III AUa 677/13

Sygn. akt: III AUa 677/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Mirosław Godlewski Sędziowie: SSA Lucyna Guderska SSA Jacek Zajączkowski (spr.) Protokolant: st.sekr.sądowy Kamila Tomasik po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2014 r. w Łodzi sprawy J. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w Ł. o emeryturę, na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt: IV U 1100/12, oddala apelację. Sygn. akt III AUa 677/13 UZASADNIENIE Decyzjami z 18 października i 30 listopada 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. odmówił J. S. prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 04r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ponieważ wnioskodawca nie legitymuje się 25 - letnim okresem składkowym i nieskładkowym oraz 15- letnim okresem wykonywania pracy w szczególnych warunkach. W odwołaniach od powyższych decyzji J. S. wniósł o ich zmianę i przyznanie prawa do emerytury podnosząc, że organ rentowy błędnie nie zaliczył do ogólnego stażu pracy okresu zatrudnienia w Zakładzie (...) w O. od 19 listopada 1971 roku do 30 marca 974 roku i od 1 czerwca 1977 roku do 14 listopada 1979 roku, gdzie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał zawód betoniarza oraz 11 lat pobierania renty. Natomiast do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych organ rentowy nie uwzględnił zatrudnienia Wojewódzkiej Kolumnie (...) Sanitarnego w S. z siedzibą w Ł. , (...) w W. , mimo że w okresie od 15 listopada 1979 roku do 24 lipca 1995 roku, wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywał zawód kierowcy karetki pogotowia ratunkowego - pojazdu uprzywilejowanego. Na powyższe okoliczności J. S. przedstawił osobowe źródła dowodowe. Organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania. Wyrokiem z dnia 5 lutego 2013r. Sąd Okręgowy w Sieradzu oddalił odwołania. Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zapadło w następującym stanie faktycznym: Organ rentowy uznał J. S. , urodzonemu (...) , 20 lat, 7 miesięcy i 9 dni ogólnego stażu pracy, w tym 3 lata 2 miesiące i 22 dni zatrudnienia w warunkach szczególnych. Jako okresu stażowego nie uwzględniono wnioskodawcy pracy w Zakładzie (...) w O. od 19 listopada 1971 roku do 30 marca 1974 roku i od 1 czerwca 1977 roku do 14 listopada 1979 roku w charakterze betoniarza i szlifierza oraz okresu pobierania przez ubezpieczonego świadczenia rentowego w latach 1996 - 2007. Zaś do stażu pracy w warunkach szczególnych nie zaliczono J. S. okresu pracy w Wojewódzkiej Kolumnie (...) Sanitarnego w S. z siedzibą w Ł. , (...) w W. w okresie od 15 listopada 1979 roku do 24 lipca 1995 roku. Od 19 listopada 1971 roku do 30 marca 1974 roku i od 1 czerwca 1977 roku do 14 listopada 1979 roku, pomijając miesiące od listopada do marca roku następnego, J. S. pracował w Zakładzie (...) w O. . Praca wnioskodawcy, bez ewidencji czasu pracy, bez żadnej dokumentacji pracowniczej, kadrowej i płacowej, obejmującej między innymi nawiązanie i ustanie stosunku pracy, bez ubezpieczenia pracowniczego i opłacania składek, polegała na przygotowywaniu masy betoniarskiej i wykonywaniu odlewów betoniarskich, nagrobków, parapetów, pustaków oraz na szlifowaniu elementów nagrobków. Praca odbywała się na placu, bez zadaszenia, J. S. przeważnie pracował od 8 do 15 godziny. Jak nie przyszedł, to właściciel zakładu nie wyciągał konsekwencji, wolnego udzielał słownie. Wnioskodawca i H. D. wiedzieli co mają robić, szły nagrobki, to płacono im od dniówki, za detale gratyfikowano ich od zrobionej sztuki. J. S. otrzymywał wynagrodzenie według uznania W. B. , bez pokwitowania. Zimą zaś, wnioskodawca nie otrzymywał wynagrodzenia, zakład był zamknięty. W okresie od 15 listopada 1979 roku do 24 lipca 1995 roku J. S. świadczył pracę w Wojewódzkiej Kolumnie (...) Sanitarnego w S. z siedzibą w Ł. , (...) w W. , początkowo w charakterze kierowcy samochodu osobowo - specjalnego, później kierowcy samochodu sanitarnego. Narzędziem pracy J. S. był samochód sanitarny wyposażony w sygnalizację świetlną i dźwiękową, w miejsce do leżenia, nosze i radiostację. Jego stałym miejscem postoju był Gminny Ośrodek (...) w K. , nadto obsługiwał wiejskie ośrodki w S. i W. . Do obowiązków służbowych skarżącego jako kierowcy samochodowego należało przede wszystkim wykonywanie zadań i czynności zleconych przez dyspozytora, pełne zaspokojenie potrzeb transportowych jednostek służby zdrowia. Wnioskodawca przyjął również dodatkowe zobowiązanie w postaci czynności spedycyjnych w ograniczonym zakresie, polegających na przewożeniu leków, sprzętu, materiałów do badań. Codzienne obowiązki J. S. polegały na przewożeniu personelu medycznego wykonującego wizyty i zabiegi domowe, patronaże medyczne, przewożenie chorych do ośrodków