III AUa 680/25Niekonstytucyjność przepisu emerytalnego ponowne przeliczenie emerytury
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odmowy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownego ustalenia wysokości emerytury J. G., mimo jego odwołania opartego na wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze zmienił decyzję ZUS, zobowiązując organ rentowy do ponownego ustalenia emerytury bez pomniejszenia podstawy jej obliczenia o kwoty pobranych wcześniej świadczeń, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy uznał ten przepis za niekonstytucyjny, naruszający zasadę zaufania obywateli do państwa i prawa. ZUS złożył apelację, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych i naruszenie prawa materialnego. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację, podzielając w całości ustalenia i rozważania Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny podkreślił, że sądy powszechne mają obowiązek zapewnić poszanowanie standardów konstytucyjnych, unijnych i konwencyjnych, co może obejmować odmowę zastosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem wyższego rzędu lub interpretację zgodną z Konstytucją. Wskazano, że niepublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi przeszkody dla samodzielnej oceny zgodności przepisów z Konstytucją przez sąd. Sąd Apelacyjny przyjął, że nową okolicznością w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej jest stan niekonstytucyjności przepisu art. 25 ust. 1b, który istniał już w chwili wydawania decyzji o przyznaniu emerytury. Podkreślono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. (P 20/16) zakwestionował art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jako niezgodny z art. 2 Konstytucji RP z powodu naruszenia zasady zaufania do państwa i prawa, a argumentacja ta ma zastosowanie również do mężczyzn i innych roczników znajdujących się w analogicznej sytuacji, jak J. G. Sąd Apelacyjny uznał, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie powinien mieć zastosowania w przypadku odwołującego, ponieważ jest niekonstytucyjny, a jego stosowanie naruszałoby również prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP). W konsekwencji apelacja ZUS została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odmowy zastosowania przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ze względu na jego niekonstytucyjność i naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i prawa, a także możliwość bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy powszechne.
Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i prawnego związanego z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz wyrokami Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego w tej sprawie. Może wymagać analogii do innych przepisów lub sytuacji.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który przewiduje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej emerytur, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, naruszając zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP).
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, opierając się na orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, uznał, że wprowadzenie przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej od 1 stycznia 2013 r. naruszyło zasadę zaufania obywateli do państwa i prawa, ponieważ osoby przechodzące na wcześniejszą emeryturę przed tą datą nie mogły przewidzieć negatywnych skutków dla wysokości swojej przyszłej emerytury powszechnej. Niekonstytucyjność ta dotyczy wszystkich osób w analogicznej sytuacji, niezależnie od płci czy podstawy prawnej wcześniejszej emerytury.
Czy sąd powszechny może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny, nawet jeśli orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało opublikowane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powszechny jest zobowiązany do oceny zgodności przepisów z Konstytucją i może odmówić zastosowania przepisu, który jest w oczywisty sposób niekonstytucyjny, nawet jeśli orzeczenie TK nie zostało opublikowane.
Uzasadnienie
Sądy powszechne mają obowiązek stosowania przepisów zgodnych z Konstytucją RP. Brak publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie wyłącza możliwości samodzielnej oceny zgodności przepisu z Konstytucją przez sąd w ramach rozstrzygania konkretnej sprawy, co wynika z zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nawet jeśli dotyczy specyficznej grupy osób (np. kobiet urodzonych w określonym roku), może stanowić podstawę do ponownego ustalenia wysokości emerytury dla osób znajdujących się w analogicznej sytuacji prawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, argumentacja prawna Trybunału Konstytucyjnego dotycząca niekonstytucyjności przepisu, nawet jeśli skupia się na konkretnej grupie, ma zastosowanie do innych osób znajdujących się w analogicznej sytuacji prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podkreślił, że standard konstytucyjny wynikający z orzeczenia TK w sprawie P 20/16, dotyczącego kobiet urodzonych w konkretnym roku, ma zastosowanie również do mężczyzn i innych osób, które znalazły się w podobnej sytuacji prawnej, podejmując decyzje o przejściu na wcześniejszą emeryturę w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. G. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. | instytucja | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
u.e.r. FUS art. 114 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości, jeśli po uprawomocnieniu się decyzji ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, lub jeśli nastąpiło to na skutek błędu organu rentowego.
u.e.r. FUS art. 25 § 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niekonstytucyjny, który przewidywał pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o kwotę pobranych emerytur wcześniejszych. Sąd uznał go za sprzeczny z art. 2 Konstytucji RP.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, naruszona przez art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Konstytucja RP art. 8 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio.
Konstytucja RP art. 67 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego, naruszone przez niekonstytucyjny przepis.
Pomocnicze
k.p.c. art. 387 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia sądowi II instancji odstąpienie od szczegółowego przedstawienia podstawy faktycznej wyroku, jeśli nie zmienił ani nie uzupełnił ustaleń faktycznych sądu I instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do oddalenia apelacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niekonstytucyjność przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z powodu naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i prawa. • Możliwość bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy powszechne i odmowy zastosowania niekonstytucyjnych przepisów. • Analogiczna sytuacja prawna wnioskodawcy do osób, których dotyczyły orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego w przedmiocie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Odrzucone argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi podstawy do zmiany decyzji, gdyż nie został opublikowany. • Sąd I instancji błędnie ustalił stan faktyczny i prawny, opierając się na nieobowiązującym wyroku TK. • Przepis art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej nie stanowi podstawy do przeliczenia emerytury w niniejszej sprawie.
Godne uwagi sformułowania
sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy mają obowiązek zapewnienia przy stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzeń poszanowania standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego • brak publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego powoduje wobec powyższego jego nieistnienie w obrocie prawnym Rzeczpospolitej • nie będzie tym samym pułapką dla tych, którzy w zaufaniu do obowiązującego prawa, określającego w dodatku horyzont czasowy wypłacanych świadczeń i zasad ich realizacji, skorzystali ze swoich uprawnień • niekonstytucyjność istniała od początku, jedynie ujawnienie tej okoliczności nastąpiło dopiero na skutek wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny
Skład orzekający
Marta Sawińska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy zastosowania przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ze względu na jego niekonstytucyjność i naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i prawa, a także możliwość bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy powszechne."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i prawnego związanego z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz wyrokami Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego w tej sprawie. Może wymagać analogii do innych przepisów lub sytuacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności przepisów emerytalnych i roli sądów w ich stosowaniu, co ma bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu obywateli.
“Czy przepis emerytalny był niezgodny z Konstytucją? Sąd Apelacyjny wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.