III AUa 738/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny oddalił apelację odwołującej, potwierdzając, że mimo schorzeń, nie jest ona całkowicie niezdolna do pracy, co uniemożliwia przyznanie renty socjalnej i rodzinnej.
Odwołująca domagała się przyznania renty socjalnej i rodzinnej, twierdząc, że jest całkowicie niezdolna do pracy z powodu mózgowego porażenia dziecięcego i innych schorzeń. Sąd Okręgowy oddalił jej odwołanie, uznając, że choć jest częściowo niezdolna do pracy, nie jest całkowicie niezdolna. Sąd Apelacyjny podzielił to stanowisko, podkreślając, że posiadane wykształcenie i zdolność do pracy umysłowej wykluczają przyznanie świadczeń.
Sprawa dotyczyła prawa A. K. do renty socjalnej i renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczeń, powołując się na orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS, która uznała, że odwołująca nie jest całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił odwołania, uznając, że mimo zdiagnozowanego mózgowego porażenia dziecięcego z niedowładem kończyn dolnych, migren, padaczki i innych schorzeń, odwołująca nie spełnia kryteriów całkowitej niezdolności do pracy. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, rozpoznając apelację, potwierdził trafność rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. Sąd odwoławczy podkreślił, że definicja całkowitej niezdolności do pracy wymaga utraty zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy w normalnych warunkach. W ocenie sądu, odwołująca, posiadając wykształcenie wyższe i kontynuując studia prawnicze, jest zdolna do wykonywania pracy umysłowej lub biurowej na otwartym rynku pracy. Opinie biegłych sądowych jednoznacznie wskazały, że rozpoznane schorzenia, choć powodują częściową niezdolność do pracy, nie kwalifikują jej jako całkowicie niezdolnej. Sąd Apelacyjny oddalił apelację jako bezzasadną, podzielając ustalenia faktyczne i prawne Sądu pierwszej instancji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, osoba taka nie jest całkowicie niezdolna do pracy, jeśli jest zdolna do wykonywania pracy umysłowej lub biurowej na otwartym rynku pracy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że posiadane wykształcenie, zdolność do pracy umysłowej i możliwość podjęcia pracy biurowej wykluczają całkowitą niezdolność do pracy, nawet przy istniejących schorzeniach.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie apelacji
Strona wygrywająca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. (1) | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. | instytucja | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
u.r.s. art. 4 § 1
Ustawa o rencie socjalnej
Renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało w określonych okresach życia.
u.e.r.f.u.s. art. 68 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prawo do renty rodzinnej przysługuje dzieciom do ukończenia 25 lat, jeśli kontynuują naukę, lub bez względu na wiek, jeśli stały się całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji w określonych okresach.
Pomocnicze
u.e.r.f.u.s. art. 12 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Definicja niezdolności do pracy jako utraty zdolności do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu.
u.e.r.f.u.s. art. 12 § 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Definicja całkowitej niezdolności do pracy jako utraty zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy.
u.e.r.f.u.s. art. 13 § 4
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Zachowanie zdolności do pracy w zakładzie pracy chronionej nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd dokonuje wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego.
k.p.c. art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji o oddaleniu odwołania.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Posiadanie wykształcenia wyższego i zdolność do pracy umysłowej/biurowej wyklucza całkowitą niezdolność do pracy. Odwołująca jest zdolna do podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Opinie biegłych sądowych jednoznacznie wskazują na brak całkowitej niezdolności do pracy.
Odrzucone argumenty
Schorzenia odwołującej powodują całkowitą niezdolność do pracy. Naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego przez Sąd Okręgowy.
Godne uwagi sformułowania
całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej polega na utracie zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej w związku z art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej jest więc osoba, która spełniła obydwa te kryteria, a więc jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym, jak i ekonomicznym. zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, to jest w zakładzie pracy chronionej, nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Oznacza to, że możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności do pracy, ale w tzw. normalnych (otwartych) warunkach pracy.
Skład orzekający
Wiesława Stachowiak
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia całkowitej niezdolności do pracy w kontekście rent socjalnych i rodzinnych, zwłaszcza w przypadku osób z chorobami przewlekłymi i wykształceniem."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i medycznej, ale stanowi ugruntowanie linii orzeczniczej dotyczącej kryteriów niezdolności do pracy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne ustalenie stopnia niezdolności do pracy, nawet w przypadku poważnych schorzeń, a także jak wykształcenie wpływa na ocenę zdolności do podjęcia zatrudnienia.
