III AUa 683/16

Sygn. akt III AUa 683/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2016 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Elżbieta Czaja (spr.) Sędziowie: SA Elżbieta Gawda SA Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska Protokolant: protokolant sądowy Joanna Malena po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. w Lublinie sprawy K. M. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o prawo do emerytury rolniczej na skutek apelacji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV U 1244/15 I. oddala apelację; II. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz K. M. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Elżbieta Gawda Elżbieta Czaja Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska Sygn. akt III AUa 683/16 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 22 lipca 2015r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustalił, że K. M. nie przysługiwało prawa do emerytury rolniczej w okresie od (...) do (...) . Odwołanie od decyzji złożyła wnioskodawczyni, podnosząc że spełniała wszelkie ustawowe wymogi niezbędne do pobierania emerytury w spornym okresie. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wskazując że wnioskodawczyni nie posiadała 30 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, a jedynie 25 lat, 7 miesięcy i 2 dni, gdyż do tego okresu wadliwie został zaliczony okres od 28 marca 1977r. do 31 grudnia 1982r., kiedy to pracowała w (...) Spółdzielni (...) w J. i nie mogła, w ocenie pozwanego, pracować w gospodarstwie rolnym rodziców. Pozwany jednocześnie przyznał, że skarżąca spełniała pozostałe przesłanki do nabycia przedmiotowego prawa. Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Zamościu zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że K. M. przysługiwało prawo do emerytury rolniczej za okres od (...) do (...) Podstawą wyroku były następujące ustalenia. Wnioskodawczyni, urodzona (...) , decyzją z dnia 1 marca 2010r. otrzymała prawo do wcześniejszej emerytury rolniczej od dnia (...) ., na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zgodnie z którym emerytura rolnicza przysługuje także ubezpieczonemu rolnikowi, który m. in. podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 30 lat. Spór w sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy do stażu ubezpieczeniowego wnioskodawczyni, od którego zależało przyznanie jej prawa do wcześniejszej emerytury rolniczej można było zaliczyć jej okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 28.03.1977r. do 31.12.1982r., kiedy to równocześnie pozostawała w zatrudnieniu na podstawie stosunku pracy w Klubie (...) w U. prowadzonym przez (...) Spółdzielnię (...) w J. . Na tak postawione pytanie, w ocenie sądu, należy odpowiedzieć pozytywnie. Sąd ustalił, że rodzice wnioskodawczyni S. i A. małżonkowie J. także w spornym okresie w latach 1977-1982 prowadzili w miejscowości U. gospodarstwo rolne o pow. ok. 9 ha fizycznych. W gospodarstwie tym uprawiali przede wszystkim zboża, buraki pastewne, ziemniaki, łąki, warzywa oraz truskawki. Hodowali 1 konia, 3-4 krowy, 3 świnie i ok. 40 sztuk drobiu. Skarżąca m.in. w spornym okresie od 28.03.1977r. do 31.12.1982r. (4 lat, 9 m-cy i 4 dni) pracowała stale i w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie w tym gospodarstwie rolnym rodziców. Wnioskodawczyni wykonywała wszystkie prace jakie zachodziła potrzeba wykonać w tym gospodarstwie rolnym. Wstawała o godzinie 5 ( 00) . Parowała dla zwierząt ziemniaki, karmiła je, robiła przy nich obrządek, doiła rano krowy. Brała udział w sianokosach, żniwach, sadzeniu oraz plewieniu oraz zbiorze ziemniaków i buraków pastewnych, plewieniu i zbiorze truskawek, omłotach zbóż, zwózce drewna z lasu oraz gotowała posiłki domownikom w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z gospodarstwem rolnym. Skarżąca pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców także od (...) (od ukończenia 16 lat) do 30.12.1970r. (4 m-ce i 15 dni) – okresu tego pozwany nie rozważał. W spornym okresie wnioskodawczyni pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców do godziny 13 ( 00) lub 14 ( 00) . Następnie od godziny 15 ( 00) do 22 ( 00) lub od 16 ( 00) do 23 ( 00) pracowała na podstawie umowy o pracę w Klubie (...) w miejscowości U. (w miejscowości w której mieszkała), należącym do (...) Spółdzielni (...) w J. . Pracowała ona w tym Klubie także w niedziele i święta, a wówczas odbierała dzień wolny od pracy na tygodniu, co umożliwiało jej pracę w gospodarstwie rolnym w wymiarze nawet kilkunastu godzin, gdy było spiętrzenie w nim prac. Jak z powyższego wynika praca zawodowa nie uniemożliwiała wnioskodawczyni pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej czterech godzin dziennie w spornym okresie. Okres ten zatem również podlega zaliczeniu do stażu ubezpieczeniowego skarżącej. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zeznań wnioskodawczyni K. M. oraz świadków J. M. , W. S. którym dał wiarę. Strona pozwana nie przeprowadziła żadnego dowodu, który podważyłby powyższe ustalenia. Zgodnie z treścią art. 19 ust. 2 cyt. ustawy emerytura rolnicza przysługuje także ubezpieczonemu rolnikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1. osiągnął wiek 55 lat, jeśli jest kobietą, 2. podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 30 lat, 3. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Stosownie do treści art. 20 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 2 pkt 2 zalicza się okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983r. W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 1988r. istniał obowiązek podwójnego ubezpieczenia społecznego, tj. ubezpieczenia społecznego rolników i innego pozarolniczego, co przy ustaleniu prawa do świadczeń z różnych systemów ubezpieczeniowych, nakazywało uwzględniać te różne okresy ubezpieczeniowe oraz okresy im równorzędne i zaliczalne, przypadające w tym samym czasie (por. art. 3 ust. 2 pkt 1 i art. 17 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ; Dz.U. z 1989r. Nr 24, poz.133 ze zm., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1988r.). W sprawie wnioskodawczyni ma to takie znaczenie, że jej pozostawanie w zatrudnieniu w okresie od 28.03.1977r. do 31.12.1982r., kiedy jednocześnie pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców, nie stanowi przeszkody w zaliczeniu jej do rolniczego stażu ubezpieczeniowego, okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, po ukończeniu 16 roku życia, przypadającego także w tym samym czasie, co zatrudnienie (do dnia 31 grudnia 1982r. istotna jest tylko praca w gospodarstwie rolnym; w systemie prawnym do tej daty nie funkcjonowały pojęcia domownika i jego ubezpieczenia społecznego). Po uzupełnieniu wnioskodawczyni w dalszym ciągu uznanego przez pozwany organ rentowy stażu emerytalnego w wymiarze 25 lat, 7 miesięcy i 2 dni, o 4 lat, 9 miesięcy i 4 dni pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 28.03.1977r. do 31.12.1982r. oraz o 4 m-ce i 15 dni takiej pracy od (...) (od ukończenia 16 lat) do 30.12.1970r., skarżąca posiada i posiadała wymagany 30 – letni okres ubezpieczenia emerytalno – rentowego. Bezspornym było między stronami, że wnioskodawczyni spełniała pozostałe ustawowe wymogi niezbędne do uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia. Zatem nie było podstaw faktycznych i prawnych do dokonania przez pozwanego ustalenia, że K. M. nie przysługiwało prawo do emerytury rolniczej w okresie od (...) do (...) . Mając na uwadze powyższe i powołane przepisy prawa Sąd na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku. Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy zaskarżając wyrok w całości zarzucając: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 20 ust 1 pkt 2 ustawy z 20.12. 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników polegające na uwzględnieniu okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie podlegania ubezpieczeniu pracowniczemu od 28.03.1977 do 31.12.1982 r. - naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie swobodnej oceny dowodów. Wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. Skarżący akcentuje, że w spornym okresie wnioskodawczyni nie mogła stale i pracować w gospodarstwie rolnym rodziców, bowiem pozostawała w zatrudnieniu na umowie o pracę w Klubie (...) i to praca zawodowa była jej głównym obowiązkiem. W odpowiedzi na apelację pełnomocnik wnioskodawczyni - radca prawny wnosił o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Apelacyjny zważył. Apelacja nie jest zasadna. Ustalenia sądu I instancji i wyprowadzone na ich podstawie wnioski Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne. Sprawia to, że nie zachodzi potrzeba powtarzania szczegółowych ustaleń faktycznych oraz dokonanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku interpretacji przepisów prawa mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd orzekający w pierwszej instancji przeprowadził dokładne postępowanie dowodowe, dokonując przy tym prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o wszechstronną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w granicach swobodnej oceny dowodów, o której stanowi art. 233 § 1 k.p.c. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy, kierując się właśnie zasadami logiki i doświadczenia życiowego, dokonał oceny przydatności i wiarygodności zeznań świadków i ubezpieczonego, uzasadniając szczegółowo swoje stanowisko. Za chybiony uznać więc należy zarzut przekroczenia przez Sąd I instancji granicy swobodnej oceny dowodów, jak również zarzuty naruszenia art. 232 i 227 k.p.c. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok SN z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00 LEX nr 56906). Nie jest zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 20 ust 1 pkt 2 ustawy z 20.12.1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników . Zgodnie z powyższym unormowaniem - do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 zalicza się okresy: prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r. Zgodnie z art. 6 pkt 2 lit. c tej ustawy domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która stale pracuje w jego gospodarstwie rolnym. Pojęcie stałości pracy nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, tym niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się, że okresy pracy domownika w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 r. uwzględnia się przy ustalaniu uprawnień emerytalno-rentowych, gdy była wykonywana w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy (co najmniej 4 godzinny dziennie). Jak wynika z dokonanych przez sąd ustaleń, w spornym okresie wnioskodawczyni pracowała systematycznie i stale w gospodarstwie rolnym rodziców, gdzie mieszkała. Pracę wykonywała od wczesnych godzin rannych do godziny 13 00 lub 14 00 . Praca zawodowa w mieszczącym się w tej samej miejscowości Klubie (...) , który był otwarty od godziny 15 00 do 22 00 lub od 16 00 do 23 00 nie uniemożliwiała wnioskodawczyni pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej czterech godzin dziennie w spornym okresie. Zasadnie więc sąd uznał, że sporny okres podlega zaliczeniu do stażu ubezpieczeniowego skarżącej. Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c. , orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z § 9 pkt 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z dnia 5 listopada 2015 r.).