zdrowia i do szpitala, na badania konsultacyjne, przewożeniu środków farmaceutycznych i sprzętu do przychodni. Sporadycznie kierowca J. S. wykonywał zadania kierowcy karetki pogotowia ratunkowego – pojazdu uprzywilejowanego, wówczas woził chorych w pozycji leżącej z zagrożeniem zdrowia i życia, rannych z wypadków samochodowych. W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd Okręgowy stwierdził, że J. S. nie przysługuje prawo do emerytury przewidzianej w art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153 z 2009r., poz. 1227 – tekst jednolity późn. zm.), ponieważ nie legitymuje się on wymaganym 25 – letnim ogólnym stażem pracy, jak również co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Odnosząc się do spornego okresu zatrudnienia J. S. w Zakładzie (...) w O. w okresie od 19 listopada 1971 roku do 30 marca 1974 roku i od 1 czerwca 1977 roku do 14 listopada 1979 roku Sąd pierwszej instancji uznał, że odwołujący nie wykazał, iż była to praca mieszcząca się w ramach zatrudnienia pracowniczego. Wręcz odwrotnie, zeznania W. B. świadczą o braku organizacyjnego ujęcia pracy wnioskodawcy w ramach stosunku pracy, o jego luźnym powiązaniu z Zakładem (...) , wykonywaniu pracy na zamówienie i sezonowo. Sąd uznał, że odwołujący w Zakładzie (...) zarabiał dorywczo pewne kwoty w ramach dorozumianej umowy cywilno - prawnej, bez elementu pracowniczego. Natomiast okresy pobierania renty inwalidzkiej III grupy i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie mogą być zaliczone jako okresy ogólnego stażu pracy, bowiem nie są to okresy składkowe czy nieskładkowe w rozumieniu art. 6 i 7 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Odnosząc się do spornego okresu zatrudnienia odwołującego w szczególnych warunkach w Wojewódzkiej Kolumnie (...) Sanitarnego w S. z siedzibą w Ł. , (...) w W. , gdzie w okresie od 15 listopada 1979 roku do 24 lipca 1995 roku, początkowo w charakterze kierowcy samochodu osobowo - specjalnego, później kierowcy samochodu sanitarnego, Sąd Okręgowy stwierdził, że J. S. nie wykonywał pracy, która mogłaby być uznana według załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku za pracę w warunkach szczególnych - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Praca takiego kierowcy nie jest wskazana w wykazie A Dziale VIII w transporcie i łączności, gdzie określona jest praca kierowców samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, posiłkowo zaś w wykazie A załącznika Nr 1 do Zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12.07.1983r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej (Dz. Urz. MZiOS z dnia 30 sierpnia 1983r.), gdzie w Dziale VIII pod poz. 2 – „Prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze witym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych), pojazdów nowych i ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów”, w pkt 1 znajduje się stanowisko kierowcy samochodu uprzywilejowanego w ruchu. Wyjazdy w charakterze kierowcy samochodu uprzywilejowanego w ruchu były sporadyczne, odbiegały od bieżących innych obowiązków zawodowych skarżącego, co w ocenie Sądu przemawiało za niewykonywaniem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu cyt. przepisów. Tym samym, w ocenie Sądu, odwołujący nie wykazał w toku postępowania, że legitymuje się 15-letnim okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych, dlatego też nie było podstaw do przyznania mu prawa do wcześniejszej emerytury, a odwołania jako bezzasadne podlegały oddaleniu zgodnie z art. 477 14 § 1 k.p.c. W apelacji ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na niewłaściwych założeniach, że: - wnioskodawca nie pozostawał w stosunku pracy i nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w okresach: od 19 listopada 1971 r. do 30 marca 1974 r., od 1 czerwca 1977 r. do 14 listopada 1979 r. - wnioskodawca w okresie od 15 listopada 1979r. do 24 lipca 1995r. nie wykonywał pracy w okresach szczególnych - potraktowanie jako reprezentatywnych i miarodajnych zeznań świadka W. B. z całkowitym pominięciem zeznań świadka D. , który w tym okresie pracował z odwołującym i ma na tę okoliczność świadectwo pracy, - dowolne ustalenie, nie poparte żadnymi dowodami, że wnioskodawca nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych w Wojewódzkiej Kolumnie (...) Sanitarnego w S. z/s w Ł. wbrew zeznaniom świadków i stosunku byłego pracodawcy zawartego w piśmie z 10.03.2011 znak (...) . Wskazując na wyżej wymienione zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest niezasadna. Wyrok Sądu Okręgowego jest prawidłowy zarówno co do ustaleń faktycznych, jak i przywołanej podstawy prawnej. Zgodnie z treścią art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153 z 2009r., poz. 1227 – tekst jednolity ze zm.), ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r., przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy, tj. po ukończeniu 60 lat, jeżeli w dniu wejścia w życia ustawy – na dzień 1 stycznia 1999r. osiągnął okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) – 15 lat oraz okres składkowy i nieskładkowy o którym mowa w art. 27 ustawy, to jest 25 lat. W myśl § 2 w/w rozporządzenia okresy pracy uzasadniające prawo do wcześniejszego świadczenia emerytalnego to okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywana jest stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Z ustaleń Sądu Okręgowego, które Sąd Apelacyjny uznaje za własne wynika, że J. S. nie spełnił wszystkich – przewidzianych w/w przepisach – przesłanek do nabycia prawa do emerytury, gdyż nie udowodnił on wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach oraz ogólnego 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że ubezpieczony w spornym okresie zatrudnienia w Zakładzie (...) od 19 listopada 1971 roku do 30 marca 1974 roku i od 1 czerwca 1977 roku do 14 listopada 1979 roku nie wykonywał pracy w ramach stosunku pracy określonego przepisem art. 22 kodeksu pracy . Zgodnie z art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Sąd Okręgowy trafnie uznał, że odwołujący w Zakładzie (...) zarabiał dorywczo pewne kwoty w ramach dorozumianej umowy cywilno - prawnej, bez elementu pracowniczego. Stwierdzić zatem należy, że stosunek pracy łączący J. S. i W. B. nie odpowiadał cechom wymienionym w powyższym przepisie. Odnosząc się do spornego okresu zatrudnienia wnioskodawcy w szczególnych warunkach w pierwszym rzędzie zauważyć należy, że emerytura w obniżonym wieku jest przywilejem, a zatem przesłanki nabycia do niej prawa wykładane są ściśle. Udowadnianie wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach następuje przede wszystkim przez dokumenty – (świadectwo pracy, zaświadczenia pracodawców) dowody z dokumentów mają pierwszeństwo, natomiast dowody ze źródeł osobowych mają charakter subsydiarny. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jednoznacznym jest ustalenie, że J. S. w ramach zatrudnienia w Wojewódzkiej Kolumnie (...) (...) w S. z siedzibą w Ł. , (...) w W. od 15 listopada 1979 roku do 24 lipca 1995 roku na stanowisku kierowcy samochodu osobowo - specjalnego, później kierowcy samochodu sanitarnego, wykonywał prace w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. J. S. wykonywał pracę kierowcy samochodu uprzywilejowanego, ale wyjazdy w charakterze kierowcy samochodu uprzywilejowanego w ruchu były sporadyczne, odbiegały od bieżących innych obowiązków zawodowych skarżącego, nie były to zatem jedyne obowiązki pracownicze, które wykonywał wnioskodawca stale w ramach zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Trafnie uznał więc Sąd I instancji, że praca wykonywana przez ubezpieczonego w tym czasie nie spełniała przesłanek wskazanych w wykazie A Dziale VIII poz. 2 – prace kierowców samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze . Praca wykonywana przez ubezpieczonego w powyższym okresie nie może być zatem zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach. Warunek ten jest bowiem spełniony, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku stale, to jest ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach i nie wykonuje przy tym innych czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy. Natomiast zakres obowiązków pracowniczych J. S. nie ograniczał się tylko do prac kierowcy samochodu ratunkowego ale obejmował również inne obowiązki, które nie wiązały się z wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach. Tylko bowiem okresy wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy wypełniają kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Stałe wykonywanie takich prac oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku) lub okresowe, a nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia (por. postan. SN z 3.10.2008r. II UK 133/08, LEX nr 658191, wyrok SN z 4.06.2008r. II UK 306/07 OSNP 2009/21-22/290). W ocenie Sądu Apelacyjnego, zawarte w apelacji twierdzenia stanowią w istocie polemikę z prawidłowymi i nie budzącymi wątpliwości ustaleniami Sądu I instancji. Sąd Okręgowy prawidłowo – w świetle art. 232 k.p.c. - ocenił wynik przeprowadzonego postępowania dowodowego, bez naruszenia granic zakreślonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c. Reasumując, ubezpieczony nie legitymuje się 25 – letnim ogólnym okresem składkowym i nieskładkowym oraz nie wykazał, że w spornym okresie swego zatrudnienia wykonywał pracę w warunkach szczególnych, tym samym nie udowodnił 15 – letniego okresu takiej pracy i nie spełnił warunków do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w sentencji swojego wyroku.