“Czy choroba przewlekła i wykształcenie wyższe wykluczają prawo do renty? Sąd Apelacyjny wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt III AUa 738/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak Protokolant: Katarzyna Grzelska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. w Poznaniu sprawy A. K. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. o rentę socjalną i rentę rodzinną na skutek apelacji A. K. (1) od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2024 r. sygn. akt VII U 507/23 oddala apelację. Wiesława Stachowiak UZASADNIENIE Decyzjami z 27 października 2021 r. znak (...) i znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. odmówił A. K. (2) prawa do renty socjalnej i renty rodzinnej od 1 listopada 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał się na orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z 24 września 2021 r., która uznała, że A. K. (2) nie jest całkowicie niezdolna do pracy oraz samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolna do pracy w okresie od ukończenia 16 lat lub w okresie do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyło 16 lat życia, jednak nie później niż do osiągnięcia 25 lat życia. Jednocześnie pozwany organ, w wydanej decyzji dot. renty rodzinnej, wskazał, że za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r. prawo do renty zostało przedłużone bez wydawania decyzji na podstawie przepisów art. 15 zc ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.). A. K. (2) złożyła odwołania od wydanych decyzji i wniosła o zmianę zaskarżonych decyzji i przyznanie jej prawa do renty socjalnej i renty rodzinnej od dnia 1 listopada 2021 r. Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2024r., sygn. akt VII U 507/23, Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił odwołania. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: A. K. (1) urodziła się (...) , ukończyła studia na kierunku historia i jest studentką na kierunku prawo. Obecnie korzysta z urlopu dziekańskiego. Ostatnio pracowała na stanowisku młodszego specjalisty ds. obsługi klientów. Praca odwołującej była pracą zdalną. Wcześniej odwołująca pracowała jako pracownik biurowy. A. K. (1) jest matką sześciorga dzieci. Decyzjami ZUS z 22 lutego 2021 r. odwołująca miała przyznane prawo do renty rodzinnej i do renty socjalnej na okres do 31 lipca 2021 r. 30 czerwca 2021 r. odwołująca złożyła wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz wniosek o rentę socjalną. Orzeczeniem z 4 sierpnia 2021 r. Lekarz Orzecznik ZUS stwierdził, że odwołująca jest niezdolna do pracy, jednocześnie ustalając, że odwołująca nie jest całkowicie niezdolna do pracy. W związku z wniesionym sprzeciwem sprawa została skierowana do rozpatrzenia przez komisję lekarską ZUS. Orzeczeniem nr (...) z 24 września 2021 r. Komisja Lekarska ZUS stwierdziła, że A. K. (2) nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Zaskarżonymi decyzjami organ rentowy odmówił odwołującej przyznania wnioskowanych świadczeń. W wyniku badania przez specjalistę medycyny pracy rozpoznano u odwołującej – mózgowe porażenie dziecięce pod postacią obustronnego porażenia kończyn, migreny, padaczkę, stan po osteotomii kości udowej prawej, stan po operacyjnym wydłużeniu ścięgna Achillesa oraz przebytą operację zeza. Z uwagi na te schorzenia odwołująca nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Na podstawie badania neurologicznego rozpoznano u A. K. (1) mózgowe porażenie dziecięce z niedowładem spastycznym kończyn dolnych, będący stanem po wielokrotnych operacjach korekcyjnych kończy dolnych, napady padaczkowe od 10 roku życia, obecnie bez napadów od 12 lat, zaburzenia lękowe, migrenowe bóle głowy, astygmatyzm i zez rozbieżny naprzemienny. Z przyczyn o podłożu neurologicznym odwołująca nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego sprawy, Sąd Okręgowy uznał za przekonujące i mające zasadnicze znaczenie dla definitywnego rozstrzygnięcia opinie biegłych sądowych. Rozpoznane schorzenia u odwołującej z pewnością upośledzają sprawność ogólną ustroju i jest ona nieprzerwanie osobą częściowo niezdolną do pracy, która to niezdolność utrzymuje się od wczesnego dzieciństwa. Jednakże wszystkie opisane przez biegłych dysfunkcje organizmu łącznie nie kwalifikują odwołującej jako osoby całkowicie niezdolnej do pracy. W oparciu o wyżej poczynione ustalenia Sąd Okręgowy wskazał, że odwołania jako bezzasadne podlegały oddaleniu. W niniejszej sprawie odwołująca A. K. (1) domagała się zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie których odmówiono jej prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu J. K. oraz prawa do renty socjalnej. Sąd Okręgowy przytoczył następnie podstawę prawną rozstrzygnięcia dotyczącego