świadczenie przedemerytalne nie jest jednak sprawą cywilną w znaczeniu materialnoprawnym dlatego wbrew stanowisku Sądu I instancji przepis aer.922 kc nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Taki pogląd wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18.IV.2007r. w sprawie IUK 315/06 oraz w wyroku z dnia 16.I.2014r. w sprawie I UK 300/13. Mając na uwadze powyższe, wobec braku podstaw prawnych do przyznania odwołującej niezrealizowanego świadczenia przedemerytalnego po zmarłym mężu Z. D. , zaskarżony wyrok podlegał zmianie na mocy art.386 § 1 kpc . ab