renty socjalnej, tj. art. 4 i 5 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej . Z kolei przesłanki nabycia prawa do renty rodzinnej został określone w art. 65 i 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Istota sporu koncentrowała się na ocenie stanu zdrowia odwołującej. Wydając skarżone decyzje organ rentowy odwołał się do orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z 24 września 2021 r., która stwierdziła, iż odwołująca nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. W konsekwencji zdaniem organu rentowego odwołująca nie spełnia warunków określonych w art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej oraz art. 68 ustawy emerytalnej, pozwalających na przyznanie jej prawa do wnioskowanych świadczeń. Stanowisko to zostało zakwestionowane przez odwołującą, która wskazywała, iż stan jej zdrowia przemawia za uznaniem jej za osobę całkowicie niezdolną do pracy. W oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe Sąd Okręgowy ustalił, że odwołująca od dzieciństwa cierpi na mózgowe porażenie dziecięce z niedowładem kończyn dolnych w tym po osteotomii kości udowej prawej. U odwołującej stwierdzono także migrenowe bóle głowy, zaburzenia lękowe, astygmatyzm i zez rozbieżny naprzemienny. Ponadto odwołująca miewała napady padaczkowe, które od 12 lat nie występowały. Z opinii biegłych sądowych wynika jednoznacznie, że upośledzenia funkcji organizmu nie uzasadniają stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Należy zaznaczyć, że odwołująca, ukończyła studia na kierunku historia, co prawda nie obroniła jeszcze pracy magisterskiej, ale rozpoczęła już kolejne studia na kierunku prawo. W ocenie Sądu Okręgowego zgodnie z wnioskami wynikającymi z opinii powołanych w toku postępowania biegłych, brak przeciwwskazań, aby odwołująca mogła wykonywać pracę biurową, umysłową. Z opinii sporządzonych przez biegłych wynika, że odwołująca od wczesnego dzieciństwa, praktycznie od urodzenia choruje na mózgowe porażenie dziecięce. Z kolei dominujący niedowład spastyczny kończyn dolnych, pomimo licznych operacji niewątpliwie powoduje istotne ograniczenie funkcji organizmu odwołującej. Jednak jak zgodnie wskazali biegli z zakresu neurologii schorzenia rozpoznane u odwołującej nie powodują u niej całkowitej niezdolności do pracy. Biegli podkreślili, że odwołująca posiadając wyższe wykształcenie, a także rozpoczynając kolejny kierunek studiów jest zdolna do pracy w warunkach pracy biurowej, umysłowej. Twierdzenie to potwierdziła również biegła z zakresu medycyny pracy, która wskazała, iż A. K. (1) nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Biegła w sporządzonej opinii podkreśliła, że stan zdrowia odwołującej nie uległ poprawie, ale wobec faktu, że odwołująca od 2006 roku kontynuowała studia, posiada wykształcenie wyższe, uprawnienia do kierowania pojazdami pozwala jej na podjęcie lekkiej pracy umysłowej. Biegła wskazała także na okoliczność, że w trakcie studiów odwołująca została matką sześciorga dzieci, co także wskazuje na sprawność odwołującej, która umożliwiała jej opiekę nad dziećmi i prace domowe z tym związane. Po dokonaniu analizy dokumentacji medycznej oraz przeprowadzeniu badań na osobie odwołującej żaden z biegłych nie stwierdził podstaw do uznania jej za osobę niezdolną do pracy w stopniu całkowitym. Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy oddalił odwołanie od skarżonych decyzji, o czym orzekł na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku – w całości – złożyła odwołująca, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej , art. 12 ust. 1 i 2, art. 13 ust. 1 i 4, art. 65 ust. 1 w zw. z art. 68 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich niezastosowanie, a także naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważania całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, m.in. że choroby odwołującej nie powodują całkowitej niezdolności do pracy. Wskazując na powyższe zarzuty odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie odwołania i przyznanie prawa do renty socjalnej i renty rodzinnej, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie od pozwanego na rzecz odwołującej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Wbrew zarzutom apelującej Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie, które znajduje uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy oraz w treści obowiązujących przepisów prawnych. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c , w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał wszechstronnej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. W pisemnych motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy wskazał, jaki stan faktyczny stał się jego podstawą oraz podał na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu. Sąd Apelacyjny ustalenia Sądu I instancji w całości uznał i przyjął jako własne, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNAP 1999/24/776 oraz z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09, LEX nr 585720 i z dnia 24 września 2009 r., II PK 58/09, LEX nr 558303). Również rozważania prawne, które skłoniły Sąd pierwszej instancji do oddalenia odwołań są trafne i Sąd odwoławczy podziela je także w całości. Mając na uwadze treść zarzutów wywiedzionych w apelacji – przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy odwołująca spełnia przesłanki przyznania prawa do renty socjalnej i renty rodzinnej od dnia 1 listopada 2021 r. Przy czym kwestią sporną było ustalenie, czy odwołująca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy jako przesłanki określonej w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej , a także art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej - renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: a) przed ukończeniem 18 roku życia, b) w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia, c) w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Natomiast na podstawie art. 68 ust. 1 ustawy emerytalnej - prawo do renty rodzinnej mają dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione: 1) do ukończenia 16 lat, 2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2. Istotne jest zatem w sprawie o prawo do renty socjalnej ustalenie, czy osoba ubiegająca się o prawo do tego świadczenia jest całkowicie niezdolna do pracy w związku ze schorzeniami, które powstały w okresach wymienionych w tym przepisie. Stosownie do art. 5 ust. 1 tej ustawy ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz orzecznik Zakładu na zasadach i w trybie określonych w ustawie emerytalnej. Wobec tego konieczne jest odwołanie się do definicji całkowitej niezdolności do pracy zawartej w ustawie emerytalnej, ponieważ w myśl art. 15 ustawy o rencie socjalnej w sprawach w ustawie tej nieuregulowanych stosuje się, między innymi art. 12 ustawy emerytalnej, który zawiera definicję niezdolności do pracy. Zgodnie z tym przepisem niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osobą, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po jej przekwalifikowaniu ( ust. 1 ). Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2). Częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji zawodowych. Dokonując analizy pojęcia "całkowita niezdolność do pracy" w aspekcie art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej , należy brać przy tym pod uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy). Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej w związku z art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej jest więc osoba, która spełniła obydwa te kryteria, a więc jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym, jak i ekonomicznym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2019 r., III UK 319/18, LEX nr 3561508). Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, iż całkowita niezdolność do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej polega na utracie zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Od tej zasady przewidziany został jednak wyjątek. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 4 tej ustawy zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024r., poz. 44), to jest w zakładzie pracy chronionej, nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Oznacza to, że możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności do pracy, ale w tzw. normalnych (otwartych) warunkach pracy. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 lipca 2019 r., III UK 193/18, LEX nr 2692806; z dnia 1 marca 2018 r., I UK 570/16, LEX nr 2486884; z dnia 24 stycznia 2018 r., I UK 524/16, LEX nr 2455736; z dnia 23 lipca 2024 r. II USKP 43/23). Podsumowując, w sprawie o prawo do renty socjalnej konieczne jest odniesienie się do normalnych (typowych) warunków pracy i przez ich pryzmat ocenienie, na ile dana osoba z określonym schorzeniem (schorzeniami) jest w stanie podjąć zatrudnienie i wykonywać pracę w warunkach niedostosowanych do jej potrzeb. W rozpoznawanej sprawie - wbrew zarzutom strony apelującej - Sąd Okręgowy oceniając, czy odwołująca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, trafnie ustalił, że mimo stwierdzonego deficytu ruchowego, odwołująca może wykonywać prace lekkie biurowe, umysłowe. Odwołująca zdobyła wysoki poziom wykształcenia gwarantujący jej możliwość pracy biurowej na otwartym rynku pracy, bez nadmiernego wysiłku fizycznego i bez nadmiernego chodzenia. W przeszłości zresztą odwołująca pracowała już jako pracownik umysłowy przy komputerze. Przerwy w pracy były spowodowane macierzyństwem (odwołująca jest matką sześciorga dzieci), a nie brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Jak prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy powyższe wnioski wynikają z jednoznacznych opinii biegłych: dwóch neurologów i biegłej z medycyny pracy. Co prawda u odwołującej rozpoznano szereg schorzeń, gdyż odwołująca od dzieciństwa cierpi na mózgowe porażenie dziecięce z niedowładem kończyn dolnych, w tym po osteotomii kości udowej prawej, a nadto stwierdzono u niej migrenowe bóle głowy, zaburzenia lękowe, astygmatyzm i zez rozbieżny naprzemienny. Jednakże rozpoznane schorzenia nie uzasadniają rozpoznania całkowitej niezdolności do pracy. Odwołująca studiowała na kierunku historia, a także rozpoczęła już kolejne studia na kierunku prawo. Zgodnie z wnioskami wynikającymi z opinii powołanych w toku postępowania biegłych, brak jest przeciwwskazań, aby odwołująca mogła wykonywać pracę biurową. Z opinii sporządzonych przez biegłych wynika, że odwołująca od wczesnego dzieciństwa, praktycznie od urodzenia choruje na mózgowe porażenie dziecięce. Z kolei dominujący niedowład spastyczny kończyn dolnych, pomimo licznych operacji niewątpliwie powoduje istotne ograniczenie funkcji organizmu odwołującej. Jednak jak zgodnie wskazali biegli z zakresu neurologii - schorzenia rozpoznane u odwołującej nie powodują u niej całkowitej niezdolności do pracy. Biegli podkreślili, że odwołująca studiując dwa kierunki studiów jest zdolna do pracy w warunkach pracy biurowej, umysłowej. Twierdzenie to potwierdziła również biegła z zakresu medycyny pracy, która wskazała, odwołująca nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Reasumując - biegli stwierdzili u odwołującej częściową niezdolność do pracy z początkiem tej niezdolności od wczesnego dzieciństwa. Jednakże dysfunkcja organizmu oceniana łącznie, nie występuje w takim stopniu nasilenia, aby stwierdzić całkowitą niezdolność do pracy, tak w rozumieniu biologicznym. jak i ekonomicznym. To zaś powoduje, że nie została spełniona materialnoprawna przesłanka do przyznania świadczenia. W postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez Sąd Okręgowy - Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się nieprawidłowości. Podkreślić należy, że biegli, a na podstawie ich opinii także Sąd I instancji, nie kwestionowali istniejących o odwołującej schorzeń, jak również tym bardziej nie wskazywali, że jest ona osobą zdrową. Znaczenie dla istoty sprawy miał jednakże wyłącznie wpływ tych schorzeń na całkowitą niezdolność do pracy. Ostatecznie zaś żaden z biegłych nie stwierdził, aby odwołująca była osobą całkowicie niezdolną do pracy. Nadto Sąd Apelacyjny zaznacza, że specyfika oceny dowodu z opinii biegłego wyraża się w tym, że sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych, tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej. Kryteria oceny tego dowodu stanowią również: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen. Nie można zgodzić się z zarzutami skarżącej jakoby opinie wydane w sprawie pozostawiały miejsce na jakiekolwiek wątpliwości, czy też aby znalazły się w nich liczne błędy mające wpływ na ocenę zdolności do wykonywania pracy zarobkowej. Wbrew argumentacji odwołującej kwestia braku posiadania przez nią prawa jazdy nie mogła mieć wpływu na orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy. Podobnie należy ocenić fakt, czy odwołująca formalnie uzyskała tytułu magistra, gdyż biegli – i na podstawie ich opinii także sąd meriti - koncentrowali się zasadniczo na fakcie studiowania przez odwołującą na uczelniach wyższych (przerwy w studiach były spowodowane urodzeniem przez odwołującą kolejnych dzieci), zaś kwestia uzyskania tytułu magistra nie miała wpływu na ocenę zdolności do pracy. Zarzuty apelującej mają zatem charakter nieskutecznej polemiki z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji. Reasumując - Sąd Apelacyjny podzielił zdanie Sądu I instancji w przedmiocie nadania opiniom biegłych sądowych waloru dowodowego o decydującej wadze. Dodatkowo argument o ewentualnych trudnościach w znalezieniu pracy również nie ma znaczenia w niniejszym postępowaniu. Niemożność bowiem wykonywania pracy spowodowana innymi przyczynami niż naruszenie sprawności organizmu w stopniu powodującym niezdolność do zarobkowania nie jest niezdolnością do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 ww. ustawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2004 r., II UK 167/03, OSNP 2004/18/320). Dlatego też w niniejszej sprawie nie podlegała badaniu. Konkludując, Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. uznając zarzuty odwołującej za nieuzasadnione, apelacje oddalił. Wiesława Stachowiak
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI